Η Φόνισσα και το μουσικό ριζικό της

Η Φόνισσα και το μουσικό ριζικό της

Η όπερα που συνέθεσε ο Γιώργος Κουμεντάκης, βασισμένος στο ομότιτλο διήγημα του Παπαδιαμάντη, αναβιώνει από 15 Απριλίου στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών από την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Έκανε πρεμιέρα για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2014 και κέρδισε αμέσως το στοίχημα με το κοινό. Πρώτον, διότι το έργο που παρουσιάστηκε επί σκηνής (σε ποιητικό κείμενο Γιάννη Σβώλου) σεβάστηκε το παπαδιαμαντικό σύμπαν. Δεύτερον, διότι, όπως όφειλε, δημιούργησε ένα νέο μουσικό σύμπαν στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται η Φραγκογιαννού, ηρωίδα λογοτεχνική και, πλέον, οπερατική.

Αυτό το τελευταίο είναι σημαντικό να το σημειώσουμε διότι η επεξεργασία του μύθου της Φόνισσας-Φραγκογιαννούς από τον Κουμεντάκη υπακούει σε μια εσωτερική λογική, η οποία απομακρύνεται από την απλή ηθογραφία. Αντί για ένα έργο εποχής, οι θεατές θα απολαύσουν ένα μουσικό ψυχογράφημα που «πατάει» αφενός στον λόγο του Παπαδιαμάντη και αφετέρου στην ελληνική μουσική παράδοση  όπως αυτή φανερώνεται μέσα από τα παραδοσιακά μοιρολόγια της Ηπείρου και της Κρήτης. Όλα αυτά δοσμένα υπό το πρίσμα της σύγχρονης ευαισθησίας και του μουσικού μοντερνισμού.

Η «Φόνισσα» επαναλαμβάνεται φέτος μετά από ισχυρή απαίτηση του κοινού για τέσσερις μόνο παραστάσεις στις 15, 16, 17 και 20 Απριλίου 2016, σε μουσική διεύθυνση Βασίλη Χριστόπουλου και σκηνοθεσία Αλέξανδρου Ευκλείδη. Τον εξαιρετικά απαιτητικό ρόλο της Φραγκογιαννούς θα αποδώσουν δύο σπουδαίες ερμηνεύτριες,  η μέτζο σοπράνο Ειρήνη Τσιρακίδου στις 15 και 17 Απριλίου και η σοπράνο Τζούλια Σουγλάκου στις 16 και 20 Απριλίου, οι ίδιες που πρωταγωνίστησαν στο προηγούμενο ανέβασμα του έργου το 2014.

Η Φόνισσα με μια ματιά

Α’ Πράξη

Η ιστορία διαδραματίζεται στη Σκιάθο. Η Χαδούλα, μια ηλικιωμένη χήρα, έζησε μια ζωή βασανισμένη, ως παιδί, σύζυγος, μητέρα και γιαγιά, μαθημένη να υπηρετεί τους άλλους χωρίς αντιρρήσεις. Παρότι η ίδια υπήρξε άξια και στήριξε την οικογένειά της, τη φωνάζουν Φραγκογιαννού, από το όνομα του ακαμάτη άντρα της Γιάννη Φράγκου. Η πείρα τη δίδαξε ότι για ένα κορίτσι που γεννιέται και μεγαλώνει σε φτωχό περιβάλλον, όπως μεγάλωσε η ίδια, η ζωή δεν είναι μόνο πολύ δύσκολη, αλλά επιπλέον επιβαρύνει την υπόλοιπη οικογένεια. Εκείνο που της φαίνεται αβάσταχτο είναι το ζήτημα της προίκας, που κατά τη γνώμη της βαραίνει κάθε οικογένεια ήδη από τη γέννηση ενός κοριτσιού.

Ένα βράδυ, καθώς ξενυχτά πάνω από την κούνια της άρρωστης νεογέννητης εγγονής της, η οποία μάλιστα έχει το ίδιο όνομα μ’ εκείνη, η Χαδούλα αναλογίζεται τη ζωή της και τα βάσανα που πέρασε. Το μυαλό της θολώνει και αποφασίζει πως είναι καλύτερα να στραγγαλίσει το μικρό κορίτσι. Ο γιατρός γνωματεύει θάνατο από βήχα, τον οποίο θεωρεί φυσιολογικό. Αρχικά, η Φραγκογιαννού βασανίζεται από τύψεις, αλλά κατά βάθος πιστεύει ότι έπραξε σωστά. Μάλιστα, καταλήγει στην πεποίθηση πως η μοίρα την έχει τάξει να απαλλάξει τον κόσμο από τα μικρά κορίτσια. Έτσι, χωρίς καθόλου ενοχές πλέον, καθώς ξενοπλένει ρούχα για κάποιες εύπορες γειτόνισσες, η Χαδούλα βρίσκει την ευκαιρία να θανατώσει ακόμα δύο μικρά κορίτσια, πνίγοντάς τα στη στέρνα γύρω από την οποία παίζουν.

Β’ Πράξη

Η αστυνομία την ανακρίνει, αλλά, απουσία αποδείξεων και μαρτύρων, προσωρινά την αφήνει ελεύθερη. Μόνο μετά από έναν ακόμα θάνατο, όταν άλλο ένα κορίτσι πνίγεται σε πηγάδι, αποφασίζεται η δίωξη καθώς η Χαδούλα ήταν και πάλι η μόνη παρούσα στον πνιγμό. Δεν έσπρωξε η ίδια το κορίτσι, αλλά ευχόταν να πέσει. Λίγο αργότερα, καθώς βλέπει τους αστυνομικούς να πλησιάζουν το σπίτι της αντιλαμβάνεται ότι έρχονται να τη συλλάβουν και αποφασίζει να το σκάσει. Κρύβεται αρχικά σε μια γειτόνισσα και φίλη, με την οποία θυμούνται τα παλιά. Ξέρει όμως ότι αργά ή γρήγορα θα την εντοπίσουν και αποφασίζει να φύγει για μέρη απόκρημνα, ερημικά, που γνώριζε από τα παιδικά της χρόνια.

Οι αστυνομικοί και οι εφιάλτες την καταδιώκουν. Εξουθενωμένη, η Χαδούλα αποφασίζει να καταφύγει στον μεγαλόψυχο ερημίτη, στο ξωκλήσι του Άγιου Σώστη, που βρίσκεται σε βράχο μες τη θάλασσα. Εκεί θα εξομολογηθεί, ελπίζοντας να βρει συγχώρεση και άσυλο. Η Χαδούλα φτάνει στο στενό πέρασμα, καθώς έρχονται τα νερά. Όμως, οι αστυνομικοί βρίσκονται πια κοντά της. Έτσι, εκείνη ορμά στη θάλασσα και στρέφεται πίσω για να δει. Τότε αντικρίζει απέναντι ένα χωράφι, το προικιό της. Τα νερά ανεβαίνουν. Δεν προλαβαίνει να διαβεί το πέρασμα. Χάνεται στα μισά του δρόμου «μεταξύ της θείας και της ανθρώπινης δικαιοσύνης».

Για τον Γιώργο Κουμεντάκη

Την τελευταία εικοσαετία ο Γιώργος Κουμεντάκης έχει αναδειχτεί σε έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έργα του παρουσιάζονται τακτικά σε σημαντικές αίθουσες και φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο. Το 1985 ο Γκιαίργκι Λίγκετι, ένας από τους πατριάρχες του μουσικού μοντερνισμού,  ξεχώρισε το ταλέντο του ανάμεσα σε άλλους νέους Ευρωπαίους συνθέτες. Το 1992 κέρδισε το περίφημο Prix de Rome ενώ την περίοδο 1998-2000 εργάστηκε ως composer in residence για την Κλίο Γκουλντ και το σύνολο BT Scottish Ensemble στο Λονδίνο. Το 2004 διετέλεσε μουσικός διευθυντής, συνθέτης και δημιουργός μουσικού σεναρίου των τελετών έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων-Αθήνα 2004. Το 2007/8 συμμετείχε στο Πολιτιστικό Έτος της Ελλάδας στην Κίνα με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Πεκίνου υπό τον Ταν Λίχουα. Το 2008 συνέθεσε το έργο Point of no Return μετά από ανάθεση του Kronos Quartet. Το 2012 η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του αφιέρωσε τον κύκλο συναυλιών «Πορτρέτο συνθέτη» με σειρά παραστάσεων και συναυλιών. Το 2015 ανέλαβε Υπεύθυνος Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ.  Έργα για φωνή κατέχουν σημαντική θέση στο έργο του: Η Φόνισσα είναι πέμπτη του όπερα. Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον του συνθέτη έχει στραφεί στον παραδοσιακό ήχο. Όπως σημειώνει στο κείμενό του ο μουσικολόγος Γιάννης Σαμπροβαλάκης, «ο συνθέτης δεν δανείζεται το θεματικό υλικό από την παράδοση, αλλά επιστρέφει σε αυτήν λειτουργώντας ως ο ‘ανώνυμος δημιουργός’ του παρελθόντος».

Για τον Γιάννη Σβώλο

Ο μουσικοκριτικός Γιάννης Σβώλος συνεργάστηκε το 2010 με τον σκηνοθέτη Αλέξη Ευκλείδη στην παραγωγή ενός μουσικοθεατρικού θεάματος για το Φεστιβάλ Αθηνών με τίτλο «Unknown dialects – 8 μουσικές διαλέξεις», βασισμένου σε μουσική του συνθέτη Γιώργου Κουμεντάκη και με θέμα την πρόσληψη/εγγραφή ακουσμάτων της παραδοσιακής μουσικής στην σύγχρονη μουσική. Το λιμπρέτο της Φόνισσας είναι η πρώτη του δουλειά στο πεδίο της όπερας. Βασίζεται στο γνωστό «κοινωνικό μυθιστόρημα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Στη διαδικασία προσαρμογής για τη λυρική σκηνή επιλέχθηκαν και διασκευάστηκαν πρωτότυπα αποσπάσματα, συμπυκνώνοντας τη δράση σε ένα τελικό κείμενο κατάλληλο να λειτουργήσει ως βάση μελοποίησης από το συνθέτη.

Η ταυτότητα της παράστασης:

Μουσική διεύθυνση: Βασίλης Χριστόπουλος
Σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Ευκλείδης

Σκηνικά: Πέτρος Τουλούδης
Κοστούμια: Πέτρος Τουλούδης - Ιωάννα Τσάμη
Φωτισμοί: Βινίτσιο Κέλι

Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος
Διεύθυνση παιδικής χορωδίας: Μάτα Κατσούλη

Φραγκογιαννού: Ειρήνη Τσιρακίδου (15,17/4) -Τζούλια Σουγλάκου (16, 20/4)
Μαρουσώ: Έλενα Κελεσίδη (15,17/4) -Γεωργία Ηλιοπούλου (16,20/4)
Ιωάσαφ: Τάσος Αποστόλου
Δελχαρώ: Μαριλένα Στριφτόμπολα (15, 17/4) -Ζωή Κάππου (16, 20/4)
Γιάννης Περιβολάς: Κωστής Ρασιδάκις (15, 17/4) -Κωστής Μαυρογένης (16, 20/4)
Γιαννού: Ινές Ζήκου (15, 17/4) -Ελένη Δάβου (16, 20/4)
Μάνα Ξενούλας: Ευδοκία Χατζηιωάννου
Αστυνόμος Α: Νίκος Στεφάνου (15, 17/4) -Δημήτρης Ναλμπάντης (16, 20/4)
Ειρηνοδίκης: Βαγγέλης Μανιάτης (15, 17/4) -Νικόλαος Καραγκιαούρης (16, 20/4)
Αστυνόμος Β/Πάρεδρος:  Δημήτρης Ναλμπάντης (15, 17/4) -Χαράλαμπος Βελισσάριος (16, 20/4)
Kρινιώ: Νίκη Χαζιράκη (15, 17/4)  -Ζένια Αρτζέντη (16, 20/4)
Toύλα: Δήμητρα Κωτίδου (15, 17/4) -Εβίτα Χιώτη (16, 20/4)
Μυρσούδα: Θεοδώρα Μπάκα (15, 17/4) -Μιράντα Μακρυνιώτη (16, 20/4)
Γιατρός: Διονύσης Τσαντίνης
Αμέρσα: Ινές Ζήκου (15, 17/4) -Ελένη Δάβου (16, 20/4)
Κωνσταντής: Βαγγέλης Μανιάτης (15, 17/4) -Νικόλαος Καραγκιαούρης (16, 20/4)

Πολυφωνικό Σύνολο: Ειρήνη Δερέμπεη, Μαρία Μελαχροινού, Μάρθα Μαυροειδή, Ιωάννα Φόρτη 
Μουσικό Σύνολο: Κώστας Ράπτης (μπαγιάν), Γκουίντο ντε Φλάβις (άλτο σαξόφωνο), Γιώργος Καλογερόπουλος (κρουστά)
Συμμετέχουν η Ορχήστρα, η Χορωδία και η Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής της αποστολής.

«Φόνισσα» από την Ε.Λ.Σ., Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Ημέρες και ώρες παραστάσεων: 15, 16, 17, 20 Απριλίου, ώρα 20:00. Τιμές εισιτηρίων: 15€, 30€, 40€, 55€ , Παιδικό & φοιτητικό 10€. Προπώληση εισιτηρίων: Ταμεία Θεάτρου Ολύμπια,  Ακαδημίας 59-61, Αθήνα, τηλ.  210 3662100  (Ομαδικές πωλήσεις 210 3711342), Ταμεία Μεγάρου Μουσικής Αθηνών,   Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη, τηλ. 210 7282333, Εκδοτήρια Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, Ομήρου 8, Αθήνα, www.nationalopera.gr, www.megaron.gr.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο