Φέτος συμπληρώνονται 50 χρόνια από την πρώτη ατομική παρουσίαση έργων του Andy Warhol και το Metropolitan Museum of Art (από)τιμά τη συμβολή του Πάπα της ποπ κουλτούρας με τη διοργάνωση της επιβλητικής έκθεσης, Regarding Warhol: Sixty Artists, Fifty Years. Με την τόσο ξεχωριστή αυτή έκθεση να λαμβάνει χώρα από τις 18 Σεπτεμβρίου έως και την 31η Δελεμβρίου σε ένα ούτως ή άλλως ιδιαίτερου κύρους πολιτιστικό ίδρυμα, είναι εύλογο ότι όλα τα βλέμματα των φιλότεχνων (θα) είναι για καιρό στραμένα στο Μανχάταν.

 

Το εγχείρημα

Όπως δηλώνεται από τους διοργανωτές, φιλοδοξία του ΜΕΤ υπήρξε η απόπειρα συνολικής, έστω και εάν σε ενδεικτικό βαθμό, αποτύπωσης του εύρους της επιρροής του Warhol στη σύγχρονη τέχνη. Εκείνο που για δεκαετίες ισχυρίζονται οι κριτικοί, ότι δηλαδή, η παρέμβασή του υπήρξε καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη των καλλιτεχνικών πραγμάτων από την εποχή του έως και σήμερα, το αμερικανικό μουσείο επιχειρεί να το παρουσιάσει μέσα από τις αίθουσές του, φιλοξενώντας κι εκθέτοντας παράλληλα περίπου 45 έργα του ίδιου του τιμώμενου προσώπου όσο και σχεδόν 100 δημιουργίες άλλων, οι οποίοι αναστοχάστηκαν ή ερμήνευσαν εκ νέου τη δουλειά του, απάντησαν ή αντέδρασαν στην αιρετική, για την εποχή της, αν και όχι μόνο, συμβολή του. Αξιοποιώντας διάφορες εκδοχές – τεχνικές καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων, το MET επιστρατεύει πίνακες, αγάλματα, οπτικοακουστικό υλικό κ.ά. με σκοπό το Regarding Warhol: Sixty Artists, Fifty Years να αντανακλά, ως δομή έκθεσης, ως ένα διακαλλιτεχνικό και διαγενεακό διάλογο με επίκεντρο και ερέθισμα τη Warhol-ιανή οπτική.  

Η έκθεση

Η έκθεση στο απαρτίζεται από πέντε επιμέρους θεματικές ενότητες, οι οποίες είναι, κατά σειρά παρουσίασης, οι εξής:

«Καθημερινά Νέα (Ειδήσεις): Από την κοινοτοπία στην κατστροφή»    

Εδώ εξατάζεται η εμπλοκή του Warhol με την εικονοποιία της καθημερινής ζωής, το ενδιαφέρον του για την αμερικανική καταναλωτική κουλτούρα της δεκαετίας του ’60 και η οξυμένη αλλά και «κοφτερή» προσοχή του στις διαφημιστικές πρακτικές, τα λαϊκά έντυπα (tabloid) και τα περιοδικά. Τα έργα του σε αυτή τη θεματική συνομιλούν με εκείνα των Jeff Koons, Damien Hirst και Ai Wei Wei.  

«Προσωπογραφία: Διασημότητα και Εξουσία»    

Η ενότητα αυτή εκτυλίσσεται με επίκεντρο την πρωτοποριακή προσωπογραφική τεχνική που αναπτύσσει ο Warhol το ‘70, θέτοντάς τη σε διάλογο με σύγχρονες απεικονιστικές πρακτικές των Elizabeth Peyton, Karen Kilimnik και Cindy Sherman, οι οποίοι «φωτίζουν» με το έργο τους πτυχές του καθεστώς της φήμης και της κακοφημίας στην εποχή των tabloids.  

«Σπουδές Έμφυλων Υποκειμένων (Queer): Ταυτότητες υπό Αίρεση και σε Μεταλλαγή»    

Η ενότητα αυτή διαπραγματεύεται πρώτιστα την πρωτοπόρο συμβολή του Andy Warhol στην μεταπολεμική αναπαράσταση των θεματικών της σεξουαλικότητας και του φύλου στη μεταπολεμική περίοδο. Συν τοις άλλοις, καταδεικνύει τον τρόπο που το έργο του καλλιτέχνη δρομολόγησε τη διάνοιξη νέων και διαφοροποιημένων  τρόπων πρόσληψης, ερμηνείας και αναπαράστασης των έμφυλων ταυτοτήτων μέσα από το φωτογραφικό έργο των Richard Avedon, Peter Hujar, Christopher Makos, Robert Mapplethorpe και Catherine Opie.  

«Καταναλώνοντας Εικόνες: Οικειοποίηση, Αφαίρεση και Διαδοχικότητα»    

Εδώ επιχειρείται η ανίχνευση τόσο των συμβατικών τεχνικών και των πρωτοποριακών πρακτικών αξιοποίησης υφιστάμενου φωτογραφικού υλικού, συχνά επαναληπτικά αναπαριστάμενου σε πλεγματικά πλαίσια, όσο και η οικειοποίηση, εκ μέρους του Warhol, της ιστορίας της τέχνης, καθώς και το ενδιαφέρον του ίδιου στην αφαίρεση. Σε αυτό το πλαίσιο, η δουλειά του καλλιτέχνη ομαδοποιείται με το έργο των «συνομιλητώ» του, Richard Prince, Cindy Sherma και Christopher Wool.  

«Δίχως Σύνορα: Επιχειήση, Συνεργασία και Θέαμα»

Στο τελικό τμήμα της έκθεσης εξετάζεται το ενδιαφέρον του Warhol επί της καλλιτεχνικής συνεργασίας μέσα από το γύρισμα ταινιών, την έκδοση περιοδικών, τη μουσική και το σχέδιο. Στοιχείο της γοητείας του έργου του Warhοl είναι η συχνή αίσθηση της συμπερίληψης του θεατή ή και του ακροατή σε αυτό, αίσθηση η οποία προκαλείται μέσω της οπτική ή και ακουστικής παρατήρησής του υλικού αναφοράς. Με τον καλλιτέχνη να συνηθίζει να χρησιμοποιεί ως μοτίβα, λουλούδια κ.ο.κ., στο πλαίσιο αυτής της ενότητας, η δουλειά του αντιπαραβάλλεται προς συναφείς πρακτικές δημιουργών, όπως οι Jeff Koons και Takashi Murakami.  

Αποτίμηση και κριτική  

Η αλήθεια είναι ότι για τον Andy Warhol έχουν ειπωθεί (πάρα) πολλά τόσο λεκτικά όσο και εικαστικά. Η συμβολή του είναι αδιαμφισβήτητη, όποια εκτίμηση και αν (δεν) υπάρχει για το έργο του. Αγαπημένος για την «ουσιαστικότητα της επιφανειακότητάς του» ή μισητός για την «πλήρη εμπορευματοποίηση της κενότητας», ο Warhol συνεχίζει να απασχολεί την κοινή γνώμη και τους κριτικούς, αλλά και να προκαλεί σε διάλογο τους καλλιτέχνες των ημερών μας, ίσως όσο κανείς άλλος.

Σήμερα, κανείς δεν αρνείται την κομβικότητα του Warhol-ιανού έργου. Είτε ως διατύπωση πριμοδοτείται το οτι ο αμερικανός καλλιτέχνης είναι ο «Πικάσο» του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, όπως σημειώνει ο Bob Coacello από το Vanity Fair, είτε το ότι ο Warhol «υπάρχει παντού στον αέρα που αναπνέουμε», σύμφωνα με την αποστροφή του λόγου του Jerry Saltz του New York Magazine, δεν χωρά αμφιβολία πως ο Πάπας της ποπ κουλτούρας σημάδεψε ανεξίτηλα την πορεία της τέχνης.

Ο Warhol, «φαινόμενο που αντιστοιχείται μόνο με την πτώση μετεωρίτη στη γη», όπως διαπιστώνει μία εκ των επιμελητριών της έκθεσης, δίχως άλλο πέρα από θαυμασμό και λατρεία -αν και ο ίδιος αποδομούσε κάθε «ιερότητα»- έχει προκαλέσει και πολύ σημαντική, και σίγουρα όχι άνευ ερείσματος, κριτική, αν μη τι άλλο το βαθμό εμπορευματοποίησης της καλλιτεχνικής δημιουργίας του, ψόγος που επιρρίπτεται και σε αρκετούς από τους επιγόνους του. Εν τούτοις, όπως γράφει και ο New Yorker, ο Warhol ήταν ένας καλλιτέχνης – «προφήτης» ή όπως αλλιώς το έθεσε ο Blake Gopnik του Newsweek, ένα πρωτοπόρος, που είτε αποθεώνεις είτε εποδοκιμάζεις, πάντα «ρίχνει (με το έργο του) ένα χαστούι στο πρόσωπο, το οποίο συνάμα είναι και μία πρόσκληση».

Όσο για την έκθεση, αυτή παρά τις όποιες, περισσότερο ή λιγότερο σημαντικές, ουσιαστικές μα και «τεχνικές» διαφωνίες εκφράστηκαν ως προς το «τι» και το «πως» της (βλ. New York Magazine, New York Times κ.ά.), σίγουρα χρειαζόταν να σχεδιαστεί. Από εκεί και πέρα, όπως έχει και πει και ο ίδιος «Εάν επιθυμείτε να μάθετε τα πάντα γύρω από τον Andy Warhol, απλώς κοιτάξτε στην επιφάνεια των έργων ζωγραφικής μου, των φιλμ μου, καθώς και στη δική μου… και να μαι· δεν υπάρχει τίποτα πίσω από αυτό». Σε κάθε περίπτωση όμως, χρησιμοποιώντας τα λόγια του καλλιτεχνικού επιγόνου του, αμερικανού δημιουργού ταινιών, Julian Schnabel, «στο βάθος των δημιουργιών του υπάρχει κάτι που κάνει την καρδιά να σκιρτά».     

Παναγιώτης Σκευοφύλακας