Εικόνες Αποκάλυψης από το Πεκίνο έκαναν το γύρο του κόσμου τον περασμένο Ιανουάριο. Οι δρόμοι της κινεζικής πρωτεύουσας βρίσκονταν μέσα σε ένα σκούρο σύννεφο σκόνης και μικροσωματιδίων, που έδιναν την εντύπωση ότι ο ήλιος δεν είχε ανατείλει εκείνη την ημέρα. 

Άνθρωποι με μάσκες αναπνοής ελίσσονταν ανάμεσα σε τεράστιες ουρές αυτοκινήτων στους δρόμους και οι αρχές απηύθυναν αυστηρές προειδοποιήσεις να αποφεύγεται οποιαδήποτε περιττή μετακίνηση. Ένα γιγάντιο σύννεφο επικίνδυνων χημικών ουσιών είχε καλύψει την ανατολική ακτή της Κίνας εκτοξεύοντας τον αριθμό των αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων στην περιοχή.

Ο Γιου Λέι ανησυχεί έντονα για την πόλη του. Ο νεαρός κινέζος επιστήμονας πραγματοποιεί έρευνες με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα για λογαριασμό του κινεζικού υπουργείου Εσωτερικών. Ο Λέι προσπαθεί να αντλήσει διδάγματα από σχετικές μεθόδους που εφαρμόστηκαν σε μεγαλουπόλεις του δυτικού βιομηχανικού κόσμου και να μην επαναλάβει λάθη που έγιναν εκεί.

«Τα πουλιά έπεφταν νεκρά στο δρόμο»

Μία πόλη γνωστή για την υψηλή ατμοσφαιρική μόλυνση είναι η Πόλη του Μεξικού των 20 εκ. κατοίκων. Οι μετρήσεις το 1990 έδειξαν ότι η ποιότητα του αέρα ήταν «καλή» μόλις οκτώ ημέρες το χρόνο! Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 237 το 2012. Η Μάρτα Ντελγάδο Περάλτα, πρώην υπουργός Περιβάλλοντος της Πόλης του Μεξικού, συνέβαλε καθοριστικά στη βελτίωση της κατάστασης. Όπως λέει, «πριν από 20 χρόνια ο αέρας ήταν τόσο κακός, ώστε τα πουλιά έπεφταν νεκρά στο δρόμο».

Κυβέρνηση και πολίτες συναντήθηκαν κάποια στιγμή αποφασισμένοι να αντιμετωπίσουν τη ρύπανση. Κατά συνέπεια συντάχθηκαν μακροπρόθεσμα μεταρρυθμιστικά πλάνα: Εργοστάσια με υπερβολικές εκπομπές καυσαερίων, όπως διυλιστήρια, έπρεπε να μετακομίσουν έξω από την πόλη, βελτιώθηκε η ποιότητα των καυσίμων και είχε αποφασιστεί ότι τα τότε πέντε εκ. αυτοκίνητα της πόλης έμεναν παρκαρισμένα μία ημέρα την εβδομάδα. Επιπλέον έγιναν προσθήκες και βελτιώσεις στα μέσα μαζικής μεταφοράς και δόθηκαν κίνητρα χρήσης ποδηλάτου. «Έγιναν πολλά, αλλά ακόμη μένουν άλλες 100 μέρες, κατά τις οποίες η ποιότητα του αέρα θα έπρεπε να είναι καλύτερη. Είναι ένας καθημερινός αγώνας», σχολιάζει η Μ. Ν. Περάλτα.

«Το πιο δύσκολο ήταν να αλλάξει η στάση των πολιτών»

Ένας αγώνας που φαίνεται πάντως να αποφέρει καρπούς και δίνει ελπίδες σε ερευνητές όπως ο Γιου Λέι ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει και στην Κίνα, που έχει βεβαίως πολύ δρόμο να διανύσει. Ο κινέζος ειδικός συνιστά αντικατάσταση του άνθρακα με αέριο, στροφή σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας και καθορισμό ανώτατου ορίου εκπομπών. «Μακροπρόθεσμα όμως πρέπει να αλλάξει η οικονομική διάρθρωση της χώρας», εκτιμά ο Λέι, προτείνοντας να επεκταθεί ο τομέας παροχής υπηρεσιών και παράλληλα να περιοριστεί η βιομηχανική παραγωγή. Σύμφωνα με στοιχεία του εγχειριδίου World Factbook της CIA, το μερίδιο του τομέα παροχής υπηρεσιών στη συνολική οικονομία της Κίνας ήταν πέρσι μόλις 44,6%, τη στιγμή που στη Γερμανία άγγιξε το 70% και στη Γαλλία το 80%.

Ο ευρωπαϊκός αέρας είναι αισθητά καλύτερης ποιότητας, καθώς από τη δεκαετία του 1970 άρχισαν να εφαρμόζονται ορισμένοι περιορισμοί στο πλαίσιο της ΕΕ. Φωτεινό παράδειγμα οικολογικής πόλης από τον ευρωπαϊκό χώρο είναι αυτό της Βιτόρια-Γκαστέις από τη Χώρα των Βάσκων στην Ισπανία. Η πόλη ανακηρύχθηκε από την Κομισιόν «Πράσινη Πρωτεύουσα της Ευρώπης» για το 2012. Ο δήμαρχος Χαβιέ Μαρότο Αρανθάμπαλ διαπίστωσε ότι το πιο δύσκολο κομμάτι στη διαδικασία μετάλλαξης του προφίλ της πόλης προς το… οικολογικότερον ήταν να αλλάξει η στάση των πολιτών. Όπως λέει, «οι βελτιώσεις είναι αποτέλεσμα των κοινών προσπαθειών των δημοτικών αρχών, της βιομηχανίας και των πολιτών. Αλλιώς δεν θα είχε γίνει τίποτα».