O Στέφανος Τανιμανίδης μιλά στο Newpost για το μείζον θέμα του ποντιακού χώρου και τις δυσκολίες δεκαετιών για τη διεθνή καθιέρωσή του. Η ανύπαρκτη βοήθεια από την Πολιτεία, οι αντιπαραθέσεις, το κορυφαίο μνημείο και αρκετό... ποδόσφαιρο.

H 19η Μαΐου είναι ημέρα μνήμης για τον ποντιακό ελληνισμό. Το 1994, η Βουλή των Ελλήνων αναγνώρισε τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και ψήφισε τη 19η Μαΐου, την ημέρα που το 1919 αποβιβαστηκε ο Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα, για να ξεκινήσει τη δεύτερη και πιο άγρια φάση εξόντωσης των ελληνικών πληθυσμών, ως «Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Μικρασιατικού Πόντου»

Οι Πόντιοι όμως συνεχίζουν να αγωνίζονται, για τη δικαίωση των 353.000 θυμάτων. Επιμένουν και δεν πρόκειται να σταματήσουν μέχρι να πετύχουν καθολική αναγνώριση, κυρίως από την πλευρά της Τουρκίας, η οποία αρνείται πεισματικά να παραδεχτεί τα λάθη της ιστορίας της. Τα βήματα όμως που έχουν γίνει τα τελευταία 23 χρόνια για τη διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας είναι πολύ μικρά. Η ελληνική Πολιτεία δεν έχει βοηθήσει καθόλου, ενώ οι έριδες που ταλανίζουν (και) τον ποντιακό χώρο προκαλούν διχασμό, ο οποίος γεννά σκοπέλους που εμποδίζουν τον αγώνα.

«Δυστυχώς υπάρχει μία πολυδιάσπαση στον χώρο», παραδέχεται στο Newpost ο Στέφανος Τανιμανίδης, επίτιμος προέδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων (ΠΟΠΣ) και νυν γενικός γραμματέας του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ποντιακού Ελληνισμού (ΠΑΣΠΕ). Ο συγγραφέας, βιβλία του οποίου έχουν μεταφραστεί στην αγγλική, τη ρωσική και την τουρκικη γλώσσα, υπήρξε από τους πρωτεργάτες της αναγνώρισης στον ελλαδικό χώρο. Παρότι έχει επισκεφτεί πάμπολλες φορές την πατρίδα των προγόνων του, ο ίδιος ονειρεύεται ένα ταξίδι σε μία δημοκρατική Τουρκία και σε παλαιότερη τοποθέτησή του είχε υποστηρίξει, ότι η επιμονή για αναγνώριση είναι ένα «αίτημα ουσίας για την ιστορική και ηθική αποκατάσταση της αλήθειας».

Το θέμα όμως έχει κολλήσει και για να προχωρήσει, χρειάζεται, να ενεργοποιηθούν ισχυρότεροι παράγοντες. «Η Πολιτεία πρέπει να το αναλάβει αυτό» τονίζει και προσθέτει με νόημα: «η διεκδίκηση είναι πρωταθλητισμός! Πρέπει να παίξουμε σε ξένο γήπεδο και όχι στον στενό μικρόκοσμό μας». Γιατί όπως είχε δηλώσει παλαιότερα, «οι Έλληνες του Πόντου ήταν πάντα οικουμενικοί, κοσμοπολίτες. Ποτέ δεν ήταν στον μικρόκοσμό τους». 

Εμπόδια στη διεθνή αναγνώριση βάζουν και εξωγενείς παράγοντες. «Οι άλλοι χρηματοδοτούν ισχυρά λόμπι, Πανεπιστήμια πολύ μεγάλα, ώστε να έχουν τελείως διαφορετικές απόψεις σε σχέση με τα γεγονότα της περιόδου 1914-1923 που αφορούν τις σφαγές ελληνικών πληθυσμών», τονίζει η ισχυρή προσωπικότητα του ποντιακού χώρου. Όπως καταλαβαίνετε το ζήτημα των Ποντίων είναι πολύ δύσκολο και πρέπει να δοθούν αρκετές ακόμα μάχες για να κερδηθεί. Γίνεται ένα... Survivor, όπως το ριάλιτι που παρουσιάζει με μεγάλη επιτυχία στον ΣΚΑΪ, ο γιος του Στέφανου Τανιμανίδη, Σάκης, δίπλα στον οποίο είχε εμφανιστεί σε επεισόδιο του εξίσου δημοφιλούς, “World Party”. 

Παράλληλα ο Στέφανος Τανιμανίδης έκανε μία ιστορική αναδρομή  στα βήματα που χρειάστηκαν για την καθιέρωση της 19ης Μαΐου, αναγνώρισε τη συμβολή του Ανδρέα Παπανδρέου και του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, αλλά και «σκαπανέων», φίλων του, όπως ο κοινωνιολόγος Μιχάλης Χαραλαμπίδης και ο αείμνηστος, καθηγητης της Παντείου, Νεοκλής Σαρρής

Η συζήτηση όμως ξέφυγε των ορίων της γενοκτονίας! Με αφορμή, τα αποκαλυπτήρια ενός γιγάντιου μνημείου που θα γίνουν την Κυριακή 21 Μαΐου, στην Πλατεία Αλεξάνδρας, στον Πειραιά, έγινε κουβέντα για την όποια βοήθεια δίνουν ισχυροί επιχειρηματικοί παράγοντες, αλλά και τις κόντρες που έχουν μεταξύ τους, λόγω της ενασχόλησής τους με το ποδόσφαιρο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης, η άποψή του για ένα θέμα πολιτισμικό και συνάμα ευαίσθητο, όπως η διάσωση της ποντιακής διαλέκτου, σε μία συνέντευξη που σίγουρα θα διαβαστεί από Πόντιους, αλλά θα διαφωτίσει και πολλούς άλλους για το περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί σε αυτόν το χώρο της ελληνικής κοινωνίας.

«Υπάρχουμε μέσα από τη μνήμη μας και τα σύμβολά μας»

Πως φτάσαμε στην αναγνώριση της Γενοκτονίας στην Ελλάδα;

«Ήταν αποτέλεσμα της προσπάθειας που έκανε η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων, στην οποία ήμουν πρόεδρος τότε (1987-1994), της συναίνεσης των ποντιακής καταγωγής βουλευτών, που τους είδαμε κατ' επανάληψη σε κοινές συνεδριάσεις μέσα στη Βουλή πάνω από 5 φορές, των αλλεπάλληλων επισκέψεων σε όλα τα πολιτικά κόμματα και του Ανδρέα Παπανδρέου που ανέλαβε την πολιτική ευθύνη, παρά τις αλλεπάλληλες πιέσεις που δεχόταν από διεθνείς οργανισμούς, να μην προχωρήσουμε. Παρουσία μου έγιναν όλα αυτά. Έτσι έγινε η αναγνώριση.

Όλοι τη διεκδικούν, αλλά όταν δίναμε τους αγώνες, οι περισσότεροι ήταν απόντες. Όταν τα πανιά είναι ανοιχτά και πλέει το ιστιοφόρο όλοι μπαίνουν μέσα για να ταξιδέψουν. Όταν είναι να τραβήξουμε κουπί, τότε την... κάνουν, φεύγουν. Εμείς τραβούσαμε κουπιά μαζί με χιλιάδες ανθρώπους. Πρωτα απ' όλα μαζί με αυτούς που έφυγαν από εκεί και άφησαν άταφους νεκρούς. Δεν τους έδωσε σημασία κανείς. Ούτε καν η Πολιτεία». 

Ποιοι συνέβαλλαν για την αναγνώριση της Γενοκτονίας στην Ελλαδα; 

«Όλοι αυτοί που οργάνωσαν τον χώρο και πρωταγωνίστησαν στο να μπούνε αυτές οι ιδεολογίες. Επιστήμονες που έγραψαν για αυτά τα πράγματα. Οι γονείς που ήρθανε από εκεί, μας γέννησαν και μας μετέφεραν την ιστορία. Οι πολιτικοί που μπήκαν μπροστά. Δεν μπορώ να ξεχάσω τον ρόλο του Μητσοτάκη σε σχέση με την παραχώρηση των κειμηλίων της Σουμελά! Κειμήλια 1000 ετών ήταν σε ένα μουσείο πεταμένα. Δεν μπορώ να το παραβλέψω αυτό. Είναι πολύ μεγάλο γεγονός αυτό. Γιατί ο Πόντος ως φυσική πατρίδα δεν υπάρχει πλέον, για να παράγει Ποντίους. Υπάρχει η μνήμη μας, την οποία κάποιοι προσπάθησαν να σβήσουν, οι νατοϊκοί και εκάστοτε κυβερνήσεις που απαγόρευαν ακόμα και την αναφορά στον Πόντο, μέχρι και τη μουσική. Ο Ανδρέας Παπανδρέου καθιέρωσε τη γενοκτονία, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και η κόρη του, η Ντόρα Μπακογιάννη, που ήταν υπουργός πολιτισμού τότε (πριν το 1992), μας έδωσε τα κειμήλια. Γιατί εμείς μέσα από τα σύμβολα μας υπάρχουμε». 

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η προσπάθεια αναγνώρισης της γενοκτονίας διεθνώς;

«Δεν βρίσκεται εκεί που έπρεπε να βρίσκεται. 100 χρόνια μετά, ελάχιστα βήματα έχουν γίνει. Σαν αυτά του ανθρώπου στη Σελήνη. Τόσο μακριά είμαστε παρότι 4-5 χώρες έχουν αναγνωρίσει τη γενοκτονία».

Η ελληνική πολιτεία πόσο έχει βοηθήσει την προσπάθεια διεθνούς αναγνώρισης;

«Καθόλου! Καμία συμμετοχή. Ήταν ευθύνη της ελληνικής Πολιτείας να προωθήσει το ζήτημα, μετά την 24η Φεβρουαρίου του 1994 όπου αναγνωρίστηκε η Γενοκτονία στο ελληνικό κοινοβούλιο. Ώφειλε η Πολιτεία έκτοτε να κάνει κάτι. Παρά τις επανειλημμένες δημόσιες δηλώσεις όλων των πολιτικών αρχηγών, όλων των πρωθυπουργών, ουδέποτε τέθηκε σε διεθνή φόρουμ στην ατζέντα των διαπραγματεύσεων με την Τουρκία το ζήτημα. 

Σε αντίθεση με την Πολιτεία, από πλευράς  οργανωμένου ποντιακού χώρου, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ποντιακού Ελληνισμού και η Εύξεινος Λέσχη Ευρωπαίων Πολιτών από το 1990 μέχρι σήμερα έχει κάνει από 15 επισκέψεις και ημερίδες μέσα στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο!!! Δηλαδή, παρουσία Ελλήνων και ξένων ευρωβουλευτών μπήκαν τα θέματα και τέσσερις φορές, καταφέραμε να πάρουμε, με την ψήφο της πλειοψηφίας του κοινοβουλίου, αποφάσεις πολύ ουσιαστικές (οι οποίες ωστόσο δεν δέσμευαν την Τουρκία), σε βάρος της Τουρκίας, η οποία κλήθηκε να αναγνωρίσει το ιστορικό της παρελθόν σε σχέση με τις Γενοκτονίες που έχει κάνει εις βάρος Αρμενίων, Ασσυρίων και Ποντίων. Μία φορά, ότι θα πρέπει να σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θρησκευτικές ελευθερίες, την ιστορικότητα των μνημείων (των οποίων τα ονόματα αλλάζει). Πριν από δύο χρόνια η κυβέρνηση της Τουρκίας μετέτρεψε την Αγία Σοφία Τραπεζούντος σε τζαμί και κλήθηκε να πάρει πίσω τη μετατροπή. Η αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων στην Αρμενία ήταν αποτέλεσμα της κοινής μας προσπάθειας που κάναμε με την εθνική επιτροπή το 2013. Με τις εκδηλώσεις που κάνουμε σε όλες τις πόλεις του κόσμου που υπάρχει ελληνισμός, ευαισθητοποιούμε τους εκάστοτε τοπικούς φορείς».

Είναι θέμα οργάνωσης η μή αναγνώριση της γενοκτονίας ή έλλειψης χρημάτων;

«Οργάνωσις καταρχήν, σχεδιασμού. Είναι μία στρατηγική. Είναι ένας πόλεμος, ο οποίος πρέπει να γίνει, αλλά πρέπει να υπάρξει ένας σχεδιασμός. Τακτικά βήματα και άλλα πράγματα. Από την άλλη πλευρά οι άλλοι χρηματοδοτούν λόμπι πολύ μεγάλα, Πανεπιστήμια πολύ μεγάλα, ώστε να έχουν τελείως διαφορετικές απόψεις σε σχέση με τα γεγονότα της περιόδου 1914-1923 που αφορούν τις σφαγές ελληνικών πληθυσμών. Όποια χώρα  βγει και πει κάτι, όπως ο Γερμανός πρόεδρος, Γκάουκ ο Πάπας του επιτίθενται στο δευτερόλεπτο. Δεν αφήνουν να πέσει κάτω τίποτα!»

«Αν δεν υπήρχε γενοκτονία θα ζούσαμε στον Πόντο»

Εσείς τί πιστεύετε, ότι πρέπει να γίνει για να αναγνωριστεί η γενοκτονία διεθνώς;

«Κοιτάξτε, το γεγονός της Γενοκτονίας, που δεν είναι το μόνο που πρέπει να απασχολεί τον ποντιακό κόσμο, είναι η αιτία της ύπαρξής μας στον ελλαδικό χώρο. Αν δεν υπήρχε γενοκτονία θα ζούσαμε στον Πόντο. Ευθύνη όλων μας και κυρίως της ελληνικής Πολιτείας είναι, τα ιστορικά γεγονότα που ξεκινούν από την αρχαιότητα, τον Αχιλλέα ας πούμε και φτάνουν μέχρι τον εμφύλιο και τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, να τα καταγράφει και να τα μεταφέρει στις νέες γενιές, μέσω των σχολικών βιβλίων. Αυτό δεν το κάνει η Πολιτεία. Ο προηγούμενος υπουργός Παιδείας, ο κύριος Φίλης, είναι γνωστό, ότι απάλειψε το κομμάτι του ευξείνιου ελληνισμού από τις εξετάσεις, ως μη χρήσιμο ίσως και μη ενδιαφέρον, είπε και την προσωπική του άποψη, την οποία τη σέβομαι, αλλά ποσώς με ενδιαφέρει. Γιατί τον έχουμε καλέσει πολλές φορές σε συνέδρια και αν θέλει, ας έρθει, να την εκφράσει, να ακούσει και τον αντίλογο. Στα Πανεπιστήμιά μας δεν υπάρχει ουτε μία έδρα σε όλη την Ελλάδα μικρασιατικού και ποντιακού ελληνισμού. Δεν υπάρχει έδρα που να διδάσκεται αυτό το πράγμα. Άρα δεν έχουμε την Παιδεία για να είναι ενημερωμένος ο κόσμος. 

Τα σωματεία μας μέσα στις δυνατότητές τους και τις τεράστιες υποχρεώσεις τους μέσα στον χρόνο (έχουν κόστος συντήρησης μεγάλο) πραγματοποιούν εκδηλώσεις μνήμης αλλά αυτό δεν αρκεί. Όλα αυτά είναι ένα μνημόσυνο, θα έλεγα, το οποίο δεν είναι αρκετό. Αυτό να επιβάλλεται, αλλά η δυναμική των εκδηλώσεων στον ελλαδικό χώρο είναι πλέον άνευ περιεχομένου. Τί εννοούμε; Μεταξύ μας δεν υπάρχει η μαζικότητα που θα έπρεπε και η ποιότητα. Ανταυτού υπάρχουν αντιπαραθέσεις και δημιουργούνται διαφορετικές εκδηλώσεις. Καλά είναι που γίνονται πολλές εκδηλώσεις. Να μη γίνονται διαφορετικές εκδηλώσεις. Νομίζω, ότι ο καθένας προσπαθεί να παρουσιαστεί ο ίδιος με αφορμή την γενοκτονία. Στο τέλος γίνεται μία πορεία και κολλάμε και ένα ψήφισμα.

Δεν είναι κακό αλλά που βγάζει όλο αυτό; Δεν θέλουμε να έχουμε επαναλαμβανόμενους μονοφωνικούς, είτε τραγουδιστές, είτε ψάλτες των γεγονότων, το οποίο δεν σημαίνει και κάτι αυτό. Αναζητούμε πρωταγωνιστές, αναζητούμε πρωταθλητές! Αυτούς που κάνουν μαραθώνιο και πρωταθλητισμό. Η διεκδίκηση είναι πρωταθλητισμός! Πρέπει να παίξεις σε ξένο γήπεδο και όχι στον στενό μικρόκοσμο μας. Πολύ καλά κάνουν, μπράβο, αλλά θεωρώ, ότι όλα αυτά πρέπει να γίνουν με ευθύνη μας στον βαθμό που μπορούμε. Η Πολιτεία πρέπει να το αναλάβει αυτό. Εμείς λειτουργούμε επικουρικά. Δεν έχουμε ούτε την οικονομική δυνατότητα, ούτε τον χρόνο. Δεν είναι η δουλειά μας αυτή».

Ο λόγος προς τον Ανδρέα Παπανδρέου και η πρώτη δημόσια αναφορά στον όρο γενοκτονία

Πως κυριάρχησε η γενοκτονία ως μείζον θέμα στον ποντιακό χώρο;

«Το θέμα βγήκε από τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη, μετά το δεύτερο παγκόσμιο συνέδριο, το 1988. Πρωτακούστηκε το 1982 στα υψίπεδα της Σουμελάς σε λόγο του αείμνηστου πατέρα μου, καθηγητή Παναγιώτη Τανιμανίδη, προς τον Ανδρέα Παπανδρέου, παρουσία 50.000 ανθρώπων. “Επισκέπτεστε έναν ιερό τόπο και έναν λαό που υπέστη γενοκτονία και θα πρέπει να το αναγνωρίσετε”, του είπε. Ήταν η πρώτη  δημόσια αναφορά που έγινε. Το 1988 λοιπόν στο συνέδριο, αφού υπήρξε διάστημα ζυμώσεων, βγήκε η προσπάθεια να οριστεί η ημερομηνία μνήμης τη μέρα που ο Κεμάλ μπήκε στη Σαμψούντα στις 19 Μαΐου (1919) και άρχισε το σχέδιο  εξόντωσης των ελληνικων πληθυσμών. Σε εκείνο το συνέδριο ήταν παρόντας και ο Νεοκλής Σαρρής ο αείμνητος καθηγητής, τουρκολόγος της Παντείου. Έκτοτε τα σωματεία έχουν εγκλωβιστεί. Αυτό θα έπρεπε να είχε οργανωθεί πάνω σε έναν γενικότερο σχεδιασμό, πολιτικό. Από τα αρμόδια υπουργεία και τη διεθνή κοινότητα. Η Ελλάδα δεν μπορεί να πάει, να διεκδικήσει μεμονωμένα αλλά συνολικά». 

Βοήθεια από Πόντιους επιχειρηματίες υπάρχει; Γιατί υπάρχουν ισχυροί Πόντιοι του επιχειρηματικού χώρου που έχουν δυνάμεις, όπως για παράδειγμα ο Ιβάν Σαββίδης με τον Δημήτρη Μελισσανίδη...

«Δεν ξέρω τί έχουν κάνει σε προσωπικό επίπεδο. Εμείς ως φορέας (σ.σ.ΠΑΣΠΕ) έχουμε στείλει στον Πούτιν τρεις φορές επιστολές, στις οποίες ζητάμε να φέρει το θέμα στη ΔΟΥΜΑ (ρώσικο κοινοβούλιο). Δεν ξέρουμε αν ο κύριος Σαββίδης έχει κάνει αντίστοιχη πρόταση όσο διάστημα ήταν βουλευτής εκεί. Θα ήθελα να το ξέρω. Εμείς το κάναμε. Προσπαθήσαμε να βρούμε ανθρώπους της Ρωσίας. Ο κύριος Μελισσανίδης γνωρίζω, ότι είναι ένας ένθερμος Πόντιος πατριώτης και ξέρω, ότι στο κτίριό του μέσα έχει κάνει ένα εξαιρετικό μνημείο (ποντιακή λύρα), το οποίο είναι σημαντικό, γιατί όποιος μπαίνει μέσα ρωτά να μάθει, τί είναι αυτό και ποιος ο συμβολισμός του. Ξέρετε, οι καλλιτέχνες με τα έργα τους περνούν συμβολισμούς. Για παράδειγμα η Γκουέρνικα του Πικάσο καθορίζει τον όρο του φασισμού στην Ισπανία. Με ένα έργο... Η δύναμή τους είναι εκατονταπλάσια σε σχέση με τα λόγια τα δικά μου και του καθενός. Τώρα για παράδειγμα υπάρχει ένας  έτερος άνθρωπος που χρηματοδοτεί ένα ανάλογο έργο, τα αποκαλυπτήρια του οποίου θα γίνουν στις 21 Μαΐου και είναι ο κύριος Μαρινάκης».

Μου δίνετε την καλύτερη πάσα, για να σας ρωτήσω, πώς είναι συγκεκριμένο έργο, τί αναπαριστά;

«Είναι ένα έργο γλυπτό, τρισδιάστατο, φοβερό! Έχει ένα κύμα που έρχεται με σούστες από τον Πόντο και μπαίνει στην Ελλάδα. Είναι ένα εξαιρετικό έργο, μοναδικό! Αν το δείτε θα εκπλαγείτε. Αναπαριστά το κύμα της προσφυγιάς που ταξιδεύει με μνήμες και κειμήλια. Είναι φτιαγμένο από σίδερο και χαλκό. Οι διαστάσεις του είναι τεράστιες, 15 μέτρα επί 7».

Έχει ακουστεί, ότι η πλατεία Αλεξάνδρας, στην οποία θα γίνει η εκδήλωση θα μετονομαστεί σε πλατεία Γενοκτονίας. Ισχύει κάτι τέτοιο;

«Υπάρχει αυτή η σκέψη, αλλά θα πρέπει να ρωτήσετε τον δήμο Πειραιά».

Ο κύριος Μαρινάκης πως ενεπλάκη και έγινε δωρητής σε ένα ποντιακό μνημείο;

«Εγώ γνωρίζω, ότι η μητέρα του είναι ποντιακής καταγωγής. Προέρχεται από τα Υψηλά, το χωριό των Υψηλάντηδων. Σε ένα βιβλίο μου μάλιστα έχω φωτογραφία έναν προπάππου της που προέρχεται από το γένος των Υψηλάντηδων. Σε συνάντηση που είχα μαζί του (σ.σ. με τον Μαρινάκη) κάποια εποχή, πριν από 3 χρόνια, με ρώτησε, τί μπορώ, να κάνω και του είπα την άποψή μου. Του είπα “ο Πειραιάς είναι μία πόλη που υποδέχτηκε τον προσφυγικό ελληνισμό και νομίζω, ότι δεν μπορεί να λείπει ένα μνημείο”. Αυτή η πρόταση δεν είναι καινούργια. Παλεύαμε από παλιά. Ως φορέας είχαμε πάρει την απόφαση του δεύτερου συνεδρίου, να στηθούν στις μεγάλες πόλεις και λιμάνια της χώρας μνημεία γενοκτονίας. Και έτσι έγινε το μνημείο στη Θεσσαλονίκη και αλλού. 

Από τον Λογοθέτη (παλιός δήμαρχος Πειραιά τη δεκαετία του '90) είχαμε στείλει προτάσεις, ο οποίος τις απεδέχθη. Μετά τον διαδέχτηκε ο Αγραπίδης. Στη συνέχεια ο κύριος Τραγάκης (αντιπρόεδρος βουλής,  σε δημόσια ομιλία μου στο θέατρο Πειραιά, είπε “εδώ πρέπει να στηθεί το μνημείο”. Με πολύ αγάπη το είπε, αλλά το μνημείο ποτέ δεν έγινε. Έτσι λοιπόν, ο κύριος Μαρινάκης, που όταν του μετέφερα, ήταν ο πέμπτος στη σειρά, δέχτηκε μία επιστολή από την Ένωση Ποντίων Εκπαιδευτικών και προχώρησε στην υλοποίηση της ιδέας, η οποία είχε προταθεί από το 1988. Έχω τρεις επιστολές μπροστά μου, της Μπακογιάννη, του Αβραμόπουλου, (οταν ήταν δήμαρχοι Αθηνών), στις οποίες μου απαντούν “αποδεχόμαστε την πρότασή σας και θα δρομολογήσουμε το στήσιμο του μνημείου”, το οποίο δεν έγινε. Επιστολή έχω στείλει και στον Καμίνη και ενώ οι συνεργάτες του μού έδωσαν θετική βεβαίωση, ο ίδιος δεν έχει απαντήσει. Του υπενθύμισα τις αποφάσεις των προηγούμενων δημάρχων και συμβουλίων αλλά είχαμε τα ίδια αποτελέσματα. 

Έστειλα στον κύριο Μώραλη, με τον οποίο υπήρξε προσωπική επαφή. Επ'αυτού απήντησε ο κύριος Μαρινάκης. Έγινε μία επιτροπή, στην οποία είχα την τιμή να είμαι και εγώ, για να δούμε πώς θα γίνει το μνημείο, πού θα στηθεί και άλλες λεπτομέρειες. Εκεί ήταν και ο αείμνηστος Γιάννης Κακκουλίδης, μία καθηγήτρια αρχιτεκτονικής, ο εκπρόσωπος του δημάρχου, ο πρόεδρος των Ποντίων Εκπαιδευτικων και άλλοι, κάναμε μερικές συνεδριάσεις, έγινε διαγωνισμός, πήρε το έργο ο καλλιτέχνης. Προς τιμήν του λοιπόν ο κύριος Μαρινάκης απήντησε και χρηματοδότησε το έργο. 

Εμάς μας ενδιέφερε να γίνει το μνημείο. Το ποιος θα το χρηματοδοτήσει ήταν τρίτο θέμα. Νομίζω, ότι το μνημείο αυτό θα είναι το κορυφαίο για την γενοκτονία. Γιατί; Επειδή το λιμάνι του Πειραιά είναι εκεί που ήρθε ο ξεριζωμένος κόσμος, πέταγαν τους ανθρώπους και χάνονταν οι μισοί από ασθένειες. Έχει μεγάλο συμβολισμό. Θα είναι καλή ευκαιρία όσοι μας επισκέπτονται ξένοι αρχηγοί, ειδικά από την Τουρκία, να τους δούμε να καταθέτουν στεφάνι μπροστά στο μνημείο αυτό. Θα είναι μία πολύ καλή ευκαιρία. Σε παλαιότερες προτάσεις που κάναμε στην ελληνική πολιτεία μας απαντούσαν “δεν έχουμε μνημείο να τους πάμε”. Τώρα θα έχουμε μνημείο μέχρι κάποιος δήμαρχος Αθηναίων υλοποιήσει τις αποφάσεις των προηγούμενων δημάρχων. Θα δούμε. Εμείς επιμένουμε».

Μεγάλος κατακερματισμός στον ποντιακό χώρο

Στις μέρες μας γίνεται πολύς λόγος για να υπάρξει ενότητα στον ποντιακό χώρο. Υπάρχει όντως μεγάλη διάσπαση; 

«Είναι ζωντανός χώρος αντιπαράθεσης πολιτικών ιδεών. Εθιμοτυπικά, συλλογικά, πάντα υπάρχουν φιλοδοξίες. Συμπατριώτες και φίλοι είναι όσοι ασχολούνται. Τον πολύτιμο χρόνο τους αφιερώνουν και συμμετέχουν. Επειδή πρωταγωνίστησα σε αυτόν τον χώρο 17 χρόνια, θεωρώ, ότι δεν φταίει κανένας πατριώτης. Εγώ μπορεί να έχω μεγάλη ευθύνη για τότε. Θέλω να εξηγήσω, ότι δεν θέλω, να μεταφέρω την ευθύνη σε κάποιον άλλον. Σήμερα δυστυχώς υπάρχει μία πολυδιάσπαση στον χώρο. 

Υπάρχουν πολλά σωματεία. Πως μπορεί να ερμηνεύσει κανείς την ύπαρξη συλλόγων ποντίων, γιατρών, δικηγόρων, εκπαιδευτικών, αστυνομικών. Εδώ μπαίνει ένα ερώτημα. Τί είναι ο ποντιακός χώρος εθνικοτοπικός  ή συνδυκαλιστικός; Έχω μία άλλη αντίληψη για το πως πρέπει να είναι ο χώρος. Έχουν δημιουργηθεί πάρα πολλά. Τώρα υπάρχουν τρεις ομοσπονδίες. Υπάρχει μία πολυδιάσπαση και ένας κατακερματισμός που δεν βοηθά. Βέβαια ούτε η απόλυτη σύμπλευση είναι ικανοποιητική. Οι ομοφωνίες με ενοχλούν, γιατί δείχνει μία έλλειψη δημοκρατίας». 

Βλέπουμε στο πρόγραμμα της εκδήλωσης της 21ης Μαΐου ότι θα υπάρξει συμπαρουσία σας με τον πρώην πρόεδρο της ΠΟΕ και νυν της ΔΙΣΥΠΕ, Γιώργο Παρχαρίδη με τον οποίο έχετε έρθει σε αντιπαράθεση και λέγεται, ότι δεν διατηρείτε τις καλύτερες των σχέσεων. Είναι αυτό ένα βήμα προς την ενότητα του ποντιακού χώρου;

«Με τον Παρχαρίδη; Πίνουμε καφέ, γιατί δεν έχουμε καλές σχέσεις; Προσωπικά δεν έχω κάτι με τον Παρχαρίδη. Ούτε καθηγητής προσπαθώ, να γίνω, γιατί δεν έχω τα προσόντα, για να διεκδικήσω κάτι στην ιατρική. Αυτοί που μας διαχωρίζουν βέβαια, δεν ξέρω σε ποια πράγματα μας βρίσκουν αντίθετους. Ιδεολογικά είμαστε αντίθετοι, οργανωτικά είμαστε αντίθετοι; Ο κύριος Παρχαρίδης, το 2002 σε μία μεγάλη συνέλευση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας, της μίας που υπήρχε και ήμουν πρόεδρος εγώ, ήρθε μαζί με άλλους συναγωνιστές και έβαλαν υποψηφιότητα να μπούνε στο διοικητικό συμβούλιο. Δεν κατάφεραν να μπούνε. Προσέφυγαν στα δικαστήρια, έχασαν και εκ των υστέρων το 2005 δημιούργησαν μία άλλη ομοσπονδία. 

Αυτό ήταν μία προσωπική του άποψη. Δεν ξέρω γιατί το έκανε. Δικαίωμά του ήταν. Μάλιστα το έκανε στο όνομα του... αντιτανιμανιδισμού, του κατεστημένου, όπως λέγεται πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις. Και είναι λογικό. Το σέβομαι πολύ και το δικαιολογώ. Όποιος κάθεται πολλά χρόνια σε μία θέση και ο δίκαιος Αριστείδης να είναι τον βαριέσαι. Είναι ένας αξιόλογος επιστημόνας ο κύριος Παρχαρίδης, με παρουσία στα κοινά πολλά χρόνια. Όχι μόνο στον ποντιακό χώρο. Δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει τις ικανότητές του. 

Κατά την άποψή μου έκανε λάθος στον τρόπο που επέλεξε να εμπλακεί με τα οργανωτικά, δημιουργώντας την πρώτη κίνηση διάσπασης. Θα μπορούσε, να βρεθεί ένας τρόπος, να συμμετάσχει και να πρωταγωνιστήσει στις υπάρχουσες δομές, τις οποίες μπορούσαμε να αλλαξουμε. Το νέο όμως γεννιέται πάντα μέσα από τον θάνατο του παλιού. Το σέβομαι και αυτό. Γι'αυτό σας λέω, δεν έχω κάτι προσωπικό με τον άνθρωπο, τον οποίο εκτιμώ ως γιατρό και ως Πόντιο. Θεωρώ, απλώς, ότι θα μπορούσε να κινηθεί σε διαφορετικό επίπεδο από την στιγμή που ήταν υποψήφιος. Δηλαδή, αν κέρδιζε, θα έμενε;  Θα είχε ιδρύσει την έτερη ομοσπονδία. Ας μου απαντήσουν. 

Και πάμε σε ένα άλλο θέμα. Τα χρόνια που υπάρχει η ομοσπονδία ποιο είναι το έργο της, τί παρήγαγαν; Εγώ μπορώ να σας δώσω τί κάναμε μαζί τα 200 σωματεία, τα διοικητικά συμβούλια μέλη εκ των οποίων δεν βρίσκονται πια ανάμεσά μας. Εγώ ήμουν απλώς πιο προβεβλημένος γιατί είχα τον συντονισμό. Θεωρώ, ότι αν βάλουμε τα πράγματα στη ζυγαριά θα βρούμε και πολλά λάθη. 

Είναι λογικό, δεν είμαστε επαγγελματίες του είδους. Φεύγοντας δεν κατάφερα να αποτρέψω τη διάσπαση του χώρου. Είναι ευθύνη μου αυτό το πράγμα. Αφού έφυγα, διασπάστηκε ο χώρος, άρα κάτι λάθος έκανα. Στη ζυγαριά όμως πιστεύω, ότι αυτά που κάναμε ήταν πολύ βαρύτερα (των λαθών). Πάνω σε αυτά πορεύεται ο παγκόσμιος ποντιακός χώρος. Εννοώ τα θετικά που κάναμε, τους δρόμους που ανοίξαμε, τους στόχους που βάλαμε. Αλλά τώρα οι άνθρωποι αυτοί θα κριθούν από το έργο τους. Βλέπω, ότι είναι ένα 19μελές συμβούλιο και οι 9 παραιτήθηκαν οξύμωρα. Απ' ότι διάβασα οι άνθρωποι είπαν προς τον κύριο Παρχαρίδη στην επιστολή τους ότι “οικοδόμησες την ομοσπονδία πάνω στον αντιτανιμανιδισμό”. Στη συνέχεια “προσπαθήσαμε να κάνουμε μία ενωτική εκδήλωση” και εσύ πάλι είπες, ότι δεν μπορεί να γίνει, επειδή δεν μπορεί να εμφανιστεί ο κύριος Τανιμανίδης και να μιλήσει και εμφανίζετε τον κύριο Τανιμανίδη σε μία κοινή σας εκδήλωση στον Πειραιά. Εγώ όμως πως μπλέκομαι στην όλη ιστορία; Τί φταίω, δεν κατάλαβα; Υπάρχει ένας τρόπος. Μπορούμε να ζητήσουμε να με κάψουν στην πυρά, στην πλατεία, σαν την Ζαν Ντ'Αρκ, να τελειώνουμε και να κλείσει το θέμα». 

Έχει διαρρεύσει, ότι η προσέγγιση της πλευράς του κυρίου Μαρινάκη από ποντιακούς φορείς δυσαρέστησε τη μεριά Μελισσανίδη. Αυτό δεν σας θορύβησε;

«Εγώ ασχολούμαι 60 χρόνια με τον ποντιακό χώρο. Δεν υπάρχει άλλος με τόσα χρόνια παρουσίας. Πείτε το κατεστημένο, το δέχομαι. Ξέρω πρόσωπα και πράγματα σε όλα τα επιπέδα. Δεν αποτάθηκα ως φορέας μόνο στον κύριο Μαρινάκη. Έχουμε αποταθεί σε όλους και έχουμε μιλήσει. Και στον Δημήτρη (σ.σ. Μελισσανίδης), ο οποίος είναι προσωπικός μου φίλος. Γνωριζόμαστε από παιδιά. Όταν ανταποκρίθηκε η πλευρά του κύριου Μαρινάκη είπαμε ευχαρίστως. Αυτό θέλω να εξηγήσω επομένως, ότι μας ενδιέφερε να κάνουμε το μνημείο και τίποτα άλλο. Τώρα, το ότι λένε, πως η παρέα Παρχαρίδη, που όποτε ζήτησε κάτι από τον κύριο Μελισσανίδη δεν τους το αρνήθηκε και μετά πήγε και συνδιαλεγόταν με τον κύριο Μαρινάκη, δεν ξέρω τί ακριβώς εννοούν. Εμένα δεν με αφορούν αυτά. Εμείς στείλαμε εκεί που πιστεύουμε  και περιμέναμε κάποιος να ανταποκριθεί. Θέλω να ξεκαθαρίσω σε αυτό το σημείο, ότι ο Δημήτρης δεν έχει καμία σχέση με τον Πειραιά. Είναι Νικαιώτης. Οπότε εμείς έπρεπε να αποταθούμε στον ισχυρό παράγοντα του Πειραιά. 

Ο Μελισσανίδης έτσι και αλλιώς έχει κάνει ολόκληρο μνημείο μέσα στα γραφεία της εταιρείας του. Έχει κάνει ολόκληρο ξενώνα, αξίας 5 εκατομμυρίων Ευρώ πάνω στην Παναγία Σουμελά (Καστανιά Ημαθίας), τον οποίο παραχώρησε στο ίδρυμα. Μιλάμε για τεράστιο έργο το “Μελισσανίδειο”. Εμείς λοιπόν απευθυνθήκαμε για τα μνημεία στους δημάρχους και ανταποκρίθηκαν. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Όσον αφορά την αντιπαράθεση. Επιχειρηματικά προφανώς μπορεί να υπάρχουν ανταγωνισμοί και διαφορές. Το ξέρουμε πάρα πολύ καλά. Είναι το παιχνίδι της αγοράς. Δεν νομίζω, ότι έχουν προσωπική διαφορά ο ένας με τον άλλον. Από εκεί και πέρα, το πως το εμφανίζουν τα Μέσα και πως δημιουργείται ένα κλίμα, είναι άλλο θέμα. Ξέρω για παράδειγμα ότι υπάρχει αντιπαράθεση Ολυμπιακού-ΑΕΚ. Και επειδή ως φίλαθλοι το βιώσαμε όλο αυτό το πάθος, θεωρώ, ότι είναι υπερβολικό να μεταφέρεται και σε άλλους χώρους. Υπάρχει συνισταμένη θέσεων. Υπάρχει χώρος που μπορούν να συναντηθούν. Εγώ, που τα λέω όλα αυτά, είμαι ΠΑΟΚτσής. Και συμπληρώνω, λίγα έχει κάνει για την ΑΕΚ ο Μελισσανίδης; Λίγα χρήματα έχει βάλει στον Ολυμπιακό ο Μαρινάκης; Όχι βέβαια. Έχουν προσφέρει και οι δύο στις ομάδες τους και δεν υπάρχει “αλλά” σε αυτό. 

Λέω λοιπόν, για τον Δημήτρη και επ'αυτού απαντώ, ότι μπορεί να δυσαρεστήθηκε. Θεωρώ όμως, ότι η προσφορά του (και της οικογένειάς του) σε πολλούς τομείς (ποντιακό-αθλητικό χώρο) είναι μεγάλη. Εγώ δεν ξέρω πολλούς επιχειρηματίες να είναι προσκεκλημένοι του προέδρου της Αμερικής και να παρευρίσκονται σε εκδηλώσεις στις ΗΠΑ ή στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Αυτό σημαίνει πάρα πολλά πράγματα. Οπότε πρέπει να το δει κάποιος συνολικότερα και όχι στενόκαρδα

Συν τοις άλλοις, έχει λάθος αντίληψη ο κόσμος. Να υποστηρίζουν τις ομάδες τους ως φίλαθλοι. Δεν είναι δυνατόν να χωρίζεται το γήπεδο σαν αρένα! Οι άσπροι από τη μεριά και οι κόκκινοι από την άλλη. Αυτά δεν γίνονταν ούτε στο Κολοσσαίο. Αυτός δεν είναι αθλητισμός». 

Για τον Ιβάν Σαββίδη ποια είναι η γνώμη σας;

«Τον είχα γνωρίσει πριν από 20 χρόνια. Είναι ένας άνθρωπος που γεννήθηκε στη Σάντα της Τσάλκας, Γεωργίας, όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τη Σάντα του Πόντου. Εκεί η περιοχή είχε χαθεί. Είχε εκρωσοποιηθεί στο εκατό τοις εκατό. Ο Ιβάν δεν χάθηκε. Δεν έχασε την εθνική του συνείδηση και ταυτότητα. Αυτό ισχύει για 200.000 Έλληνες που βίωσαν δύο γενοκτονίες, μία  κεμαλική και μία σταλινική. Την ταυτότητά του δεν την έχασε λοιπόν, την κράτησε ζωντανή. Κράτησε επίσης την ποντιακή του διάλεκτο. Λένε, “δεν μιλάει (νέα) ελληνικά”. Που να τα μάθει δηλαδή; Στα ρωσικά σχολεία, όπου καταργήθηκε κάθε τί ελληνικό; Γνωρίζει και μιλάει όμως την ποντιακή. Ο Ιβάν ήταν ένας καπνεργάτης και κατάφερε να γίνει υποδιευθυντής σε ένα πολύ μεγάλο εργοστάσιο. Σπούδαζε παράλληλα. Σε ηλικία 33 ετών έφτασε να είναι το νούμερο “2” σε ένα τεράστιο εργοστασιακό συγκρότημα. Αυτό κάτι σημαίνει, ότι είναι άνθρωπος ικανός. Κατάφερε λοιπόν στην αλλαγή επί Γέλτσιν να γίνει επιχειρηματίας. 

Γνωρίζω επίσης την αγάπη του για τον ΠΑΟΚ. Νομίζω, ότι ήμουν ο πρώτος που είχε αρθρογραφήσει σε αθλητικές εφημερίδες για τον Σαββίδη, επειδή μου το είχαν ζητήσει. Ως Πόντιος ενδιαφέρθηκε. Είχε εκλεχθεί προεδρός της ομοσπονδίας των Ποντίων της Ρωσίας. Έγινε περιφερειάρχης του ΣΑΕ (Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού) και έτσι δραστηριοποιήθηκε και στην Ελλάδα κάνοντας επαφές με συλλόγους. Γνωρίζω, ότι ανταποκρίθηκε σε αρκετούς συλλόγους που ζήτησαν τη βοήθειά του. Είναι πολύ σημαντική επίσης η χρηματοδότηση της έδρας ρωσικών και ποντιακών σπουδών στο Αριστοτέλειο. Ήταν μία εξαιρετική ενέργεια, η οποία σε κανονικές συνθήκες έπρεπε να είχε κάνει η Πολιτεία.  

Δεν ξέρω τί οραματίζεται για τον ποντιακό χώρο. Σας καταγράφω όμως τί έχει κάνει μέχρι τώρα. Στον αθλητισμό χρηματοδότησε την ιστορία του ΠΑΟΚ. Όσον αφορά τα κοινά, επιχειρηματίας είναι, δεν μπορεί να γνωρίζω τί έχει στο μυαλό του. Και εγώ παρακολουθώ με ενδιαφέρον τις δηλώσεις του. Με αυτές πολλοί μπορεί να συμφωνούν ή να διαφωνούν. Δεν σημαίνει, ότι συμπλέουμε στη σκέψη».

«Το θέμα είναι να σωθεί στην Τουρκία η ποντιακή διάλεκτος»

Την ποντιακή διάλεκτο, μπορούμε να τη σώσουμε;

«Η τύχη των περισσότερων διαλέκτων είναι να χαθούν στον χρόνο. Αυτό λέει η ιστορία. Είναι πολύ δύσκολο να σωθεί. Όταν δεν υπάρχει ο Πόντος για να παράγει Ποντίους είναι πολύ δύσκολο σε μία άλλη χώρα να συμβεί αυτό. Τα αρχαιοελληνικά κείμενα έγιναν καθαρρεύουσα, η τελευταία έγινε νεοελληνική, η νεοελληνική έγινε... greeklish. Θεωρώ απίθανο να σωθεί. Το αν πρέπει να σωθεί και επ' αυτού δεν μπορώ να σας απαντήσω. Και εμένα είναι η μητρική μου γλώσσα. Δεν τα σπούδασα κάπου. Το θέμα είναι να σωθεί στα ποντιόφωνα χωριά της Τουρκίας όπου ζούνε χιλιάδες ελληνόφωνοι. Έτσι θα αποκτήσουν ελληνική συνείδηση και θα κατανοήσουν γιατί μιλούν ποντιακά.
Πραγματικά στην Ελλάδα είναι πολύ δύσκολη η διάσωση αυτής της ομηρικής διαλέκτου. Αναρωτιέμαι τα εγγόνια των παιδιών μας θα μιλούν άραγε ποντιακά; Εδώ ο γιος μου ο Σάκης, μιλάει αγγλικά, ισπανικά, ρωσικά, δεν μιλάει ποντιακά, αν και τα καταλαβαίνει». 

Η τελευταία ερώτηση δεν θα μπορούσε να μην είναι για τον γιο σας, τον Σάκη που παρουσιάζει το Survivor! Το World Party άφησε εποχή και ήταν μεγάλη του μαγκιά η όλη οργάνωση της συγκεκριμένη εκπομπής. Τώρα που έχει ανεβάσει την αναγνωρισιμότητά του, πώς καταφέρνει και είναι τόσο πολυσχιδής; Υπάρχει κάτι που δεν γνωρίζουμε για εκείνον; 

«Έχει στην Αθήνα εταιρεία. Είναι επιχειρηματίας, παραγωγός και πολύ παθιασμένος σε ό,τι κάνει. Ο Θανάσης είναι πολιτικός μηχανικός. Έβγαλε το Αριστοτέλειο και έχει κάνει δύο μεταπτυχιακά στην Αμερική. Πως τα καταφέρνει; Άλλο το ωραίος, άλλο τα μπράτσα και άλλο το μάγκας. Δεν νομίζω, ότι υπάρχουν μάγκες... κατά λάθος σε αυτήν τη ζωή. Θέλει πολλή δουλειά, αρχές, αξίες, μόρφωση. Αν δεν υπάρχουν αυτά δεν μπορείς να κάνεις στη ζωή τίποτα. Ο Σάκης τα έχει αυτά. Παρότι από τη μητέρα του είναι Θρακιώτης είναι λογικό να υπερισχύει το ποντιακό του στοιχείο (ακούγονται γέλια)».