Σχέδια για τη δημιουργία ενός Επιστημονικού Κέντρου Διαχείρισης του Νερού, το οποίο θα λειτουργήσει μέσα στο 2011, επεξεργάζεται το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Το Κέντρο Νερού θα είναι το πρώτο στην Ελλάδα και θα συγκεντρώνει επιστήμονες από όλες τις ειδικότητες που σχετίζονται με τους υδάτινους πόρους (πολιτικοί μηχανικοί, χημικοί, γεωλόγοι, δασολόγοι κ.ά.), με στόχο την ολοκληρωμένη προσέγγιση στα ζητήματα διαχείρισης του πολύτιμου αυτού αγαθού. Την παραπάνω πρωτοβουλία ανακοίνωσε ο πρύτανης του ΑΠΘ, Γιάννης Μυλόπουλος, στο πλαίσιο ημερίδας, με τίτλο «Κρίση διαχείρισης στη Μεσόγειο», που φιλοξένησε το Πανεπιστήμιο σε συνεργασία με το Ευρωμεσογειακό Πανεπιστήμιο (EMUNI), ένα δίκτυο 200 πανεπιστημίων από 38 χώρες της περιοχής της Μεσογείου, το οποίο ιδρύθηκε το 2007, με έδρα το Πόρτο Ρος της Σλοβενίας και στο οποίο το ΑΠΘ αποτελεί ένα από τα ιδρυτικά μέλη. Στόχος του ΑΠΘ είναι το Κέντρο Νερού της Θεσσαλονίκης να ενταχθεί στο δίκτυο αντίστοιχων ερευνητικών κέντρων των πανεπιστημίων των χωρών της μεσογειακής λεκάνης, μέσα από το οποίο θα δίνονται οι ευκαιρίες για ανταλλαγή τεχνογνωσίας, συνεργασιών και έρευνας με ξένους επιστήμονες. Εξάλλου, το ΑΠΘ κατέθεσε προτάσεις για κοινές δράσεις στους υδάτινους πόρους, το περιβάλλον και τον τουρισμό, οι οποίες αφορούν τη δημιουργία κοινών διεθνών μεταπτυχιακών προγραμμάτων και ερευνητικών έργων. «Ερευνητικές προτάσεις που γίνονται από πανεπιστήμια που ανήκουν στο EMUNI έχουν υψηλές πιθανότητες να χρηματοδοτηθούν, διότι το EMUNI βρίσκεται στις υψηλές προτεραιότητες της Ευρώπης», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Μυλόπουλος.

«Στην κρίσιμη μεταβατική περίοδο που διανύουμε, είναι εξαιρετικά σημαντικό να είμαστε με τους φυσικούς γείτονές μας, που αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα με εμάς, γιατί μοιράζονται την ίδια περιοχή, τα ίδια φυσικά και περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα», συμπλήρωσε.

Πραγματικά κρίσιμα ζητήματα που απασχολούν την περιοχή της Μεσογείου είναι, όπως τόνισε και ο πρόεδρος του EMUNI, Γιόσεφ Μιφσούντ, το νερό, η μόλυνση, η πολιτική προστασία και οι καταστροφές, οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας, η υψηλή έρευνα και εκπαίδευση.

«Σήμα κινδύνου» για το νερό στη Μεσόγειο

Σοβαρή «πίεση» στους υδατικούς πόρους χωρών της Μεσογείου, καταδεικνύουν τα τελευταία (2011) στρατηγικά σχέδια, Blue Plans, του βασικού φορέα που ασχολείται με τα ζητήματα νερού στη συγκεκριμένη περιοχή, στον οποίο συμμετέχουν 22 κράτη. Τα προβλήματα αυτά οφείλονται όχι μόνο στην κακή διαχείριση του νερού από τον ανθρώπινο παράγοντα, αλλά και στη φυσική προσφορά, καθώς, ούτως ή άλλως, η Μεσόγειος αποτελεί μια ευάλωτη και ιδιαίτερη περιοχή σε ό,τι αφορά τα αποθέματα νερού.

«Οι νέες συνθήκες κλιματικής αλλαγής (υψηλές θερμοκρασίες, μειωμένες βροχοπτώσεις και ακραία φαινόμενα), δημιουργούν ένα σκηνικό πολύ χειρότερο από ό,τι μέχρι σήμερα στην περιοχή της Μεσογείου, σε ό,τι αφορά τους υδατικούς πόρους», δήλωσε η επίκουρη καθηγήτρια τμήματος Πολιτικών Μηχανικών στον τομέα διαχείρισης υδατικών πόρων του τομέα υδραυλικής και τεχνικής περιβάλλοντος και αντιπρόσωπος του ΑΠΘ στο EMUNI, Ε. Κολοκυθά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία Blue Plans, στη Μεσόγειο υπάρχουν χώρες, όπως η Αίγυπτος, το Μαρόκο, η Κύπρος και η Συρία, που βρίσκονται σε καθεστώς λειψυδρίας, δηλαδή τα ανανεώσιμα αποθέματά τους είναι κάτω από 1.000 κυβικά μέτρα ανά κάτοικο, ανά έτος. Τα 1.000 κυβικά μέτρα είναι το όριο που καταδεικνύει, εάν κάποια χώρα διαθέτει ή όχι νερό σε ανανεώσιμα υδατικά αποθέματα. Υπό το καθεστώς αυτό ζουν περισσότεροι από 180 εκατομμύρια άνθρωποι. Σε πολύ χειρότερη κατάσταση ζουν περίπου 60 εκατομμύρια άνθρωποι στη Μάλτα, το Ισραήλ, τη Λιβύη, την Αλγερία και την Τυνησία, χώρες οι οποίες διαθέτουν 500 κυβικά ανά κάτοικο, ανά έτος.

Άνιση χωρική και χρονική κατανομή του νερού σε Ελλάδα και Μεσόγειο

Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα υδατικών αποθεμάτων (διαθέτει 5.500 κυβικά μέτρα ανά κάτοικο, ανά έτος), ωστόσο διαθέτει νερό, όταν δεν το χρειάζεται και όταν δεν το θέλει. «Όπως συμβαίνει στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, το πρόβλημα είναι ότι το νερό είναι χωρικά και χρονικά άνισα κατανεμημένο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των νησιών το καλοκαίρι, που είναι άνυδρα και ταυτόχρονα υπάρχει μεγάλη εποχιακή ζήτηση», είπε.

Σύμφωνα με τα στοιχεία Blue Plans, οι χώρες της Μεσογείου που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα στα αποθέματα νερού, έχουν αναπτύξει υψηλούς δείκτες αποτελεσματικότητας της χρήσης του, τόσο στις γεωργικές καλλιέργειες, όσο και στην αστική κατανάλωση, αλλά και σημαντικό ποσοστό εξοικονόμησης από διαρροές στα δίκτυα. Το Ισραήλ διαθέτει τον υψηλότερο δείκτη αποδοτικότητας της χρήσης του νερού στη γεωργία (90%), όπως επίσης η Κύπρος και η Μάλτα (80-85%). Η αποδοτικότητα της Ελλάδας στη γεωργία αντιστοιχεί στο 65% και στην αστική χρήση στο 55%.

«Virtual νερό» στη Μεσόγειο και καλές πρακτικές εξοικονόμησης

Σύμφωνα με την κ.Κολοκυθά, σε πολλές χώρες της Μεσογείου χρησιμοποιείται το λεγόμενο «εικονικό (virtual) νερό», μια πρακτική που άρχισε να αναπτύσσεται σε σημαντικό βαθμό. «Αντί να χρησιμοποιήσουν το νερό για να καλλιεργήσουν π.χ. ντομάτες, τις εισάγουν, και χρησιμοποιούν την ποσότητα αυτή σε μια άλλη καλλιέργεια ή στην αστική χρήση ή στον τουρισμό, που θα είναι αποδοτικότερη, εφόσον μάλιστα διαπιστώνουν ότι δεν μπορούν να είναι ανταγωνιστικές στην ντομάτα και να έχουν οικονομικό όφελος», εξήγησε.

Η βασικότερη πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) προς την κατεύθυνση αντιμετώπισης της λειψυδρίας στις νέες συνθήκες της κλιματικής αλλαγής, είναι η πρακτική διαχείρισης της ζήτησης του νερού, δηλαδή πώς θα μάθουμε να ζούμε με το νερό που έχουμε και να χρησιμοποιούμε μόνο τους ανανεώσιμους υδατικούς πόρους, αντί το μόνιμο απόθεμα. Άλλες πρακτικές προβλέπουν τον έλεγχο των διαρροών, τη χρήση ανακυκλωμένου νερού από λύματα, την αφαλάτωση. «Για την αφαλάτωση, εκτός του ότι πρόκειται για μια δαπανηρή μέθοδο, γενικά υπάρχει μία συζήτηση, εάν είναι περιβαλλοντικά αποδεκτή λύση ή όχι, αφού ουσιαστικά πρόκειται για ένα εργοστάσιο, που χρησιμοποιεί έναν μη ανανεώσιμο πόρο- το πετρέλαιο- για να παράξει νερό, άρα προκαλεί ατμοσφαιρική ρύπανση», σχολίασε η κ. Κολοκυθά.


















Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ