Ο Γιόζεφ Ροτ ανάμεσα σε τρεις ευρωπαϊκές μητροπόλεις του Μεσοπολέμου

Ο Γιόζεφ Ροτ ανάμεσα σε τρεις ευρωπαϊκές μητροπόλεις του Μεσοπολέμου

«Βερολινέζικα χρονικά» είναι ο τίτλος του βιβλίου με τις επιφυλλίδες και τα άρθρα του Γιόζεφ Ροτ για το προπολεμικό Βερολίνο και την καθημερινή ζωή της Ευρώπης κατά τη διάρκεια της ανόδου του ναζισμού. Το βιβλίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις 'Αγρα σε μετάφραση Μαρίας Αγγελίδου και αποτελεί ένα μόνο δείγμα της γοητείας την οποία ασκούσαν στον Ροτ οι μεσοπολεμικές ευρωπαϊκές μητροπόλεις.

Ας μην ξεχνάμε πως στην πρώτη πατρίδα του, τη Βιέννη, όπου μεγάλωσε και σπούδασε, είναι αφιερωμένo το σημαντικότερο ίσως μυθιστόρημά του, το «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ». Βυθισμένος στη θαμπή και παραισθητική ατμόσφαιρα του αλκοόλ, ο Καρλ Γιόζεφ, ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου, υποφέρει από το βάρος των οικογενειακών δεσμών με το αυτοκρατορικό κράτος της Αυστροουγγαρίας: ο πατέρας του είναι ανώτερος δημόσιος υπάλληλος και ο ίδιος έχει υποχρεωθεί να γίνει στρατιωτικός.

Όντας, όμως, παντελώς ανίκανος να πιστέψει στο κλέος μιας κοινωνίας η οποία θα καταρρεύσει οσονούπω (ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος θα σημάνει τη διάλυση όλων των αξιών του παλαιού καθεστώτος), ο πρωταγωνιστής θα απορρίψει τον πατέρα του και τον παππού του, θα συσσωρεύσει τεράστια χρέη από τη χαρτοπαιξία και τις γυναίκες και θα καταλήξει να εγκαταλείψει τον στρατό και να εργαστεί ως αγρότης. Όταν, παρόλα αυτά, θα ξεσπάσει ο πόλεμος, θα πάρει τα όπλα και θα πέσει νεκρός στο μέτωπο, ανακαλώντας την καθαγιασμένη μορφή του παππού του. Ο Ροτ διατηρεί με το παλαιό καθεστώς μια σχέση μίσους και λατρείας κι εκείνο το οποίο πρωτίστως ζωντανεύει στις σελίδες του «Εμβατηρίου του Ραντένσκυ» είναι ένα τεράστιο όραμα φθοράς και διάβρωσης, που λιώνει πεσμένο στο υγρό χώμα (ο Καρλ Γιόζεφ σκοτώνεται από το εχθρικό βόλι κρατώντας δυο κουβάδες νερό).

Ο αδρός ρεαλισμός (αποτυπωμένος με μια γκάμα συναρπαστικών χρωμάτων) και η οξεία ιστορική αίσθηση του Ροτ για τον θάνατο των τελειωμένων πραγμάτων έχουν ως αποτέλεσμα ένα συγκλονιστικό (ακόμα και για τα σημερινά μας μάτια) αντι-έπος.

Τη Βιέννη θα τη συναντήσουμε και στην «Κρύπτη των Καπουτσίνων», το μυθιστόρημα που έρχεται να συμπληρώσει το «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ». Η αφήγηση ξεκινάει τώρα από την ανέμελη ατμόσφαιρα στην Ευρώπη πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως τη ζει ένα άλλο μέλος της οικογένειας που πρωταγωνιστεί στο «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ». Ο ήρωας πηγαίνει στον στρατό με ενθουσιασμό, αλλά καταλήγει εξόριστος στη Σιβηρία. Μετά τον πόλεμο αγωνίζεται να επιβιώσει σε μια Βιέννη που δεν έχει πλέον καμία σχέση με την αίγλη της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας: ο χιτλερικός εφιάλτης ετοιμάζεται να προελάσει και κάθε ελπίδα μοιάζει εκ των προτέρων χαμένη, σ' ένα κλίμα σύγχυσης, δυσπιστίας και προοδευτικής απώλειας κάθε προοπτικής.

Γεννημένος το 1894 στην ανατολική Γαλικία της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας (σήμερα ανήκει στην Ουκρανία), ο Ροτ κατέληξε μετά από μια πολυτάραχη και πολυταξιδεμένη ζωή στο Παρίσι, όπου και πέθανε σε ηλικία 45 ετών από προχωρημένο αλκοολισμό. Το Παρίσι θα τροφοδοτήσει δύο άλλα, εξίσου πολυσυζητημένα μυθιστορήματά του: τον «Θρύλο του Αγίου Πότη» και την «Ομολογία ενός δολοφόνου». Στο πρώτο θα παρακολουθήσουμε την ιστορία ενός παριζιάνου κλοσάρ που ζει κάτω από τις γέφυρες και βρίσκει τη δύναμη και τη διαύγεια, παρά τις ανοικονόμητες ποσότητες αλκοόλ που καταναλώνει, να προβλέψει τον θάνατό του και να εξοικειωθεί με το επερχόμενο γεγονός (μια σαφής αυτοβιογραφική αναφορά). Στην «Ομολογία ενός δολοφόνου», οι θαμώνες ενός ρώσικού καπηλειού στο Παρίσι θα ακούσουν κατάπληκτοι την ολονύχτια εξομολόγηση του Σεμιόν Γκολούμπτσικ, που έχει χρηματίσει μέλος της μυστικής αστυνομίας του τσάρου και έχει μπλεχτεί (όπως τουλάχιστον ο ίδιος ισχυρίζεται) σε πλήθος δολοπλοκίες, συνωμοσίες και φόνους.

Στο μεταξύ, εγκαταλείποντας μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου τη Βιέννη, ο Ροτ θα εγκατασταθεί στο Βερολίνο, όπου θα συνεργαστεί μεταξύ 1920 και 1933 με διάφορες εφημερίδες - ανάμεσά τους και με την αριστερή «Vorwärts» («Εμπρός»), όπου θα υπογράφει τις επιφυλλίδες του ως «Ο κόκκινος Γιόζεφ». Ο Ροτ μιλάει για τα ακανθώδη προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι στο Βερολίνο μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Βερσαλλιών (1914), αλλά και για την τεράστια προσπάθεια που θα καταβάλουν προκειμένου να βγουν από τον πολεμικό ορυμαγδό. Κι εδώ δεν θα διακρίνουμε, βεβαίως, μόνο τα πολιτικά και τα οικονομικά ζητήματα, αλλά και την καθημερινότητα μιας πρωτεύουσας που είναι υποχρεωμένη να ανακαλύψει από την αρχή τον εαυτό της - έστω κι αν το σκοτάδι παραφυλάει για μιαν ακόμα φορά στη γωνία.(Όλα τα προαναφερθέντα μυθιστορήματα κυκλοφορούν σε μετάφραση Μ. Αγγελίδου από τις εκδόσεις 'Αγρα).

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο