Μήπως σκέφτεστε συνέχεια πότε θα γυμναστείτε; Μήπως έχετε ενοχές ακόμη και αν χάσετε μία ημέρα το γυμναστήριο; Μήπως «τιμωρείτε» τον εαυτό σας με ολοένα και πιο σκληρή άσκηση αν υποπέσετε σε ένα μικρό διατροφικό σφάλμα; Τότε είναι πιθανό να πάσχετε από… εθισμό στην άσκηση. Δεν υπερβάλλουμε, και μάλιστα του λόγου το αληθές φέρει και έγκριτες επιστημονικές υπογραφές.  
Ενας ύπουλος εθισμός

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Behavioural Neuroscience» αποκάλυψε ομοιότητες μεταξύ της «κατάχρησης» στην άσκηση και της χρήσης ναρκωτικών ουσιών, καθώς και στις δύο περιπτώσεις ενεργοποιούνται περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με τον εθισμό και την ανταμοιβή. Αλλη μελέτη ειδικών από το Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν έδειξε ότι όταν απαγορεύτηκε η άσκηση σε πειραματόζωα τα οποία είχαν... λιώσει στον τροχό εντός του εργαστηρίου, εκείνα παρουσίασαν έντονη δραστηριότητα στην περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με το στερητικό σύνδρομο το οποίο προκαλεί η αποχή των εθισμένων από τις ναρκωτικές ουσίες.  

Αλλά και ερευνητές του Ινστιτούτου Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη ανακάλυψαν μέσα από πειράματα σε ποντικούς ότι η εξοντωτική άσκηση είναι εξίσου εθιστική με το αλκοόλ. Οι επιστήμονες έθισαν αρχικώς ποντίκια στο αλκοόλ και στη συνέχεια τους απαγόρευσαν να πίνουν και τα υπέβαλαν σε σκληρή άσκηση. Είδαν ότι τα ζώα που στερούνταν το αλκοόλ άρχισαν να «πνίγουν» τον πόνο τους σε ατελείωτο τρέξιμο στον στατικό τροχό - έφθασαν να κάνουν μίνι-μαραθωνίους 10 χιλιομέτρων ημερησίως.

Οταν στη συνέχεια του πειράματος οι ειδικοί έκοψαν την άσκηση από τα ζώα και τους προσέφεραν και πάλι αλκοόλ, ανακάλυψαν πως εκείνα απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερο εθισμό στο αλκοόλ από ό,τι προτού ξεκινήσουν την άσκηση. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ποντίκια του πειράματος εμφάνισαν ένα φαινόμενο κατά το οποίο οι εθισμένοι χρήστες μιας ουσίας γίνονται πιο επιρρεπείς στη δράση και άλλων εθιστικών ουσιών. Και στις δύο περιπτώσεις εθισμού, είτε από την άσκηση είτε από το αλκοόλ, ο εγκέφαλος προχωρούσε σε έκλυση μεγάλων ποσοτήτων ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που συνδέεται με την ικανοποίηση και την ευφορία.  

Οι πιθανές βλάβες

Ο εθισμός στην άσκηση βλάπτει όμως σοβαρά την υγεία, όπως και όλοι οι εθισμοί. Ο κατάλογος των βλαβών είναι μακρός και περιλαμβάνει μεταξύ άλλων μυοσκελετικούς τραυματισμούς - ακόμη και μόνιμες βλάβες στα οστά, στους τένοντες και στους συνδέσμους -, ιδιαίτερη ευαισθησία σε λοιμώξεις, καθώς και αίσθημα κόπωσης και εξάντλησης, εξαιτίας του ότι η εξαντλητική άσκηση... εξαντλεί και το ανοσοποιητικό σύστημα.  

«Θύμα» της υπέρ το δέον άσκησης μπορεί να πέσει και το καρδιαγγειακό σύστημα - πρόκειται για το αποκαλούμενο «φαινόμενο του Φειδιππίδη», όπως αποκαλείται η καρδιοπάθεια λόγω γυμναστικής. Ο Φειδιππίδης που ήταν ο πρώτος μαραθωνοδρόμος στην Ιστορία πέθανε το 490 π.Χ. τρέχοντας 42.195 χιλιόμετρα από τον Μαραθώνα στην Αθήνα προκειμένου να αναφωνήσει «Νενικήκαμεν» μετά τη μάχη του Μαραθώνα. Εξαιτίας της εξοντωτικής κούρσας του έγινε και ο πρώτος δρομέας μεγάλων αποστάσεων που θεωρείται ότι πέθανε από αιφνίδιο καρδιακό θάνατο.  

Πρόσφατη ανασκόπηση μελετών που διεξήχθη από ειδικούς του Νοσοκομείου Saint Luke's στο Κάνσας και δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Mayo Clinic Proceedings» έδειξε πως οι ακραίες καταστάσεις σε ό,τι αφορά την καταπόνηση του οργανισμού, όπως σε έναν μαραθώνιο ή σε έναν μεγάλο ποδηλατικό αγώνα, μπορούν να οδηγήσουν σε καρδιακές αρρυθμίες και σε μόνιμες βλάβες στην καρδιά εξαιτίας της πρόκλησης δομικών αλλαγών στον καρδιακό μυ και στις μεγάλες αρτηρίες. Οι ερευνητές τονίζουν ότι το ανώτατο ασφαλές όριο έντονης γυμναστικής είναι μία ώρα την ημέρα - οτιδήποτε περισσότερο όχι μόνο δεν προσφέρει οφέλη στο καρδιαγγειακό σύστημα αλλά μπορεί να είναι και βλαπτικό.  

Πλέγμα διαταραχών

Και βέβαια η εμμονή με την άσκηση πολλές φορές κρύβει και άλλες βαθιές διαταραχές, όπως η ανορεξία ή η βουλιμία. Η εξαντλητική άσκηση συνδέεται συχνά με κατανάλωση ελάχιστης τροφής προκειμένου να μειώνεται το βάρος και να καίγονται οι περισσότερες δυνατές θερμίδες - δεν είναι τυχαίο ότι ένας από τους πιο trendy όρους των τελευταίων ετών είναι η Anorexia athletica. Χαρακτηριστική είναι μελέτη που διεξήγαγαν ειδικοί του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας στο Τσάπελ Χιλ και η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό έντυπο «International Journal of Eating Disorders». Στη μελέτη περιλαμβάνονταν γυναίκες τόσο με ανορεξία όσο και με βουλιμία, και, όπως προέκυψε, σε μεγάλο ποσοστό οι συμμετέχουσες - και κυρίως οι ανορεκτικές που έπαιρναν καθαρτικά - ασκούνταν υπερβολικά.  

Η άσκηση μέχρι... τελικής πτώσεως μπορεί επίσης να σχετίζεται με υπερβολικό άγχος και κατάθλιψη, καθώς τα άτομα που ακολουθούν αυτή την τόσο λανθασμένη στρατηγική έχουν πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση, πολύ κακή εικόνα για το σώμα τους αλλά και υπερβολική ανησυχία σχετικά με το βάρος τους.  

Τορπίλη στη γονιμότητα

Η συχνή και πολύ έντονη άσκηση έχει συνδεθεί μέσα από επιστημονικά στοιχεία ακόμη και με προβλήματα στη γονιμότητα - τόσο τη γυναικεία όσο και την ανδρική. Μελέτη ειδικών του Νορβηγικού Πανεπιστημίου Επιστήμης και Τεχνολογίας η οποία περιελάμβανε 3.000 γυναίκες έδειξε ότι η υπερβολική άσκηση στερεί από τον γυναικείο οργανισμό την ενέργεια που χρειάζεται για μια επιτυχή εγκυμοσύνη. Οπως μάλιστα ανέφεραν οι ειδικοί, τον μεγαλύτερο κίνδυνο υπογονιμότητας αντιμετώπιζαν οι γυναίκες που ασκούνταν έντονα καθημερινά αλλά και όσες ασκούνταν ως το όριο εξάντλησης, παρ' ότι έκαναν διαλείμματα από τη γυμναστική μέσα στην εβδομάδα. Πάντως οι επιπτώσεις της άσκησης στη γυναικεία γονιμότητα αποδείχθηκε ότι ήταν αναστρέψιμες.  

Παράλληλα, μελέτη επιδημιολόγων της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Βοστώνης η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Fertility and Sterility» έδειξε ότι οι γυναίκες φυσιολογικού βάρους που θέλουν να μείνουν έγκυοι δεν θα πρέπει να το παρακάνουν με την άσκηση. Οι ερευνητές συμβουλεύουν τις γυναίκες να ακολουθούν πρόγραμμα μέτριας αερόβιας άσκησης που δεν θα ξεπερνά τα 30 λεπτά ημερησίως προκειμένου να μην αντιμετωπίσουν πρόβλημα γονιμότητας.  
Σε ό,τι αφορά τους άνδρες, και εκείνοι κινδυνεύουν να μη βιώσουν την πατρότητα εάν ασκούνται μέχρις εξαντλήσεως. Αυτό προέκυψε από ισπανική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό έντυπο «Ιnternational Journal of Sports Medicine».

Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Κόρδοβας είδαν ότι η εξουθενωτική γυμναστική οδηγεί σε ορμονικές διαταραχές, σε μείωση του όγκου εκσπερμάτισης αλλά και της συγκέντρωσης των σπερματοζωαρίων. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η έντονη άσκηση επιδρά στην υπόφυση του εγκεφάλου, η οποία με τη σειρά της επιδρά στους όρχεις και τελικώς στη γονιμότητα. Θεωρούν παράλληλα ότι η έντονη άσκηση συνδέεται με φλεγμονές, οι οποίες επίσης μπορούν να επιδράσουν στη γονιμότητα. Και στην περίπτωση πάντως των ανδρών η μελέτη έδειξε ότι περίπου τρεις ημέρες μετά τη διακοπή της εξαντλητικής άσκησης οι δείκτες γονιμότητας επανήλθαν σε φυσιολογικά επίπεδα. Με δεδομένο όμως ότι οι συμμετέχοντες στη μελέτη ήταν πολύ νέοι - η μέση ηλικία τους δεν ξεπερνούσε τα 19 έτη - εκφράζονται φόβοι ότι σε μεγαλύτερους σε ηλικία άνδρες ίσως η αναστροφή αυτή δεν είναι τόσο ταχεία.  


Ισως είστε κι εσείς  εθισμένος στην άσκηση αν:
  •  Αισθάνεστε άγχος, ενοχή και θυμό σε περίπτωση που χάσετε μία ημέρα γυμναστικής.
  • Εχετε τη γυμναστική ως κύρια προτεραιότητα και την τοποθετείτε πάνω από τα καθήκοντα, τις υποχρεώσεις σας αλλά και την κοινωνική ζωή σας.
  • Η καλή σας διάθεση εξαρτάται μόνο από το πόσο σκληρά ασκηθήκατε.
  • Το κύριο μέλημα για να ασκηθείτε σκληρά είναι ο έλεγχος του βάρους σας, με αποτέλεσμα παράλληλα με την έντονη άσκηση να τρώτε ελάχιστα.
  • Γυμνάζεστε σε περίεργες συνθήκες - ακόμη και στο κρεβάτι ή στην ντουσιέρα - και σε ακατάλληλες ώρες, όπως μεσημέρι με καύσωνα.
  • Γίνεστε μυστικοπαθής σχετικά με το πόσο συχνά γυμνάζεστε.
  • «Τιμωρείτε» τον εαυτό σας με ολοένα πιο έντονη άσκηση σε περίπτωση που υποπέσατε σε ένα διατροφικό σφάλμα μέσα στην ημέρα.
  • Ασκείστε ακόμη και όταν είστε άρρωστος ή τραυματισμένος.
  ΟΔΗΓΙΕΣ  ΠΡΟΣ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟΥΣ
Ο Δεκάλογος  για ασφαλή άσκηση
1. Προτού αρχίσετε να ασχολείστε με τη γυμναστική ενδείκνυται να υποβληθείτε σε τεστ κοπώσεως το οποίο δείχνει τη λειτουργία της καρδιάς σε συνθήκες στρες. Το τεστ είναι καλό να διεξάγεται κάθε δύο με τρία χρόνια και κοστίζει 50 - 100 ευρώ (σημειώνεται ότι δεν καλύπτεται από όλα τα Ταμεία).
2. Εάν είστε γυναίκα με φυσιολογικό βάρος και επιθυμείτε να γίνετε μητέρα καλό είναι να ακολουθείτε πρόγραμμα μέτριας αερόβιας άσκησης που δεν θα ξεπερνά τα 30 λεπτά ημερησίως προκειμένου να μην αντιμετωπίσετε πρόβλημα γονιμότητας.
3. Εάν είστε υγιής ενήλικος που επιθυμείτε να μυηθείτε στη γυμναστική, επιλέξτε στην αρχή πρόγραμμα με λίγα βάρη σε συνδυασμό με ήπια αερόβια άσκηση ώστε να αυξήσετε τη μυϊκή μάζα σας και να κάψετε περισσότερες θερμίδες. Καλή λύση είναι μάλιστα να ξεκινήσετε με ασκήσεις στις οποίες θα χρησιμοποιείτε μόνο το βάρος του σώματός σας ως αντίσταση και να αυξήσετε σταδιακά τα βάρη που σηκώνετε.
4. Ηπια αερόβια άσκηση που μπορείτε να ακολουθήσετε είναι 15 - 20 λεπτά έντονο περπάτημα την ημέρα ή τουλάχιστον 10 λεπτά τρέξιμο.
5. Ιδανικές θερμοκρασίες για άσκηση σε εξωτερικούς χώρους σε πόλεις όπως η Αθήνα είναι αυτές της τάξεως των 10 ως 22 βαθμών Κελσίου. Το καλοκαίρι προτιμήστε να ασκηθείτε τις ώρες της ημέρας κατά τις οποίες η θερμοκρασία είναι χαμηλή, όπως νωρίς το πρωί ή το βράδυ.
6. Αν δεν έχετε επιλογή και ασκείστε όταν η θερμοκρασία είναι υψηλή μειώστε τη διάρκεια της άσκησης στο μισό ή και λιγότερο, ανάλογα με τις αντοχές σας.
7. Αποφύγετε να γυμνάζεστε σε εξωτερικούς χώρους όταν η θερμοκρασία είναι κάτω από 8 - 9 βαθμούς Κελσίου, καθώς στρεσάρεται το καρδιαγγειακό σύστημα ενώ ελλοχεύουν και κρυοπαγήματα.
8. Εάν ασκείστε σε εξωτερικό χώρο και επικρατούν συνθήκες αυξημένης υγρασίας ελλοχεύει ο κίνδυνος θερμοπληξίας, οπότε μειώστε τη διάρκεια ή την ένταση της άσκησης.
9. Οταν γυμνάζεστε σε εξωτερικούς χώρους αστικών κέντρων όπου «βασιλεύει» η ρύπανση επιλέξτε τις πολύ πρωινές ώρες (6 - 8 το πρωί) τουλάχιστον κατά την περίοδο από την άνοιξη ως το φθινόπωρο.
10. Κατά τη διάρκεια της άσκησης προσέξτε ώστε ο καρδιακός ρυθμός σας να μην ανεβαίνει πάνω από τους 140 ως 150 παλμούς.  

Πηγή: tovima.gr