To ρολόι δείχνει 02:20, ξημερώματα της 15ης Απριλίου του 1912. Το βρετανικό υπερωκεάνιο της εταιρείας White Star Line «Τιτανικός», το «θαύμα της ναυπηγικής» όπως είχε χαρακτηριστεί, βυθίζεται στον Ατλαντικό Ωκεάνο έπειτα από σύγκρουση με παγόβουνο, παρασέρνοντας στον θάνατο 1571 ψυχές. Από τότε η ιστορία του πλοίου έχει μεταφερθεί στις κινηματογραφικές αίθουσες, έχει γίνει μυθιστόρημα και «γέννησε» μια ολόκληρη παραφιλολογία σχετικα με τις συνθήκες του ναυαγίου πριν και κατά τη διάρκειά του, με αποτέλεσμα τη διάδοση δημοφιλών «αστικών μύθων». Έναν ολόκληρο αιώνα μετά, κρυμμένα μυστικά του Τιτανικού έρχονται στην επιφάνεια την ώρα που οι μύθοι, που στοιχειώνουν το ναυάγιο- σύμβολο, καταρρίπτονται ο ένας μετά τον άλλον.
Φωτογραφίες, λίστες επιβατών και μελών του πληρώματος καθώς και περίπου 200.000 έγγραφα σχετικά με τον Τιτανικό δημοσιοποιήθηκαν πριν λίγες ημέρες σε βρετανικό ιστότοπο, προκαλώντας ρίγη συγκίνησης στους θαυμαστές του σε όλο τον πλανήτη.

Η ιστοσελίδα, Ancestry.co.uk, η οποία ειδικεύεται στις γενεαλογικές έρευνες, προσφέρει τα αρχεία των ταξιδιωτών που επιβιβάστηκαν στον Τιτανικό στο Σαουθάμπτον (Αγγλία), και το Κουίνσταουν (σήμερα Κομπ στην Ιρλανδία), δεν περιλαμβάνει όμως εκείνα των επιβατών που πήραν το πλοίο από το Χερβούργο (Γαλλία). Στα εν λόγω αρχεία αναφέρονται αναλυτικά τα ονόματα, τις ηλικίες και τα επαγγέλματα των εν λόγω επιβατών, καθώς και στοιχεία για το πλήρωμα.

Ο ιστότοπος δημοσιεύει επίσης τις διαθήκες του Έντουαρντ Σμίθ, καπετάνιου του Τιτανικού, και των Αμερικανών επιχειρηματιών Μπέντζαμιν Γκούγκενχαϊμ και Τζον Τζέικομπ Αστορ οι οποίοι έχασαν η ζωή τους στο ναυάγιο.

Τα έγγραφα, τα οποία θα είναι διαθέσιμα έως τις 31 Μαΐου, περιλαμβάνουν επίσης φωτογραφίες αρχείου, στοιχεία για τα 328 πτώματα που βρέθηκαν στην θάλασσα και έναν κατάλογο των επιβατών που έδωσε το «Καρπάθια», το υπερωκεάνιο που έσπευσε σε βοήθεια των ναυαγών και περισυνέλεξε σχεδόν όλους τους επιζώντες.

Παράλληλα, το βρετανικό δίκτυο BBC έδωσε στην δημοσιότητα 250 φωτογραφίες από τα 908 συνολικά μέλη του πληρώματος. Σύμφωνα με τα αρχεία, το πλήρωμα αποτελούνταν από 884 άνδρες και 24 γυναίκες. Στη συλλογή του BBC απεικονίζονται 243 άνδρες και 7 γυναίκες.




Mύθοι και αλήθειες γύρω από το «φάντασμα» του Τιτανικού

«Ο μεγαλύτερος μύθος σχετικά με τον Τιτανικό είναι αυτός του "αβύθιστου" πλοίου », τονίζει χαρακτηριστικά ο Ριτσαρντ Χάουελς του βρετανικού πανεπιστημίου Κινγκς Κόλετζ, προσθέτοντας πως «η ίδια η εταιρεία ποτέ της δεν είπε κάτι σχετικό με το «αβύθιστο» του Τιτανικού, αλλά είναι μια ιστορία που βολεύει παρά πολύ τη λαϊκή δοξασία γιατί φέρνει στο νου την αρχαιοελληνική έννοια της ύβρεως και την τιμωρία ενός καραβιού από τον Θεό εξαιτίας της αλαζονείας του». Αντιθέτως, όπως τονίζει ο Χάουελς, «η βύθιση του Τιτανικού δεν θεωρήθηκε τόσο σημαντικό γεγονός στην εποχή του, καθώς πολλοί πίστευαν τότε πως κάτι τέτοιο, αργά ή γρήγορα, θα συνέβαινε».

Ο δεύτερος μύθος του Τιτανικού που καταρρίπτεται αναφέρει πως η ορχήστρα έπαιξε μέχρι τη βύθιση του, με τους επτά μουσικούς να παίζουν με τα πόδια τους χωμένα, κυριολεκτικά, μέσα στο νερό. Αυτόπτες μάρτυρες που είχαν διασωθεί, είχαν πει κατόπιν πως θυμούνται μεν την ορχήστρα να παίζει, αλλά φυσικά μέσα στο χαμό της ώρας εκείνης, κανείς δεν θυμάται αν έπαιξαν μέχρι το τέλος. «Σίγουρα πάντως δεν έπαιξαν τον θρησκευτικό ύμνο που ισχυρίζεται η ταινία του Κάμερον, αλλά ρυθμικά και δημοφιλή «ραγκτάιμ» κομμάτια της εποχής». «Η ιστορία με τους αυτόχειρες μουσικούς χρησιμοποιήθηκε, ποιητική αδεία, στην ταινία του 1998», τονίζει ο Πολ Λούντεν-Μπράουν, επικεφαλής της «Titanic Historical Society» και ιστορικός σύμβουλος του Καναδού σκηνοθέτη.  

Πολλοί είναι οι μύθοι που δημιουργήθηκαν και γύρω από το όνομα του καπετάνιου. Ο  Εντουαρντ Σμιθ παρουσιάστηκε στην ταινία ως ένας βαριά πληγωμένος από τύψεις κι ένοχες άνθρωπος που προτίμησε να πάει στο βυθό μαζί με το καράβι του από το να διασωθεί. «Τίποτα από αυτά δεν συνέβη όμως», τονίζει ο Λούντεν-Μπράουν. «Απλώς η τύχη του Σμιθ αγνοείται. Σαν να έγινε καπνός. Κανείς δεν ξέρει τι απέγινε. Ωστόσο, είναι ο μοναδικός υπεύθυνος για το ναυάγιο του Τιτανικού, αφού αυτός ήταν που οδήγησε το καράβι ανάμεσα στα παγόβουνα, θεωρώντας λανθασμένα ότι, παρά το μέγεθος του πλοίου του, μπορούσε με ελιγμούς να τα αποφύγει».    

Ταυτόχρονα, η ομώνυμη ταινία παρουσίασε τον πρόεδρο της White Star Line, Μπρους Ισμέι, ως έναν «καυγατζή» που πίεσε τον καπετάνιο να οδηγήσει το πλοίο μέσα από τα παγόβουνα για να κάνει πιο γρήγορα, καθώς και ότι όταν το πλοίο βυθιζόταν πήρε τη θέση μιας γυναίκας σε μια σωσίβια λέμβο, για να σωθεί. «Πολλοί αυτόπτες μάρτυρες αναφέρουν πως ο Ισμέι βοήθησε πολλούς επιβάτες να ανέβουν σε σωσίβιες λέμβους, προτού επιβιβαστεί στην τελευταία από αυτές», αναφέρει ο λόρδος Μέρσι, ο οποίος ειχε διεξάγει την έρευνα για τις συνθήκες του ναυαγίου, λίγους μήνες μετά το δυστύχημα. Ο ίδιος ο Ισμέι σώθηκε και παραιτήθηκε από τη θεση του έναν χρόνο μετά, το 1913.  

Ο πέμπτος και τελευταίος μύθος λεει πως, ανάμεσα από την πρώτη και τη τρίτη θέση επιβατών, υπήρχε μια πόρτα που έμεινε κλειδαμπαρωμένη, ακόμη και κατά τη διάρκεια του ναυαγίου, προκειμένου οι «κοινωνικά κατώτεροι» επιβάτες, να μην εχουν την ευκαιρία να διασωθούν, αφήνοντας τους εύπορους επιβάτες να επιβιβαστούν στις σωσίβιες λέμβους. Όντως ένα τέτοιο τύπου κιγκλίδωμα υπήρχε, όμως η πόρτα δεν ήταν αμπαρωμένη και σίγουρα όχι κατόπιν εντολής. Σύμφωνα με το πόρισμα της έρευνας του Λόρδου Μέρσι, οι περισσότεροι επιβάτες της τρίτης θέσης (στην πλειοψηφία τους Αρμένιοι, Κινέζοι, Ολλανδοί, Ιταλοί, Ρώσοι και Σκανδιναβοί) αρνήθηκαν από μόνοι τους να αποχωριστούν τα λιγοστά τους υπάρχοντα και να επιβιβαστούν δίχως αυτά στις λέμβους - ενώ δεν υπάρχει καμία ένδειξη πως δόθηκε εντολή από τον καπετάνιο να μείνουν κλειδωμένοι στο χώρο που τους αναλογούσε.

Οι τέσσερις άγνωστοι Έλληνες του Τιτανικού

Αν και οι περισσότεροι γνωρίζουν την φανταστική ιστορία του Τζακ και της Ρόουζ, όπως την εμπνεύστηκε για την ταινία του ο Τζέιμς Κάμερον, λίγοι ξέρουν ότι στο πιο διάσημο ναυάγιο του κόσμου υπήρχαν και Έλληνες επιβάτες. Οι τέσσερις άντρες κατάγονται όλοι από το χωριό Άγιος Σώστης της Μεσσηνίας και κανένας τους δεν κατάφερε να επιζήσει.

Οι άτυχοι άνδρες άρχισαν το ταξίδι τους προς τις ΗΠΑ, ελπίζοντας ότι θα καταφέρουν να χτίσουν μια καλύτερη ζωή για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Ο 30χρονος Παναγιώτης Λυμπερόπουλος ήταν ο μεγαλύτερος από τους Έλληνες επιβάτες του Τιτανικού και σύμφωνα με όλα όσα έχουν γίνει γνωστά, ήταν ο ιδιοκτήτης ενός μικρού εργοστασίου στη Νέα Υόρκη και είχε επιστρέψει στην Ελλάδα για τη βάπτιση του γιου του.

Παρά τα παρακάλια της συζύγου, λίγες ημέρες μετά αποφάσισε να επιστρέψει και πάλι στη «γη της Επαγγελίας». Μαζί του αποφάσισαν να ταξιδέψουν και οι δύο άλλοι συμπατριώτες του, οι αδελφοί Χρονόπουλοι. Ο μεγαλύτερος αδελφός, ο Απόστολος Χρονόπουλος, ήταν 26 ετών και ήταν εργάτης. Ο νεαρός άντρας επιβιβάστηκε στον «Τιτανικό» από το Χερβούργο μαζί με τον 19χρονο αδελφό του Δημήτρη. Καθότι και τα δύο αδέλφια ήταν επιβάτες της τρίτης θέσης, οι σοροί τους δεν βρέθηκαν ποτέ.

Αντίθετα, το άψυχο σώμα του Παναγιώτη Λυμπεροπούλου εντοπίστηκε από τους ναύτες του πλοίου «Mackay Bennet» και αναγνωρίστηκε. Ο Παναγιώτης Λυμπερόπουλος ήταν ο μοναδικός που κατάφερε να επιβιβαστεί σε μία από τις σωστικές λέμβους, και αυτό επειδή μιλούσε αγγλικά και κατάφερε να φτάσει μέχρι το κατάστρωμα. Η σωστική αυτή λέμβος, όμως, βρέθηκε πολύ αργά και οι επιβάτες είχαν ήδη πεθάνει από ασιτία.

Ο τελευταίος Έλληνας επιβάτης του Τιτανικού ήταν ο 19χρονος Βασίλειος Καταβέλης, ο οποίος ήλπιζε ότι θα καταφέρει να φτάσει στο Μιλγουόκι των ΗΠΑ. Η σορός του εντοπίστηκε από τα σωστικά συνεργεία και πάνω της βρέθηκε ένα εισιτήριο τρένου από τη Νέα Υόρκη προς το Μιλγουόκι, ένας μικρός καθρέφτης, δύο σημειωματάρια, μια χτένα και ένα κλειδί.

Η τραγική ειρωνεία είναι ότι τόσο ο Λυμπερόπουλος όσο και ο Καταβέλης άλλαξαν τα εισιτήριά τους για να μπορέσουν να ταξιδέψουν μαζί με τους δύο αδελφούς. Στο ορεινό χωριό του Αγίου Σώστη στη Μεσσηνία υπάρχει ένα μικρό μνημείο για τους τέσσερις άντρες-θύματα του Τιτανικού. «Εις μνήμην των τεσσάρων Ελλήνων θυμάτων του Τιτανικού του έτους 1912 αναζητούντων καλυτέραν τύχην εις ΗΠΑ δι΄ευατούς και οικογενείας των. Βασιλείου Γ. Καταβέλου-Παναγιώτου Κ. Λυμπεροπούλου-Δημητρίου Μ. Χρονοπούλου» γράφει το μνημείο, που δημιουργήθηκε το 2001.

Ο Τιτανικός εκατό χρόνια μετά...

Το ναυάγιο του Τιτανικού, που προστατεύεται πλέον από την σύμβαση της UNESCO, «ξαναζωντανεύει» μέσα από επετειακές εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται ανά την υφήλιο και αναμένεται να κορυφωθούν την Κυριακή 15 Απριλίου, με αφορμή την συμπλήρωση εκατό χρόνων από το τραγικό γεγονος.

Δεκαπέντε χρόνια μετά την πρώτη ταινία που σάρωσε κυριολεκτικά τα ταμεία, παγκόσμια πρεμιέρα έκανε στις 29 Μαρτίου η τρισδιάστατη έκδοση του «Τιτανικού» παρουσία του σκηνοθέτη, Τζέιμς Κάμερον και των υπόλοιπων συντελεστών. Η ταινία βγήκε τώρα και σε 3D με αφορμή τα 100 χρόνια από το μοιραίο ταξίδι του πολυτελούς πλοίου και αναμένεται να προσελκύσει εκ νέου εκατομμύρια θεατές.

Την ίδια ώρα, εστιατόριο του Χονγκ Κονγκ, πρόκειται να τιμήσει την 100η επέτειο από την βύθιση του Τιτανικού προσφέροντας το ίδιο δείπνο των δέκα πιάτων που είχε σερβιριστεί στους επιβάτες της πρώτης θέσης λίγο πριν το πλοίο βυθιστεί. Το δείπνο για οκτώ κοστίζει σχεδόν 2.000 δολάρια ΗΠΑ το άτομο και θα περιλαμβάνει και ένα σπάνιο μπουκάλι σαμπάνιας του 1907 Heidsieck Monopole Gout Americain, το ίδιο που είχαν απολαύσει οι επιβάτες την βραδιά της 14ης Απριλίου του 1912.

Tη διαδρομή του Τιτανικού αποφάσισε, τέλος, να ακολουθήσει ένα κρουαζιερόπλοιο που ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα από το Σαουθάμπτον της Βρετανίας. Πολλοί από τους επιβαίνοντες στο κρουαζιερόπλοιο «Μπαλμόραλ» είναι συγγενείς αυτών που έχασαν τη ζωή τους. Η κρουαζιέρα περιλαμβάνει και μια στάση στο σημείο που βυθίστηκε ο Τιτανικός, όπου επιβάτες και το προσωπικό του πλοίου θα συμμετάσχουν σε ειδική επιμνημόσυνη τελετή. Η διοργανώτρια εταιρεία έχει προσαρμόσει την ζωή στο πλοίο όσο το δυνατόν πλησιέστερα στα δεδομένα του Τιτανικού. Ορισμένοι από τους επιβάτες θα είναι ντυμένοι με παραδοσιακές ενδυμασίες του 1912, ενώ οι ορχήστρες του πλοίου θα παίζουν μουσική της εποχής.


Γωγώ Κυριαζή