Κάν’ το όπως ο… (γηραιός) Ικαριώτης προκειμένου να κατακτήσεις τη μακροζωία. Αυτός θα μπορούσε να είναι ο τίτλος μιας νέας μελέτης της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό «Cardiology Research and Practice» χαρτογραφεί τα απλά αλλά κυριολεκτικώς ζωτικής σημασίας μυστικά που έχουν χαρίσει στους κατοίκους της Ικαρίας μια θέση μεταξύ των «ευλογημένων» ανθρώπων της Γης, οι οποίοι έχουν τη χαρά να ζουν πολλά, πολλά χρόνια.

Περίπου οι μισοί από τους υπέργηρους συμμετέχοντες στη μελέτη ανήκαν στην κατώτερη οικονομική κλίμακα (δήλωναν μάλιστα ότι τα έσοδά τους δεν τους αρκούν για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους), ενώ μόνο το 5,7% των ανδρών και το 2,1% των γυναικών ανέφεραν ότι βρίσκονταν σε πολύ καλή οικονομική κατάσταση.

Και αν χρήματα δεν υπάρχουν, υπάρχει… πλούσια οικογενειακή θαλπωρή, η οποία φαίνεται να κάνει τη διαφορά. Κατά μέσο όρο οι πολύ ηλικιωμένοι Ικαριώτες ζουν με άλλα τρία μέλη της οικογένειάς τους, ξορκίζοντας έτσι τη μοναξιά. Ο κ. Στεφανάδης διευκρινίζει ότι «είναι άξιο λόγου το γεγονός πως η οικογενειακή συνοχή αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό όλων των περιοχών που ανήκουν στις “μπλε ζώνες” της μακροζωίας».

Εκτός από την οικογένεια όμως, δεμένος είναι και ολόκληρος ο κοινωνικός ιστός σε αυτό το κυριολεκτικώς… γεμάτο ζωή μέρος. Το 86,7% των ανδρών και το 76,7% των γυναικών 80 ετών και άνω αναφέρουν ότι συμμετέχουν, έστω και σπάνια, σε κοινωνικές εκδηλώσεις – με ό,τι χαρακτήρα και αν έχουν αυτές, από τον καφέ με τη γειτόνισσα και την πρέφα στο καφενείο, ως τα πανηγύρια του νησιού.

Η οικογένεια αλλά και ο κοινωνικός περίγυρος φαίνεται ότι αποτελούν τους «καλούς αγγέλους» που σώζουν τα ηλικιωμένα άτομα της Ικαρίας από την κατάθλιψη. Αν αναλογιστεί κανείς ότι σε αυτές τις ηλικίες ανθρώπων που βρίσκονται στη δύση της ζωής τους εμφανίζονται «παραδοσιακά» υψηλά ποσοστά κατάθλιψης σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι τουλάχιστον εντυπωσιακό ότι στην κλίμακα της κατάθλιψης με ανώτατο όριο το 15 οι άνδρες είχαν σκορ 3 και οι γυναίκες 4,9. «Το κατώφλι για την εμφάνιση ελαφράς κατάθλιψης είναι το 5 και ούτε αυτό το κατώφλι άγγιζαν οι υπέργηροι Ικαριώτες» λέει ο καθηγητής.

Ασκηση και «μαχαίρι» στο τσιγάρο

Επόμενο μήνυμα που αποστέλλεται από το Ανατολικό Αιγαίο στους απανταχού κυνηγούς μιας μακριάς και καλής ζωής είναι η φυσική άσκηση. Σχεδόν όλοι οι 80χρονοι και άνω Ικαριώτες, άνδρες και γυναίκες, κάνουν έστω και μέτρια άσκηση, περπατώντας ή και δουλεύοντας (ναι, ακόμη και σε αυτές τις ηλικίες) στην ύπαιθρο.

Είναι άξιο αναφοράς το γεγονός ότι το 66,6% των ανδρών και το 68,1% των γυναικών κάνουν ήπια άσκηση, ενώ τα ποσοστά της εντατικής άσκησης φθάνουν στους άνδρες το 22,1% – στις γυναίκες το αντίστοιχο ποσοστό είναι μικρό (2,1%). «Το οδικό δίκτυο ήταν πρωτόγονο στην Ικαρία μέχρι και πριν από κάποια χρόνια.

Αυτοί οι άνθρωποι πήγαιναν στο σχολείο, στις δουλειές τους, στις κοινωνικές εκδηλώσεις ολόκληρη τη ζωή τους με τα πόδια» σημειώνει ο κ. Στεφανάδης.

Στα μηνύματα ζωής εξ Ικαρίας προσθέστε και τη διακοπή του καπνίσματος. Οι γηραιοί Ικαριώτες δηλώνουν πρώην καπνιστές σε μεγάλο ποσοστό (82%), ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις γυναίκες είναι 25%. Νυν καπνιστές αναφέρουν ότι είναι το 17% των ανδρών και το 7% των γυναικών – μη «μεταφράσετε» κατά βούληση αυτό το εύρημα όσοι είστε καπνιστές. Σίγουρα δεν σημαίνει ότι το κάπνισμα… χαρίζει ζωή, υπογραμμίζει ο επικεφαλής της μελέτης.

«Τα συγκεκριμένα στοιχεία μαρτυρούν ότι υπάρχει ένας συνδυασμός παραγόντων, μεταξύ των οποίων και το κάπνισμα, που επιβαρύνει τον οργανισμό. Πρέπει όμως να σκεφθούμε ότι ίσως υπάρχουν και γενετικοί παράγοντες οι οποίοι προστατεύουν τον συγκεκριμένο πληθυσμό, κάτι το οποίο διερευνούμε. Σε καμία περίπτωση πάντως δεν μπορεί να δικαιολογηθεί η συνήθεια του καπνίσματος, κυρίως από νεότερους ανθρώπους, οι οποίοι με τον σύγχρονο τρόπο ζωής εκτίθενται σε πληθώρα παραγόντων-“εχθρών” της μακροζωίας».

Λάδι, αλκοόλ, καφές και τσάι!

Και η Ικαρία επιβεβαιώνει αυτό που πλήθος μελετών δείχνουν πλέον σε ό,τι αφορά τη διατροφή και τη σύνδεσή της με τη μακροβιότητα: αν θέλετε να ζήσετε πολύ, δείτε τη… μεσογειακά. Η διάσημη πλέον μεσογειακή διατροφή αποτελεί ένα μοντέλο που χαρίζει χρόνια και οι Ικαριώτες το έχουν δει αυτό στην πράξη. Κατανάλωση ελαιολάδου σχεδόν κάθε ημέρα, αλκοόλ με μέτρο (περίπου δύο ποτηράκια για τους άνδρες και ένα για τις γυναίκες ημερησίως), ένας με δύο καφέδες την ημέρα, δημητριακά, φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρι και λίγο κόκκινο κρέας φαίνεται να είναι η «συνταγή» της μακράς ζωής.

Και όταν μιλούμε για μέτρο, εννοούμε μέτρο και στην ημερήσια πρόσληψη θερμίδων. Στους ηλικιωμένους άνδρες της Ικαρίας αυτή μόλις ξεπερνά τις 1.400 θερμίδες ημερησίως, ενώ στις γυναίκες ίσα που αγγίζει τις 1.100.