Cyberbulling, η σύγχρονη διαδικτυακή μάστιγα – Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί

Cyberbulling, η σύγχρονη διαδικτυακή μάστιγα – Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί

Με αφορμή γνωστό δημόσιο online “λιντσάρισμα” των τελευταίων μηνών, λίγα λόγια για το “cyberbullying”.

της Μιράντας Γκανέτσου*

Ο όρος Διαδικτυακός εκφοβισμός (Cyberbullying) αφορά τον εκφοβισμό, την απειλή, την ταπείνωση ή την παρενόχληση ατόμων μέσω της χρήσης του Διαδικτύου, κινητών τηλεφώνων είτε άλλων ψηφιακών τεχνολογιών. Αφορά κυρίως ανηλίκους και εφήβους, ωστόσο πολλές φορές – οποιαδήποτε συνειρμική σκέψη σε πρόσωπα και καταστάσεις δεν είναι συμπτωματική-  θύματα cyberbullying είναι και ενήλικες.

Δεν είναι καινούργιο φαινόμενο ο διαδικτυακός εκφοβισμός, είναι μια βαθιά ριζωμένη πρακτική που απλά αλλάζει μορφή και πρόσωπο. «Τραμπούκοι» , «γνώστες» και «δημόσιοι κατήγοροι» υπήρχαν πάντα πρόθυμοι στην ελληνική κοινωνία απλά πλέον τους έχει δοθεί ένα νέο «όπλο» στη φαρέτρα τους. Είναι άλλωστε πιο εύκολο το «κατηγορώ» όταν γράφεις και δεν μιλάς προφορικά, υπάρχει απόσταση ασφαλείας. Στις ομαδικές,δε, συζητήσεις παρατηρείται αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν ‘διάχυση της ατομικής ευθύνης’. Δηλαδή, ο εκφοβιστής αισθάνεται πως ‘χάνεται’ ανάμεσα στους υπολοίπους και έτσι αφενός δεν πιστεύει ότι φέρει ευθύνη για ο,τι λέει και αφετέρου είναι πιο πιθανό να εκδηλώσει μη-κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά. Ο κοινωνικός κανιβαλισμός βρίσκει έτσι την καλύτερή του έκφραση στο διαδίκτυο, με τα υβριστικά και προσβλητικά σχόλια σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις  απειλές να δίνουν και παίρνουν.

Μίνα Αρναούτη, Φρόσω Κυριακού: Ίσως η καλύτερη ενσάρκωση του τι σημαίνει cyberbullying. Όταν βλέπεις το είδωλό σου να σκοτώνεται, εύκολο ρίχνεις όλο το βάρος της ευθύνης σε πρόσωπα που δεν ξέρεις, σε καταστάσεις που δεν έζησες. Αυτόκλητοι ντετέκτιβ και δικαστές, κρίνουν - επικρίνουν και δικάζουν σε ένα ατελείωτο κυνήγι μαγισσών. Κάθε "προκλητική ανάρτηση" λογοκρίνεται σε μια ακραία σεξιστική και ανοίκεια επίθεσή σε γυναίκες που βίωσαν και αυτές ένα δυσάρεστο συμβάν. Η κλειδαρότρυπα στο μεγαλείο της.

Είναι όμως τόσο απλά τα πράγματα;

Αυτό που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι υπήρχαν και υπάρχουν όρια και κανείς δε μπορεί ανενόχλητος να απειλεί, να παρενοχλεί και να ταπεινώνει.

Τα τελευταία χρόνια το ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο  παρέχει εμφανέστερη προστασία στους χρήστες του Διαδικτύου. Παρόλα αυτά, ο όρος “ηλεκτρονικός εκφοβισμός” δεν υπάρχει στον ποινικό κώδικά και άρα δεν ορίζεται σαφώς ως έγκλημα. Έγκλημα είναι ο τρόπος που αυτός εκφράζεται και ποινικοποιείται επιμέρους. Ποινικοποιείται δηλαδή η συμπεριφορά που αποτελεί "εκφοβισμό", η παραβίαση και παραποίηση των προσωπικών δεδομένων, η συκοφαντική δυσφήμιση, η εξύβριση, η παραποίηση δεδομένων και διώκονται ανά περίπτωση”. Στο άρθρο 5 του Π. Κ., ρητά ορίζεται ότι: οι ελληνικοί ποινικοί νόμοι εφαρμόζονται σε όλες τις πράξεις που τελέστηκαν στο έδαφος της επικράτειας, ακόμη και από αλλοδαπούς καθώς και για πράξη που χαρακτηρίζεται από αυτούς ως κακούργημα ή πλημμέλημα και που τελέστηκε στην αλλοδαπή από ημεδαπό, αν η πράξη αυτή είναι αξιόποινη και κατά τους νόμους της χώρας στην οποία τελέστηκε (άρθρο 6 ΠΚ). Στην περίπτωση των εγκλημάτων που τελούνται στο Ίντερνετ, ως τόπος τέλεσης του εγκλήματος μπορεί να θεωρηθεί είτε ο τόπος από όπου η ηλεκτρονική σελίδα μπορεί να αναγνωσθεί, που αυτό στην πράξη σημαίνει κάθε χώρα στην οποία οι χρήστες μπορούν να έχουν πρόσβαση στο Ίντερνετ, είτε ο τόπος όπου φιλοξενείται από τον παροχέα πρόσβασης στο Ίντερνετ η συγκεκριμένη ηλεκτρονική σελίδα. Πρέπει να αναφερθεί ότι είναι δυνατό να υπάρχουν πολλά διαφορετικά διαδικτυακά εγκλήματα κατά συρροή, με την τέλεση μιας αξιόποινης πράξης.

Εφόσον είναι γνωστός ο δράστης, μπορεί να υπάρξει εξώδικη επικοινωνία και σε περίπτωση που αυτός δεν συμμορφωθεί ικανοποιώντας τους όρους που τίθενται από τον παθόντα για αποκατάσταση της ζημίας του από την παράνομη συμπεριφορά, μπορεί να προχωρήσει μέσω δικηγόρου σε ασφαλιστικά μέτρα, μήνυση ή/ και σε αγωγή αποζημίωσης στα πολιτικά δικαστήρια για εξύβριση, δυσφήμηση, συκοφαντική δυσφήμηση, απειλή ή παρενόχληση. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι τα πλημμελήματα επισύρουν μέγιστη ποινή φυλάκισης από 1 έως 5 χρόνια.

Εάν ο δράστης δεν είναι γνωστός, θα πρέπει πρώτα να ειδοποιηθεί η υπηρεσία για το παράνομο περιεχόμενο και μόνο εάν αρνηθεί να το αποσύρει, μπορούν να ληφθούν μέτρα ενώπιον της ελληνικής δικαιοσύνης. Στην πράξη, όλες οι υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης στην Ευρώπη - ανεξαρτήτως έδρας έχουν υποχρέωση να αφαιρέσουν άμεσα το παράνομο περιεχόμενο όταν τους επισημανθεί από τον παθόντα, βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το διαδίκτυο. Έτσι, γεννάται ευθύνη μόνο αν αρνούνται να το αφαιρέσουν.

Που μπορεί κάποιος να απευθυνθεί;

  • Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου (www.saferinternet.gr)
  • Ελληνική ανοικτή γραμμή για το παράνομο περιεχόμενο στο Διαδίκτυο. (www.safeline.gr)
  • Σώμα Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος

Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως η οθόνη δεν προστατεύει κανέναν στην πραγματικότητα. Με αφορμή αναρτήσεις του στυλ «Θα πας εκεί που σκοτώσατε τον Παντελή (σ.σ. Παντελίδη) στην Βουλιαγμένη και όπου θάφτηκε ή μόνο μπουζούκια, ξ@@λο. Κοίτα μην σε πετύχω μόνο» , θυμόμαστε και πηγαίνουμε πίσω.

Πίσω στην ανισορροπία δύναμης, στη δυσκολία επίβλεψης των μέσων, στο βαθμό έκθεσης κάθε θύματος. Η πρόθεση να βλάψει κάποιος είναι εμφανής, δεν υπάρχει "εν τη ρύμη" του λόγου στη μελετημένη επιθετικότητα.

Για τον εκφοβισμό που δέχονται χιλιάδες άτομα καθημερινά, τον εκφοβισμό που "στοιχειώνει" παιδικές ψυχές περισσότερο από ποτέ και γι'αυτόν που θα δεχτούν οι επόμενοι, πρέπει να θυμόμαστε το νόμο.

Είναι αλήθεια ότι ο νόμος δεν μπορεί να αναγκάσει έναν άνθρωπο να με αγαπήσει, αλλά μπορεί να τον εμποδίσει να με λιντσάρει, και αυτό είναι αρκετά σημαντικό.

Martin Luther King

*ασκούμενη δικηγόρος, απόφοιτη Νομικής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο