Ο όρος βιοποικιλότητα ή βιολογική ποικιλότητα αναφέρεται στην ποικιλία των ζωντανών οργανισμών στη Γη και των σχέσεων που αναπτύσσονται μεταξύ τους.

Περιλαμβάνει διάφορα επίπεδα που το ένα συνδέεται με το άλλο. Το πρώτο επίπεδο είναι η γενετική ποικιλότητα. Το επόμενο είναι της ποικιλότητας των βιολογικών ειδών και ακολουθούν αυτό της ποικιλίας των οικοσυστημάτων και των τοπίων.

Η βιοποικιλότητα, όπως επισημαίνει ο αναπληρωτής ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών του ΕΘΙΑΓΕ Σάββας Καζαντζίδης, τα τελευταία χρόνια απειλείται όλο και περισσότερο. Ο ρυθμός εξαφάνισης των ειδών έχει αυξηθεί όσο ποτέ άλλοτε. Σύμφωνα με μια εκτίμηση, τουλάχιστον 40.000 είδη απειλούνται με εξαφάνιση παγκοσμίως. Τα οικοσυστήματα συρρικνώνονται, ενώ η ποιότητά τους υποβαθμίζεται.

Οι λόγοι είναι πολλοί, οι περισσότεροι όμως σχετίζονται με τις οικονομικές δραστηριότητες του ανθρώπου. Η συνέπεια είναι ότι υποβαθμίζονται οι λειτουργίες των οικοσυστημάτων, που παρέχουν στον άνθρωπο τα απαραίτητα για τη διαβίωσή του και φαίνεται ότι θα είναι δύσκολο να διατηρήσουν το ανθρώπινο είδος στις επόμενες γενιές, αν δεν αλλάξει κάτι.

Από πολλές απόψεις, η βιοποικιλότητα είναι περισσότερο κατανοητή, κοιτώντας τα πουλιά, τα οποία αποτελούν από τους πλέον εντυπωσιακούς οργανισμούς, τουλάχιστον στα μάτια του ανθρώπου. Έχουν καταφέρει να εποικίσουν τις περισσότερες ηπείρους και σχεδόν όλα τα ενδιαιτήματα και τους τύπους βιοτόπων. Η ικανότητά τους να πετούν τα έκαναν αξιοπρόσεχτα και γι' αυτό ίσως είναι τα πλέον μελετημένα είδη της πανίδας, παρά το γεγονός ότι δεν είναι από τις πιο ποικίλες κλάσεις. Αριθμούν περίπου 10.000 είδη, ενώ, για παράδειγμα, τα έντομα έχουν τουλάχιστον 750.000. Τα περισσότερα από τα είδη των πουλιών κατανέμονται στους τροπικούς και όσο απομακρυνόμαστε προς τους πόλους, η ποικιλότητα μειώνεται.

Τι κάνουμε σήμερα για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας;

Η ανάγκη για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας διαπιστώθηκε, όταν άρχισαν να γίνονται εμφανείς οι συνέπειες της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων. Η ραγδαία απώλεια της βιοποικιλότητας, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, προκάλεσε την προσοχή της παγκόσμιας κοινότητας και κινητοποίησε κράτη και διεθνείς οργανισμούς ώστε να καταβάλουν συντονισμένες προσπάθειες για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.

Στο πλαίσιο αυτό υπογράφηκαν διεθνείς συμβάσεις, με σημαντικότερη τη σύμβαση για τη βιοποικιλότητα (Ρίο ντε Τζανέιρο, 1992). Ακολούθησαν συναντήσεις κρατών, περιβαλλοντικών οργανώσεων και φορέων, ενώ τέθηκαν στόχοι για τη μείωση του ρυθμού απώλειας των ειδών. Τα Ηνωμένα Έθνη ανακήρυξαν το 2010 ως Έτος Βιοποικιλότητας, με σύνθημα "Biodiversity is Life. Biodiversity is our Life" (Η βιοποικιλότητα είναι ζωή. Η βιοποικιλότητα είναι η ζωή μας).

Οι στόχοι, όμως, για το 2010 δεν επιτεύχθηκαν. Στην πόλη Ναγκόγια (Nagoya) της Ιαπωνίας, στην τελευταία συνάντηση για τη βιοποικιλότητα, τον Οκτώβριο του 2010, τέθηκαν νέοι στόχοι για την επόμενη εικοσαετία, κάτι που απαιτεί περισσότερες δράσεις. Δράσεις που, όπως επισημαίνει ο κ. Καζαντζίδης, πρέπει να υλοποιηθούν τόσο σε τοπικό επίπεδο όσο και σε κοινωνικό αλλά και πολιτικό.