Λίγες σκέψεις για τη χρονιά που φεύγει

Λίγες σκέψεις για τη χρονιά που φεύγει

Το 2015 δεν ήταν μία χρονιά όπως όλες οι άλλες, ιδίως για τη χώρα μας αλλά και την Ευρώπη στο σύνολό της. Μέσα σε 365 ημέρες ζήσαμε πράγματα πρωτόγνωρα. Βιώσαμε μία χωρίς προηγούμενο σύγκρουση μίας κυβέρνησης με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, είδαμε την ελληνική και την προσφυγική κρίση να δοκιμάζουν και να προκαλούν ρωγμές στην ΕΕ, ανακαλύψαμε πως νοούν ορισμένοι ανατολικοευρωπαίοι τη «λέξη αλληλεγγύη», και τέλος γίναμε μάρτυρες της πρώτης δειλής αλλαγής συσχετισμών στις υπόλοιπες χώρες του ευρωπαϊκού νότου.

Με το ποδαρικό του 2015, η Ευρώπη είδε την πρώτη, κοσμογονική αλλαγή, απότοκο των οικονομικών συνταγών καταστροφής που επέβαλε το Βερολίνο: Στην ταλαιπωρημένη από τη λιτότητα και τα μνημόνια Ελλάδα, οι κάλπες της 25ης Ιανουαρίου έβγαλαν την πρώτη αριστερή (με ολίγη από... δεξιά) κυβέρνηση στην ιστορία της Ευρώπης. Ο Αλέξης Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ υποσχέθηκαν να βάλουν ένα τέλος στις περικοπές, να διεκδικήσουν κάτι καλύτερο για τους πολίτες και να διαπραγματευτούν σκληρά τη μείωση του χρέους.

Για κάτι παραπάνω από επτά μήνες, είδαμε την πρώτη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ να διαπραγματεύεται με τους Ευρωπαίους, πολλές φορές χωρίς σχέδιο, άλλοτε να φλερτάρει με τη Ρωσία, να καταθέτει στους Θεσμούς προτάσεις επί προτάσεων που είτε απορρίπτονταν, είτε επιστρεφόταν πίσω τελείως αλλαγμένες. Σε κάθε στάδιο της διαπραγμάτευσης – από την κάκιστη συμφωνία του Φεβρουαρίου και έπειτα- βρισκόμασταν συνεχώς μπροστά σε νέα αδιέξοδα.

Ο χρόνος περνούσε, και μαζί του στέγνωναν τα ταμεία του κράτους. Ωστόσο, η κυβέρνηση μέχρι τέλους επέλεξε να αποπληρώνει κανονικά τις δόσεις της προς το ΔΝΤ, σε βάρος πολλές φορές των φορέων του κράτους που έδωσαν με τη διαβόητη Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου τα αποθεματικά τους στην κεντρική κυβέρνηση. Το μόνο που περίσσευε εκείνες τις ημέρες ήταν οι μεγαλοστομίες των κυβερνητικών στελεχών, αλλά και οι κορώνες της αντιπολίτευσης, η οποία κράτησε μία στάση που αν μη τι άλλο δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί εποικοδομητική: Πόσο μάλλον εάν αναλογιστεί κανείς πως η μάχη για την απεμπλοκή από την αδιέξοδη λιτότητα και τις δογματικά νεοφιλελεύθερες πολιτικές δεν ήταν κομματική, αλλά εθνική.

Κάποια στιγμή οι άκαρπες διαπραγματεύσεις έφεραν το οριστικό αδιέξοδο. Η κυβέρνηση χτύπησε τοίχο, και ο Αλέξης Τσίπρας εγκλωβίστηκε. Και τη δραματική νύχτα της 27ης Ιουνίου επιχείρησε το άλμα προς τα μπρος, για άλλους το βήμα προς το απόλυτο κενό: Ανακοίνωσε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, προκαλώντας οργισμένες αντιδράσεις στην Ευρώπη, και ένα μείγμα πανικού, ανησυχίας, αλλά και ελπίδας στους πολίτες.

Η εβδομάδα που ακολούθησε μέχρι το δημοψήφισμα έχει ήδη γραφτεί στην ιστορία. Ήδη από τη Δευτέρα, οι τράπεζες έκλεισαν και αποφασίστηκε η επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων. Με άλλα λόγια είχαμε το δεύτερο bank run στην σύντομη ιστορία της ευρωζώνης, μετά από αυτό της Κύπρου. Η κοινωνία βρέθηκε βαθύτατα διχασμένη, σε αυτό βεβαίως συνέβαλε η κάλυψη των γεγονότων από τους τηλεοπτικούς σταθμούς - που πολλές φορές άγγιξε τα όρια της προπαγάνδας- με χιλιάδες πολίτες να σχηματίζουν ουρές στις τράπεζες και τις συγκεντρώσεις υπέρ του όχι και του ναι να μπαίνουν στην ημερήσια διάταξη.

Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος – παρότι ορισμένοι το προέβλεπαν για τους δικούς τους λόγους αμφίρροπο- δεν χωρούσε αμφισβητήσεις. Το 61,31% των πολιτών είπαν «όχι»... Το ζήτημα είναι σε τι απάντησαν αρνητικά, γιατί κανείς δεν το κατάλαβε. Είπαν όχι στην πρόταση των θεσμών ή στο κοινό νόμισμα; Σε κάθε περίπτωση ο Αλέξης Τσίπρας την άρνηση τη μετέτρεψε σε κατάφαση, πήγε στις Βρυξέλλες, εκβιάστηκε με έξοδο από το ευρώ και εν τέλει μετά την 17ωρη τελική διαπραγμάτευση της 12ης Ιουλίου, συνθηκολόγησε.

Ήταν ένας δύσκολος και πικρός συμβιβασμός. Ήταν ένα νέο μνημόνιο, με εξίσου σκληρά μέτρα, επαχθείς δεσμεύσεις και λίγες παραχωρήσεις από την πλευρά των Ευρωπαίων. Μία συμφωνία που οδήγησε στις δραματικές και πολύωρες συνεδριάσεις της Βουλής, στην διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ και τον σχηματισμό της Λαϊκής Ενότητας. Οι άλλοτε σύντροφοι έγιναν οι χειρότεροι εχθροί. Και εάν κάποιος έχει αμφιβολίες μπορεί να διαβάσει τις δηλώσεις του Παναγιώτη Λαφαζάνη και της Ζωής Κωνσταντοπούλου που επιτίθενται στον Αλέξη Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ, ως σαν να ευθύνονται αυτοί για τα όπλα τα δεινά που έφεραν τα μνημόνια στη χώρα.

Και ύστερα έγιναν οι εκλογές του Σεπτεμβρίου. Παρότι τραυματισμένος, ο Τσίπρας επικράτησε και άρχισε να υλοποιεί απρόσκοπτα το πρόγραμμα, ψηφίζοντας και εφαρμόζοντας με εξοντωτικό ρυθμό τα μέτρα. Κάθε δύο εβδομάδες και ένα σετ προαπαιτούμενων. Αυτό ήταν το τίμημα για μία, κάποια, κανονικότητα στην οικονομία η οποία όμως ποτέ δεν ήρθε γιατί αμέσως μετά τη σύγκρουση με την ΕΕ, ακολούθησε μία ακόμη τεράστια κρίση.

Το προσφυγικό – μεταναστευτικό, έδωσε τη θέση του στις διαπραγματεύσεις, η χώρα μας παρέμεινε στο μάτι του κυκλώνα και η Ευρωπαϊκή Ένωση δοκιμάστηκε μέσα σε λίγους μήνες όσο δεν είχε δοκιμαστεί τα χρόνια της κρίσης του ευρώ. Η «αλληλεγγύη» ήταν μία λέξη που ξέχασαν τα κεντροευρωπαϊκά και ανατολικά κράτη – η συμπεριφορά των οποίων προς τους πρόσφυγες ξεκινά από την απανθρωπιά, όπως οι φράχτες της Ουγγαρίας και φτάνει μέχρι την αδιαφορία, δηλαδή την άρνηση να δεχτούν τις υποχρεωτικές ποσοστώσεις προσφύγων...

Η Ελλάδα, παρέμεινε για κάποιους ο αποδιοπομπαίος τράγος της Ευρώπης. Κάποιοι προσπάθησαν να φορτώσουν και το προσφυγικό στην πλάτη μας, παρότι είναι ξεκάθαρα ευρωπαϊκό πρόβλημα. Χιλιάδες σύροι πρόσφυγες συρρέουν καθημερινά στα ελληνικά νησιά για να γλυτώσουν από τις φρίκες του πολέμου και τους τζιχαντιστές που λυμαίνονται τη χώρα τους. Περισσότεροι από 800.000 έφτασαν μέσα σε έναν χρόνο, και οι αρχές της χώρας μας, χωρίς επιπλέον πόρους λόγω της εξαντλητικής λιτότητας δυσκολεύονται να διαχειριστούν τις ροές.

Η ευρωβοήθεια – παρά τα όσα ισχυρίζονται οι Βρυξέλλες- έρχεται με το σταγονόμετρο, την ώρα που οι πιέσεις για παραχώρηση εθνικών αρμοδιοτήτων στη Frontex εντείνονται. Μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στο Παρίσι, ορισμένοι έφτασαν στο σημείο να κατηγορήσουν τις ελληνικές αρχές ότι οι βομβιστές ξέφυγαν κάτω από τη μύτη τους, ξεχνώντας όμως ότι το να βρεις 2 άτομα μέσα σε εκατοντάδες χιλιάδες, είναι σαν να ψάχνεις ψύλλους στα άχυρα. Πόσο μάλλον όταν η πολυδιαφημισμένη συμφωνία με την Τουρκία έχει μείνει στα χαρτιά και η Άγκυρα δεν κάνει απολύτως τίποτα για να περιορίσει τις προσφυγικές ροές. Μάλιστα οι Ευρωπαίοι μας απείλησαν με αποπομπή από τη Σένγκεν, αν και κάτι τέτοιο δεν θα είχε κανένα πρακτικό αποτέλεσμα καθώς η χώρα μας δεν έχει χερσαία σύνορα με της χώρες της Ζώνης.

Το 2015 λοιπόν δεν ολοκληρώνεται με τους καλύτερους οιωνούς. Τουλάχιστον όμως άνοιξαν κάποιες χαραμάδες φωτός για τη στάση της Ευρώπης, η αλλαγή συσχετισμών σε ορισμένες σημαντικές για την ευρωζώνη χώρες: Η Πορτογαλία έχει μία Σοσιαλιστική κυβέρνηση με τη στήριξη της Αριστεράς. Στην Ισπανία ο σύμμαχος της Μέρκελ Μαριάνο Ραχόι, παρότι επικράτησε, δεν μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση, με τους Σοσιαλιστές μαζί με τη μεγάλη έκπληξη, τους Podemos να έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να καταλάβουν την εξουσία. Πως θα επιδράσει κεντρικά στην Ευρώπη το νέο status quo που διαμορφώνεται στο Νότο; Θα αλλάξει κάτι για τη χώρα μας;

Το 2016 παρότι αναμένεται δύσκολο, θα έχει και αρκετό ενδιαφέρον...

Χρόνια πολλά, και καλές γιορτές...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο