VOICES

Τα αρχαία είναι πιο σημαντικά από τις επενδύσεις

του Γιάννη Αλμπάνη - Δημοσίευση 3 Απριλίου 2019, 15:00 / Ανανεώθηκε 10 Απριλίου 2019, 17:27
Facebook Twitter Whatsapp

«Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια

που μου εξαντλεί τους αγκώνες και δεν ξέρω πού να

τ' ακουμπήσω.»

Γιώργος Σεφέρης, Μυθιστόρημα Γ

 

Το «η Αρχαιολογία μας εμποδίζει να χτίσουμε», αποτελεί μια φράση σύμφυτη με τον νεοελληνικό βίο. Όπου «Αρχαιολογία» εννοείται η Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία. Η «Αρχαιολογία μας εμποδίζει» με δύο τρόπους. Πρώτον, επεμβαίνει όταν βρεθούν αρχαία στο οικόπεδό μας κατά τη διάρκεια εκσκαφή, πράγμα που συνεπάγεται μεγαλύτερα έξοδα ή ακόμα και ακύρωση της οικοδομής. Δεύτερον, επιτηρεί τους οικοδομικούς περιορισμούς στις περιοχές που περιβάλλουν τους αρχαιολογικούς χώρους.

Η «Αρχαιολογία» ενίοτε όμως «εμποδίζει» ή κατηγορείται ότι «εμποδίζει» και μεγάλα επενδυτικά project. Τελευταίο παράδειγμα είναι το master plan της Cosco.

Η αφετηρία της συζήτησης

Πέρα από το πώς μπορεί να τοποθετηθεί κανείς στη μια ή την άλλη υπόθεση, πρέπει να εξετάσουμε ποια είναι η αφετηρία της συζήτησης. Γιατί έχω την αίσθηση ότι στα χρόνια της κρίσης, με την Ελλάδα να βυθίζεται στη φτώχεια και την ανεργία, έχουν «θαμπώσει» κάπως τα όρια και οι προτεραιότητες.

Από τις απαρχές του το ελληνικό κράτος συνδέθηκε στενά τόσο με την αρχαιολογία όσο και με την… «Αρχαιολογία». Η ελληνική εθνική συνείδηση επηρεάστηκε τα μάλα από τον τρόπο που ο ευρωπαϊκός ρομαντισμός αντιμετώπιζε την κλασική αρχαιότητα και την έμφαση που έδινε στα αρχαιοελληνικά ερείπια .Είναι χαρακτηριστικό το «για αυτά πολεμήσαμε» του στρατηγού Μακρυγιάννη. Η Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία είναι η παλιότερη της Ευρώπης, ιδρυμένη το 1833 αμέσως μετά τη ίδρυση του κράτους.

Η στενή σύνδεση του νεοελληνικού κράτους με την αρχαιότητα (και κατ’ επέκταση την αρχαιολογία) διαμόρφωσε τη σύγχρονη ελληνική ταυτότητα. Είναι αλήθεια ότι αυτή η σύνδεση ενίοτε μας εμπόδισε (και μας εμποδίζει ακόμα) να ανοιχτούμε με δημιουργικό τρόπο στον σύγχρονο κόσμο. Ενίοτε δε παρήγαγε ιδεολογικά εκτρώματα, όπως στις περιόδους των δικτατοριών του Μεταξά και του Παπαδόπουλου.

Η προστασία των μνημείων

Ωστόσο, είχε δύο μεγάλα θετικά. Πρώτον, τα αρχαία μνημεία διατηρήθηκαν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Επιπλέον, τους τελευταίους δύο αιώνες η Ελλάδα υπήρξε πεδίο εκτεταμένων ανασκαφών κι εκπληκτικών ανακαλύψεων, ενώ αναδείχτηκαν Έλληνες αρχαιολόγοι παγκόσμιας εμβέλειας. Είναι δε αξιοσημείωτο ότι η «Αρχαιολογία» είναι μακράν η λιγότερο διεφθαρμένη υπηρεσία του Δημοσίου. Από τα λίγα πράγματα για τα οποία μπορεί να είναι περήφανο το ελληνικό κράτος είναι η προστασία και η ανάδειξη της αρχαίας κληρονομιάς.

Δεύτερον, αυτά τα αρχαία μνημεία που αναδείχτηκαν και προστατεύτηκαν, αποτέλεσαν και αποτελούν τα πιο κερδοφόρα assets της ελληνικής οικονομίας. Ο τουρισμός είναι η πιο σημαντική οικονομική δραστηριότητα της χώρας. Και οι τουρίστες έρχονται στην Ελλάδα κατά κύριο λόγο για τα αρχαία. Το ότι η «Αρχαιολογία εμπόδισε» κάποιους ιδιώτες να χτίσουν συνέβαλε σε βάθος χρόνου να «χτιστεί» ο πιο κερδοφόρος τομέας της ελληνικής οικονομίας. Η ιστορία της ελληνικής «Αρχαιολογίας» αποτελεί παράδειγμα της αδυναμίας του «αόρατου χεριού της αγοράς» να λύσει όλα τα προβλήματα, καθώς και της ανάγκης για την ύπαρξη ισχυρών δημόσιων υπηρεσιών που διαφυλάττουν το γενικό συμφέρον.

Οι προτεραιότητες

Είναι προφανές ότι πρέπει να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε η σύγχρονη οικονομική δραστηριότητα να συμβαδίζει με την προστασία της αρχαίας κληρονομιάς. Όταν όμως αυτό δεν μπορεί να συμβεί, προτεραιότητα  πρέπει να είναι η προστασία των αρχαίων. Προτεραιότητα που δεν σχετίζεται με κάποιους είδους προγονοπληξία ή εθνικιστική εμμονή. Απορρέει από την ανάγκη να διαφυλαχτεί η παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, της οποίας μέρος αποτελούν τα μνημεία της ελληνικής αρχαιότητας. Οι αρχαιότητες φωτίζουν το παρελθόν της ανθρωπότητας, συμβάλλοντας στις αναζητήσεις για το παρόν και το μέλλον της. Επιπλέον, σε βάθος χρόνου η προστασία των αρχαίων. αποτελεί την πλέον προσοδοφόρα οικονομική επιλογή .

Το «μαρμάρινο τούτο κεφάλι» μπορεί κάποιες φορές να «εξαντλεί τους αγκώνες μας», αλλά δεν γίνεται ούτε να το εγκαταλείψουμε ούτε να το αφήσουμε απροστάτευτο. Γνώμη μου πάντα.