Έντεκα Μουσεία χωρών των δυτικών Βαλκανίων αποδεικνύουν ότι η συνεργασία στην περιοχή, η οποία στο παρελθόν αποτέλεσε θέατρο συγκρούσεων, είναι εφικτή και ταυτόχρονα ότι μπορούν να διαδραματίσουν δυναμικό ρόλο στις τοπικές κοινωνίες. Το Δίκτυο Βαλκανικών Μουσείων δημιουργήθηκε, με στόχο την προβολή των άλλων Βαλκανίων, εκείνων που μοιράζονται αφ’ ενός πλούσια, πολυπολιτισμική κληρονομιά, η οποία υπερβαίνει σύνορα, ιστορίες και ταυτότητες και αφ’ ετέρου παγκόσμιες αξίες, που είναι κοινές σε όλους.

    Το Δίκτυο Βαλκανικών Μουσείων ιδρύθηκε το 2006 στο Μουσείο Gustavianum, στην Ουψάλα της Σουηδίας, με πρωτοβουλία της σουηδικής μη κυβερνητικής οργάνωσης «Πολιτιστική Κληρονομιά Χωρίς Σύνορα» - Cultural Heritage Without Borders (CHwB).

    Η ιδέα υλοποιήθηκε με βάση την πεποίθηση ότι υπάρχουν τεράστια αποθέματα κοινής κληρονομιάς, που μπορούν να αποκαλύψουν μια άλλη πτυχή της περιοχής, της διαφορετικότητας, των ανθρώπινων επιτευγμάτων, των αρχαίων πολιτισμών και των σύγχρονων καλλιτεχνικών διακρίσεων.

    Τα Μουσεία που συμμετέχουν ενεργά μέχρι σήμερα στο Δίκτυο κλήθηκαν να παρουσιάσουν στον κόσμο αυτό το "πρόσωπο" των Βαλκανίων και να εξελιχθούν σε τόπους δημιουργίας, επίλυσης συγκρούσεων και διαλόγου.

    «Μετά τον πόλεμο στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και αργότερα στο Κόσοβο, κάποιοι αρχιτέκτονες και άνθρωποι που συνεργάζονται με μουσεία και δραστηριοποιούνται στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποφάσισαν να βοηθήσουν, αρχικά επιδιορθώνοντας κτίρια που υπέστησαν ζημιές στη διάρκεια του πολέμου και στη συνέχεια δημιουργώντας το Δίκτυο Βαλκανικών Μουσείων», εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η συντονίστρια περιφερειακών Μουσείων της οργάνωσης «Πολιτιστική Κληρονομιά Χωρίς Σύνορα», Ντάιαν Γουόλτερς.

    «Τα Μουσεία μπορούν να συμβάλουν στην εδραίωση της δημοκρατίας και την ενδυνάμωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην περιοχή, αν οι κυβερνήσεις των χωρών το επιτρέψουν», υπογράμμισε η κ. Γουόλτερς.

    «Αν υπάρχει πολιτική στήριξη, μπορούν οπωσδήποτε να το κατορθώσουν. Αν έχουν το θάρρος κι αν μπορούν να έχουν καλή, ισχυρή στήριξη από την τοπική κοινωνία, τότε μπορούν να κάνουν τη διαφορά, μπορούν να γίνουν χώροι για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το πιστεύω πραγματικά», σημείωσε.

    Με τη στάση τους και με το περιεχόμενο των εκθέσεων που προβάλλουν τα Μουσεία μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση των δύο εννοιών. Αν οι εκθέσεις που φιλοξενούνται φέρουν ένα μήνυμα δημοκρατίας και συμφιλίωσης, οι άνθρωποι σίγουρα ανταποκρίνονται, ανέφερε.

    Το Δίκτυο στοχεύει στην ενίσχυση του ρόλου των Μουσείων ως δημοκρατικών και δημιουργικών τόπων συνάντησης, καθώς και στη διάνοιξη ευκαιριών για όλα τα μέλη της κοινωνίας, ώστε να έχουν την εμπειρία της εκπαίδευσης και της ψυχαγωγίας.

    «Τα Μουσεία μπορούν να γίνουν ενεργός παράγοντας, μέρος της κοινωνίας», τόνισε η κ. Γουόλτερς, συμπληρώνοντας ότι υπάρχει κοινή πολιτιστική κληρονομιά στα Βαλκάνια, η οποία μπορεί να φέρει κοντά ανθρώπους που χωρίζονται από πολιτικά ζητήματα και από σύνορα.

    Η πολυπολιτισμικότητα στα Βαλκάνια είναι μια από τις μεγαλύτερες δυνάμεις της περιοχής, η οποία είναι ένα φανταστικό τμήμα του κόσμου με πλούσια ιστορία και κληρονομιά, σημείωσε.

    Αναφερόμενη στη συνεργασία της με τους διευθυντές των Μουσείων, η κ. Γουόλτερς, η οποία ταξιδεύει από τη Σουηδία περίπου οκτώ φορές το χρόνο στην περιοχή των Βαλκανίων, τη χαρακτήρισε ανοιχτή. «Επιδεικνύουν προσήλωση και επιζητούν να εργαστούν με επαγγελματισμό. Συνεργάζονται στενά μαζί μου και αλληλοστηρίζονται», τόνισε.

    Βασικό στοιχείο του Δικτύου είναι η αίσθηση της συμμετοχής σε μια ομάδα με κοινές ανησυχίες και μέσω του διαλόγου αναζητούνται από κοινού λύσεις. Στις μεθόδους εργασίας που εφαρμόζονται συμπεριλαμβάνονται εργαστήρια, σεμινάρια και επισκέψεις μελέτης.

    Στο Δίκτυο Βαλκανικών Μουσείων μετέχουν το Εθνικό Μουσείο Αλβανικής Ιστορίας στα Τίρανα και το Ιστορικό Μουσείο της Σκόδρας, το Εθνικό Μουσείο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στο Σαράγεβο και το Μουσείο της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στην Μπάνια Λούκα, το Δημοτικό Μουσείο της Ζένιτσα, το Εθνικό Μουσείο της ΠΓΔΜ στα Σκόπια, το Εθνικό Μουσείο της Σερβίας στο Βελιγράδι, το Μουσείο της Πόλης του Νόβι Σαντ, το Εθνικό Μουσείο του Μαυροβουνίου στο Τσέτινιε, το Περιφερειακό Μουσείο στη Τζάκοβα του Κοσόβου, το Μουσείο του Κοσόβου στην Πρίστινα,

    «Στόχος είναι το δίκτυο να διευρυνθεί με την ένταξη και άλλων Μουσείων της περιοχής», ανέφερε η κ. Γουόλτερς.

    Η έκθεση «1+1: Ζωή και Αγάπη» στα 11 Μουσεία του Δικτύου

    Τον περασμένο Μάρτιο, στα Μουσεία του Δικτύου διοργανώθηκαν ταυτόχρονα 11 εκθέσεις υπό τον τίτλο «1+1: Ζωή και Αγάπη», ένα γεγονός που έφερε ακόμη πιο κοντά τους ανθρώπους, που συνεργάζονται στο πλαίσιο του Δικτύου.

    Κάθε Μουσείο ερμήνευσε με το δικό του τρόπο τις δύο έννοιες, τη ζωή και την αγάπη υλοποιώντας πρόταση που διατυπώθηκε πρώτη φορά το 2009 σε συνάντηση στο Σαράγεβο.

    Με την αμέριστη βοήθεια νέων ανθρώπων, οι οποίοι συμμετείχαν στο κοινό σχέδιο και εκφράστηκαν με διάφορες μορφές τέχνης τη γλυπτική, τη φωτογραφία, τις καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις, το αρχαιολογικό υλικό, τη ζωγραφική, η ιστορία της ζωής και της αγάπης ειπώθηκε με 11 διαφορετικούς τρόπους.

    «Κάθε μουσείο ανέπτυξε τη δική του έκθεση και στις περισσότερες οι καλλιτέχνες ήταν νεαροί άνθρωποι. Ήταν επιδίωξή μας, επειδή θέλαμε οι εκθέσεις να δείχνουν την ενέργεια και τη θετική ματιά των νέων ανθρώπων», σημείωσε η κ. Γουόλτερς.

    Τα εγκαίνια των εκθέσεων παρακολούθησε ένας πολύ μεγάλος αριθμός ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, σε απευθείας μετάδοση στο διαδίκτυο, η κάλυψη από τα ΜΜΕ ήταν πάρα πολύ καλή, προβλήθηκε διεθνώς η συνεργασία των Μουσείων και η Διεθνής Ένωση Μουσείων (ICOM) είχε την ευκαιρία να δει τι μπορούν να επιτύχουν τα Βαλκανικά Μουσεία, υπογράμμισε η κ. Γουόλτερς.

    Το πιο σημαντικό, όμως για τη συντονίστρια της οργάνωσης «Πολιτιστική Κληρονομιά Χωρίς Σύνορα» είναι ότι μέσα από το κοινό σχέδιο, οι άνθρωποι που συνεργάζονται απέκτησαν αυτοπεποίθηση και είναι πλέον έτοιμοι να επιχειρήσουν να υλοποιήσουν νέες πρωτοβουλίες.

    Η ανταπόκριση του κοινού ήταν εξαιρετικά εντυπωσιακή, καθώς ο αριθμός των επισκεπτών στις εκθέσεις ξεπέρασε κάθε προσδοκία.

    «Για παράδειγμα, το Εθνικό Μουσείο των Τιράνων είχε 2.000 επισκέπτες μέσα σε μία εβδομάδα. Ένα μεγάλο ποσοστό των επισκεπτών ήταν παιδιά, τα οποία δεν συνηθίζουν να πηγαίνουν σε Μουσεία», ανέφερε.

    Ταυτόχρονα με τις εκθέσεις διοργανώθηκε περιοδεία με λεωφορείο στις πόλεις, στις οποίες εδρεύουν τα Μουσεία- «το λεωφορείο της ειρήνης». Ειδικοί από τα Μουσεία του Δικτύου περιόδευσαν με το λεωφορείο, που ξεκίνησε το ταξίδι από το Σαράγεβο και είχαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις.

    «Ήταν μία σημαντική εμπειρία. Επί 10 μέρες περίπου 30 εκπρόσωποι των Μουσείων επιβιβάζονταν από κάποια πόλη της περιοχής στο λεωφορείο και αποβιβάζονταν σε κάποια άλλη για να δουν τις εκθέσεις. Το ταξίδι στα Βαλκανικά Μουσεία καταγράφηκε από ένα κινηματογραφικό συνεργείο από το Βελιγράδι», τόνισε η κ. Γουόλτερς.

    Η οργάνωση «Πολιτιστική Κληρονομιά Χωρίς Σύνορα»

    Η οργάνωση «Πολιτιστική Κληρονομιά χωρίς Σύνορα» είναι ανεξάρτητη, εδρεύει στη Σουηδία και αποστολή της είναι η διάσωση και την προστασία της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, που απειλείται από συγκρούσεις, την ανθρώπινη αμέλεια ή τις φυσικές καταστροφές.

    Με το έργο της, η οργάνωση συμβάλει στην οικοδόμηση της δημοκρατίας και τη στήριξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

    Τρία περιφερειακά γραφεία της οργάνωσης λειτουργούν στην Πρίστινα, το Σαράγεβο και τα Τίρανα, από τα οποία συντονίζονται προγράμματα, που αφορούν τον πολιτιστικό τουρισμό και την αποκατάσταση πολιτιστικών μνημείων. Μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων, μέλη των τοπικών κοινωνιών διδάσκονται παραδοσιακές μεθόδους αποκατάστασης κτιρίων και συνεργάζονται με ανθρώπους από άλλες χώρες.

    Μια από τις πιο επιτυχημένες συνεργασίες της οργάνωσης «Πολιτιστική Κληρονομιά χωρίς Σύνορα», σύμφωνα με την κ. Γουόλτερς, ήταν εκείνη με το ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το οποίο στήριξε ένα μεγάλο πρόγραμμα εκπαίδευσης εργαζόμενων στα Βαλκανικά Μουσεία για να βοηθούν τους επισκέπτες με ειδικές ανάγκες.

    Μέσω του προγράμματος, τα Μουσεία έγιναν περισσότερο προσβάσιμα σε περιθωριοποιημένες ομάδες του πληθυσμού, στην περιοχή των Βαλκανίων.

    Το Δίκτυο Βαλκανικών Μουσείων χρηματοδοτείται, όπως και οι κυριότερες δράσεις της οργάνωσης, από τη Σουηδική Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης και Συνεργασίας.

    Η Ντάιαν Γουόλτερς είναι Βρετανίδα, η οποία ζει στη Σουηδία από το 2004. Είναι κάτοχος πτυχίου bachelor Μεσαιωνικής και Σύγχρονης Ιστορίας από το Πανεπιστήμιο του Νότινχαμ, μεταπτυχιακού διπλώματος εκπαίδευσης από το Πανεπιστήμιο του Λέιτσεστερ, μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών Τοπικής Περιφερειακής Ιστορίας από το Πανεπιστήμιο του Νότινχαμ και διδακτορικού τίτλου Μουσειακών Σπουδών από το Πανεπιστήμιο του Νιουκάστλ.

    Είναι ειδική Μουσειολόγος για διεθνή προγράμματα και από το 2007 είναι συντονίστρια περιφερειακών Μουσείων στην οργάνωση «Πολιτιστική Κληρονομιά Χωρίς Σύνορα», επιβλέποντας τις διεθνείς εκθέσεις και τα προγράμματα. Έχει λάβει βραβεία για τη βελτίωση της πρόσβασης σε Μουσεία επισκεπτών με αναπηρίες.