Έρευνες σε εργαστήρια σε όλον τον κόσμο έχουν δείξει επανειλημμένα ότι η απόδοση των αθλητών μειώνεται όταν κάνει ζέστη, ενώ όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος αυξηθεί πολύ, υπάρχει κίνδυνος και για την υγεία των αθλητών.

Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί αρκετά περιστατικά θανάτων από θερμοπληξία, κατά τη διάρκεια αγώνων ή προπονήσεων ποδοσφαίρου, ενώ στο αμερικανικό ποδόσφαιρο τέτοια φαινόμενα λαμβάνουν χώρα πολύ πιο συχνά.

Στη χώρα μας, παρ' όλο που οι θερμοκρασίες είναι εξαιρετικά υψηλές το καλοκαίρι και πάρα πολλοί άνθρωποι, αθλητές και μη, χάνουν τη ζωή τους από θερμοπληξία, η έρευνα σε τέτοιου είδους θέματα ήταν ανύπαρκτη μέχρι πρόσφατα.

Εδώ και περίπου δύο χρόνια, το Ινστιτούτο Σωματικής Απόδοσης και Αποκατάστασης (ΙΣΑΑ) του Κέντρου Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας, με έδρα τα Τρίκαλα, δημιούργησε το Εργαστήριο Μελέτης της Λειτουργικής Αρχιτεκτονικής του Ανθρώπου στο Περιβάλλον του, στο οποίο επικεφαλής είναι ο Δρ Ανδρέας Φλουρής. Το εργαστήριο αυτό είναι το μόνο σε ολόκληρη τη Νότια Ευρώπη που μελετά το πώς παράγοντες του περιβάλλοντος, όπως θερμοκρασία, ατμοσφαιρική ρύπανση, βυθός και διάστημα επιδρούν στη φύση και τη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος.

«Είμαστε», δηλώνει ο Δρ Φλουρής, «μέρος του Ινστιτούτου Σωματικής Απόδοσης και Αποκατάστασης του Κέντρου Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας και σκοπός είναι να διεξάγουμε καινοτόμες μελέτες για τους φυσιολογικούς μηχανισμούς, που ρυθμίζουν τις προσαρμογές του ανθρώπινου σώματος σε παράγοντες του περιβάλλοντος».

Η έρευνα, εξηγεί ο κ. Φλουρής, εξετάζει τις επιδράσεις διαφόρων παραγόντων του περιβάλλοντος, αλλά εστιάζει περισσότερο στους φυσιολογικούς μηχανισμούς και τις νευρικές οδούς, που ρυθμίζουν τη θερμική κατάσταση του σώματος, αλλά και στην έκθεση σε ατμοσφαιρική ρύπανση.

Οι παρόντες και οι μελλοντικοί ερευνητικοί στόχοι περιλαμβάνουν, επίσης, τις προσαρμογές στο διάστημα και άλλα ακραία περιβάλλοντα ("διαστημικοί περίπατοι", διάφορα τοξικά, καπνός και ρύπανση), καθώς και μοντελοποίηση και προσομοίωση για τη βελτίωση και την ανάπτυξη τεχνολογικών συστημάτων ζωής (προστατευτικός/έξυπνος ρουχισμός, μικρο-κλιματικά συστήματα ενδυμασίας, ανάπτυξη στολών για "διαστημικούς περιπάτους").

Η ερευνητική ομάδα είναι μέλος του δικτύου αριστείας ICARUS (Διεθνής Συνεργασία για την Προαγωγή της Έρευνας στο Σύστημα της Ανθρώπινης Θερμορύθμισης). Τα άλλα μέλη του δικτύου είναι το Igor Mekjavic, Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας του Ινστιτούτου Jozef Stefan (Σλοβενία), το Hein Daanen, Τμήμα Ανθρώπινης Απόδοσης του Ολλανδικού Οργανισμού Εφαρμοσμένης Επιστημονικής Έρευνας (Ολλανδία) και η Tim Noakes, Ερευνητική Μονάδα για την Επιστήμη της Άσκησης και την Αθλητιατρική του Πανεπιστημίου Cape Town (Νότια Αφρική).

«Δυστυχώς», προσθέτει ο Δρ Ανδρέας Φλουρής, «παρά τη συνεχή έρευνα στα θέματα αυτά, ακόμη δεν έχει αναγνωριστεί ένα κριτήριο (π.χ. όταν η θερμοκρασία ανέβει πάνω από κάποιο επίπεδο), με βάση το οποίο οι υπεύθυνοι -είτε αυτός είναι ο διαιτητής σ' έναν αγώνα, είτε ο προπονητής σε μια προπόνηση- να μπορούν να αποφασίζουν εάν ένας αγώνας ή μια προπόνηση πρέπει να διακοπεί ή να ματαιωθεί».

Ο Δρ. Φλουρής εκπροσώπησε την Ελλάδα σε συνέδριο με τίτλο "Άσκηση σε θερμό περιβάλλον", που διεξήχθη στο Νοσοκομείο Ορθοπεδικής και Αθλητιατρικής στην πρωτεύουσα του Κατάρ, Ντόχα, και στο οποίο συμμετείχαν κορυφαίοι επιστήμονες απ' όλο τον κόσμο, που ερευνούν τις επιπτώσεις του περιβάλλοντος, και συγκεκριμένα τις επιπτώσεις της αυξημένης θερμοκρασίας, στην υγεία και τη σωματική απόδοση του ανθρώπου.

Στο συνέδριο αυτό μελετήθηκαν διάφορα κριτήρια, αλλά διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχει ακόμη αρκετή έρευνα για να τα στηρίξει, καθώς έχουν δημιουργηθεί για διαφορετικούς σκοπούς (π.χ. για εργασία σε ορυχεία ή εργοστάσια γυαλιού όπου οι θερμοκρασίες είναι πολύ υψηλές). Έτσι, αποφασίστηκε από κοινού, όλοι οι συμμετέχοντες να διεξάγουν άμεσα στα εργαστήρια την έρευνα που χρειάζεται για τη δημιουργία ενός κριτηρίου για την ασφαλή διεξαγωγή αγώνων και προπονήσεων ποδοσφαίρου.

Στο ερώτημα, αν -ψάχνοντας σε τέτοιο βάθος κάποια πράγματα που έχουν σχέση με τον αθλητισμό και προσφέροντας την ανάλογη "βοήθεια"- υπάρχει φόβος να οδηγηθούμε σε λύσεις και πρακτικές που δεν έχουν καμιά σχέση με το πνεύμα του αθλητισμού, ο Δρ Ανδρέας Φλουρής απαντά πως είναι γεγονός ότι η έρευνα για τη μεγιστοποίηση της απόδοσης στον τομέα του πρωταθλητισμού δεν συνάδει πάντα με το αθλητικό πνεύμα.

Σημειώνει όμως, πως είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η έρευνα στον τομέα της φυσιολογίας του περιβάλλοντος στοχεύει αποκλειστικά στο να κατανοήσουμε το πώς οι παράγοντες του περιβάλλοντος επιδρούν στη φύση και τη λειτουργία του σώματός μας και, μέσω της γνώσης αυτής, να θωρακίσουμε την υγεία μας.

«Είναι αλήθεια ότι και εμείς, αλλά και συνάδελφοι ερευνητές, μελετάμε και αναπτύσσουμε συνεχώς νέες τεχνολογίες, όπως υλικά με θερμικές ιδιότητες, διαδικασίες και μηχανισμούς θέρμανσης και ψύξης του σώματος, προστατευτικό ρουχισμό, μικροκλιματικά συστήματα ένδυσης για ψύξη και θέρμανση, στολές διαστημικών περιπάτων, καθώς και εξοπλισμό και στολές καταδύσεων. Όμως, οι προσπάθειές μας στοχεύουν αποκλειστικά στην προάσπιση της υγείας. Ένα σχετικό παράδειγμα είναι το συνέδριο στο Κατάρ με στόχο την προστασία της υγείας των ποδοσφαιριστών», σημειώνει ο κ. Φλουρής.

Την περίοδο αυτή, προσθέτει, διεξάγονται μελέτες σχετικά με τις επιδράσεις της θερμοκρασίας στη λειτουργία του σώματος. Έτσι, στο άμεσο μέλλον θα μπορέσουμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια το πώς επηρεάζει η αύξηση της θερμοκρασίας την υγεία και την απόδοση των αθλητών, αλλά και να κατανοήσουμε καλύτερα τις διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στο σώμα μας, πριν και κατά τη διάρκεια της θερμοπληξίας, έτσι ώστε να βελτιώσουμε τις υπάρχουσες μεθόδους πρώτων βοηθειών.

Εκτός του κ. Φλουρή, στο Εργαστήριο προσφέρουν τις υπηρεσίες ο ερευνητής Δρ Andres E. Carrillo (Αντρές Ε. Καρίλο), οι συνεργαζόμενοι ερευνητές Αλεξάνδρα Κισκίνη και οι μεταπτυχιακοί φοιτητές, Πέτρος Ντίνας, Μαίρη Μισαηλίδη, Βασίλης Χριστοδούλου και Έλενα Μιτσιάδου.