Ένα από τα μεγαλύτερα θύματα των περικοπών που έφερε το Μνημόνιο είναι και το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας. Οι τρομακτικές μειώσεις στα κονδύλια του προϋπολογισμού για τα σχολεία έχουν ρίξει την ήδη υποβαθμισμένη ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχεται, και έρχονται να προστεθούν στις χρόνιες παθογένειες του μοντέλου που εφαρμόζεται στη χώρα μας δημιουργώντας μία εκρηκτική κατάσταση.

Μία απλή σύγκριση με ένα προηγμένο εκπαιδευτικό μοντέλο, όπως αυτό της Φινλανδίας αρκεί για να κατανοήσει κανείς τη μεγάλη κρίση που περνάει ο χώρος της Παιδείας στην Ελλάδα.


Από τις ίσες ευκαιρίες στα σχολεία της κρίσης

Από τη μία, στη σκανδιναβική χώρα παρέχεται υψηλής ποιότητας εκπαίδευση για όλους ανεξαρτήτως, ενώ στα ελληνικά σχολεία της κρίσης έχουμε τα τραγελαφικά «μικρογεύματα». Για να μην αναφερθούμε στις περίφημες φωτοτυπίες που μοιραζόταν αντί για βιβλία κατά την περίοδο που υπουργός Παιδείας ήταν η Άννα Διαμαντοπούλου.

Και δεν είναι μόνο αυτό. Η βασική διαφορά είναι στον πυρήνα των εκπαιδευτικών συστημάτων. Στη Φινλανδία οι σχολικές εργασίες είναι φαινόμενο προς εξαφάνιση, αφού τα παιδιά αρχίζουν και ολοκληρώνουν την εκπαιδευτική διαδικασία στο σχολείο σε πλήρη συνεργασία με το δάσκαλο, ώστε να έχουν χρόνο ελεύθερο χρόνο στο σπίτι για να ξεκουραστούν και να ασχοληθούν με άλλες δραστηριότητες.

Ο φόρτος εργασίας είναι μειωμένος, σε αντίθεση με τη χώρα μας, όπου ο μαθητής φεύγει από το σχολείο με ένα σωρό εργασίες, ήδη από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού.

Το φινλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα χαρακτηρίζεται από τις υψηλού επιπέδου υποδομές, αλλά και τη συνεχή αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Από την άλλη, στη χώρα μας τα μισά σχολεία είναι είτε γερασμένα κτίρια, είτε βρίσκονται υπό συντήρηση.

Όσο για την αξιολόγηση; Μάλλον πρόκειται για.. αστείο, αφού χαρακτηριστικό και πρόσφατο παράδειγμα είναι το κάλεσμα της ΔΟΕ και της ΟΛΜΕ προς τους δασκάλους και τους καθηγητές να μην συμπληρώσουν το ερωτηματολόγιο αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας.

Την ίδια στιγμή, το μοντέλο που εφαρμόζει το σκανδιναβικό κράτος δίνει στην πράξη ίσες ευκαιρίες σε όλους ώστε να έχουν πρόσβαση στη μάθηση. Τα πάντα παρέχονται δωρεάν: Από τα βιβλία και τα τετράδια και τη μεταφορά μαθητών, και από την δωρεάν πρόσθετη διδασκαλία αλλά και την ολοκληρωμένη παροχή γευμάτων μέσα στο σχολείο. Ενδεικτικό είναι ότι ιδιωτικά σχολεία πρακτικά δεν υπάρχουν.

Στα του... οίκου μας, αυτές οι παροχές, παρότι θεωρητικά προβλέπονται, έχουν καταντήσει σχεδόν αστείο. Μόνο τα βιβλία παρέχονται δωρεάν (και αυτά πλέον με καθυστέρηση), το κόστος του διδακτικού υλικού, όπως τετράδια, μολύβια κλπ, φορτώνεται στις πλάτες των γονιών, η παραπαιδεία οργιάζει αφού η διδασκαλία ξένων γλωσσών στο σχολείο περιορίζεται στα πολύ βασικά, ενώ μόλις πέρυσι καθιερώθηκε μέριμνα για την σίτιση των μαθητών.

Και αυτό γιατί, λόγω της επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών για τη μέση οικογένεια, πολλά παιδιά πήγαιναν στο σχολείο στα όρια της λιποθυμίας, εξαιτίας του ότι δεν τρεφόταν σωστά.

Η προετοιμασία για το πανεπιστήμιο και... η ελληνική «κρεατομηχανή»

Ύστερα από εννέα χρόνια υποχρεωτικής εκπαίδευσης, ο φινλανδός μαθητής μπορεί να επιλέξει εάν θα φοιτήσει στο λύκειο, το οποίο λειτουργεί ως προπαρασκευή για το πανεπιστήμιο.

Η εισαγωγή στη λυκειακή εκπαίδευση γίνεται μέσω αίτησης, ενώ το βάρος δίνεται στον τρόπο απόκτησης της γνώσης και λιγότερο στην ίδια τη γνώση.

Αντί οι μαθητές να αποστηθίζουν τα ονόματα των ποταμών της χώρας - πληροφορία που μπορεί να βρουν εύκολα στο Διαδίκτυο - μαθαίνουν να ερευνούν, να ψάχνουν τις απαντήσεις στα βιβλία τους, ή και αλλού, να εντοπίζουν και να αξιολογούν μια πηγή.

Οι τελικές εξετάσεις στα λύκεια της σκανδιναβικής έχουν εθνικό χαρακτήρα, αλλά μόνο για την απόκτηση του απολυτήριου και όχι για την εισαγωγή σε ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα, όπως συμβαίνει εδώ και τόσα χρόνια στη χώρα μας.

Το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας, ιδίως στο λύκειο, κυριολεκτικά πνίγει τον μαθητή. Εξοντωτικός φόρτος εργασίας, μαθήματα στο σχολείο και το φροντιστήριο, για όσο το δυνατόν καλύτερη προετοιμασία για την εξαιρετικά επίπονη διαδικασία των πανελλαδικών.

Μέσα σε ένα κλίμα άγριου ανταγωνισμού, ο μαθητής καλείται να υπερβάλει εαυτόν για να εισαχθεί στη σχολή της αρεσκείας του, ενώ ο τρόπος εξέτασης ευνοεί τη στείρα αποστήθιση και αυξάνει την πίεση και το στρες που βιώνει το παιδί.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που κάθε χρόνο με το τέλος των πανελλαδικών, αλλά και αμέσως μετά από την ανακοίνωση των βάσεων, βλέπουν το φως της δημοσιότητας ιστορίες μαθητών που έδωσαν τραγικό τέλος στη ζωή τους επειδή δεν έγραψαν το βαθμό που απαιτείται για να περάσουν στη σχολή των ονείρων τους.

Πάνω σε αυτό το σαθρό σύστημα λοιπόν, βασίζεται και η παραπαιδεία, τα φροντιστήρια και τα ιδιαιτέρα μαθήματα, τα οποία φυσικά προσφέρονται με το αζημίωτο, ώστε οι μαθητές να είναι όσο το δυνατόν καλύτερα προετοιμασμένοι για το μεγάλο τους στόχο.

Και κάπως έτσι καταργούνται οι ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση, αφού οι οικογένειες που είναι πιο εύπορες, δίνουν τη δυνατότητα στα παιδιά τους να προετοιμαστούν περισσότερο και καλύτερα σε σχέση με τα παιδιά που δεν μπορούν να πάνε στο φροντιστήριο.

Πρόβλημα πόρων αλλά και προσέγγισης

Θα έλεγε κανείς ότι για να διατηρηθεί το άριστο σύστημα εκπαίδευσης της Φινλανδίας, χρειάζονται επαρκείς οικονομικοί πόροι και εν μέρει έχει δίκαιο, αφού το κράτος στηρίζει ενεργά όλες τις βαθμίδες.

Αλλά πέρα από την επαρκή χρηματοδότηση, αυτό που καθιστά το φινλανδικό μοντέλο τόσο πετυχημένο, είναι και η φιλοσοφία προσέγγισης των μαθητών. Με άλλα λόγια, το σχολείο λειτουργεί ως φορέας κοινωνικοποίησης αλλά και δίνει επαρκή ερεθίσματα στο παιδί ώστε να αναπτύξει τα ταλέντα του και τις γνώσεις του, ενώ για τους φινλανδούς καθηγητές μεγαλύτερη σημασία έχουν οι δυνατότητες των μαθητών από τις αδυναμίες τους.

Και αυτοί οι παράγοντες, είναι οι μεγαλύτερες «μαύρες τρύπες» του δικού μας συστήματος, παρά το μεράκι και τις τιτάνιες προσπάθειες που καταβάλλουν οι Έλληνες εκπαιδευτικοί, το οποίο πάει χαμένο λόγω της έλλειψης μίας ολοκληρωμένης πολιτικής στο χώρο της εκπαίδευσης. Πολλές απόπειρες μεταρρύθμισης έχουν αποτύχει, ενώ εδώ και χρόνια ανοίγει και κλείνει η συζήτηση για την παιδεία σε τακτά χρονικά διαστήματα δίχως ίχνος αποτελέσματος.

Όλα αυτά σε συνδυασμό με το μόνιμο -και προ κρίσης βεβαίως βεβαίως- πρόβλημα της υποχρηματοδότησης των ελληνικών σχολείων, κάνουν την κατάσταση στο χώρο της εκπαίδευσης εκρηκτική...

Παναγιώτης Βελισσάρης - Ντία Μούλου