Σε πολλές χώρες του κόσμου τούτη η εβδομάδα που διανύουμε είναι αφιερωμένη στην αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού. Εκτός από την Ελλάδα. Γιατί σε αυτή τη χώρα, δεν έχουμε καταλάβει ακόμα πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα και πόσο γονείς , καθηγητές και πολιτεία πρέπει να το αντιμετωπίζουν ή καλύτερα να το προλαμβάνουν.


Σχολικός εκφοβισμός δεν σημαίνει «πείραγμα» ανάμεσα σε μαθητές. Σημαίνει βία. Λεκτική, σωματική, ψυχολογική βία που αφήνει σημάδια και μπορεί να οδηγήσει τον μαθητή ακόμα  και στην αυτοκτονία.

Στην Ελλάδα, τα ποσοστά του σχολικό εκφοβισμού και της ενδοσχολικής βίας ανάμεσα σε μαθητές είναι μικρά της τάξης του 10 με 15% σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, όμως τελευταία η κοινωνική κρίση  ως παρελκόμενο της οικονομικής  έχει συντελέσει στη ραγδαία αύξηση του  φαινόμενου στα ελληνικά σχολεία.

Όπως εξηγεί στο newpost.gr ο ψυχολόγος και σύμβουλος της Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ) Ίων Μπεράτης, ο σχολικός εκφοβισμός έχει διαφορές ανάλογα με την ηλικία των μαθητών.

Συνήθως, στο δημοτικό σχολείο το θύμα δέχεται κυρίως λεκτική βία από τους συμμαθητές του, ωστόσο στο Γυμνάσιο και ιδιαίτερα στο Λύκειο, η βία αυτή έχει εμπεριέχει και σωματική κακοποίηση, ενώ σημαντική ανάπτυξη  σημειώνει και ο εκφοβισμός μέσω Internet – το λεγόμενο cyberbullying.

Συχνό είναι επίσης και το φαινόμενο της διάδοσης φημών και ακόμα πιο συνηθισμένη η απομόνωση από τις παρέες του σχολείου.

«Ο θύτης και το θύμα»

Τα όρια ανάμεσα στο θύτη και το θύμα του σχολικού εκφοβισμού είναι σαφή, όμως συνήθως ο μαθητής που εκφοβίζει, καθ’ ότι ανήλικος, δεν έχει λάβει ούτε την απαραίτητη προσοχή και παιδεία τόσο από την οικογένεια του όσο και από τους καθηγητές του.

Τα χαρακτηριστικά του θύματος δεν είναι ίδια για όλες τις περιπτώσεις, ωστόσο σε ένα μεγάλο ποσοστό οι μαθητές που εκφοβίζονται είναι παιδιά πιο συνεσταλμένα και μοναχικά, με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Τελευταία, και λόγω της έξαρσης της κοινωνικής κρίσης, καταγράφεται τεράστια αύξηση σχολικού εκφοβισμού που αφορά σε παιδιά μεταναστών.

Η επίδραση όμως που έχει το φαινόμενο πάνω στους μαθητές είναι σχεδόν ίδια για όλους.

Σύμφωνα με τον κ. Μπεράτη, ένας μαθητής που υπόκειται ενδοσχολική βία ακόμα και αν δεν «μαρτυρά» σε γονείς και δασκάλους το πρόβλημα εκπέμπει σημάδια που πρέπει να ανησυχήσουν τους ενήλικες.

Για παράδειγμα, παρατηρείται σταδιακή ή ξαφνική πτώση στη σχολική επίδοση ή αποφυγή της συναναστροφής με άλλους συμμαθητές. Αν η βία είναι σωματική, το θύμα επιστρέφει από το σχολείο με σκισμένα ρούχα ή χτυπήματα.  Επιπλέον μπορεί να «χάνει πράγματα» , που σημαίνει ότι τα δίνει στους θύτες του μετά από απειλές, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις βρίσκει συνεχώς δικαιολογίες για να μην πάει τελικά σχολείο.

Όσο για τους θύτες; Τα παιδιά που καταφεύγουν στον εκφοβισμό των υπόλοιπων παιδιών, υπάρχει περίπτωση – που όμως δεν συνεπάγεται ότι είναι και κανόνας – να υπόκεινται σε ενδοοικογενειακή βία. Αυτό σημαίνει ότι ενδεχομένως να δέχεται λεκτική ή σωματική βία στο σπίτι του, με αποτέλεσμα είτε από μιμητισμό είτε από ανάγκη εκτόνωσης  να μετατρέπεται σε θύτη στο προαύλιο του σχολείου.

Όπως επισημαίνει ο κ. Μπεράτης, το ζήτημα του σχολικού εκφοβισμού είναι πολυπαραγοντικό και πολύπλοκο και χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια τόσο από την πολιτεία όσο και από καθηγητές και γονείς.

Σε μια εποχή μάλιστα που τέτοιας σφοδρής κρίσης που τα οικονομικά προβλήματα είναι το Α και το Ω σε μια οικογένεια, τα παιδιά τραβούν το άγχος των γονέων σα σφουγγάρι, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται το φαινόμενο.

Το ΕΨΥΠΕ  έχει ήδη από πέρυσι εφαρμόσει ένα πρόγραμμα σε διάφορα σχολεία, όπου την ώρα της ευέλικτης ζώνης μέσα από βιωματικές δραστηριότητες προσπαθούν να δημιουργήσουν κλίμα αλληλεγγύης ανάμεσα στους μαθητές προκειμένου να απαλλαχθούν από το φόβο.

Πάντως, το σίγουρο είναι πως οι ίδιοι οι γονείς πρέπει να καταλάβουν ότι ο σχολικός εκφοβισμός είναι σοβαρό πρόβλημα.

Τότε τα πράγματα για την αντιμετώπιση του φαινομένου θα γίνουν πολύ πιο εύκολα.

Άγγελος Ανδρέου