Όλοι εναντίον όλων στον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο της Συρίας

Όλοι εναντίον όλων στον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο της Συρίας

Γράφει ο Παναγιώτης Βελισσάρης - Λυμπερίδης

Η προωθούμενη στρατιωτική επέμβαση των δυτικών στη Συρία είναι απλά η κορύφωση ενός δράματος το οποίο διαρκεί εδώ και δυόμιση χρόνια. Μία ένοπλη σύγκρουση όπου στην κυριολεξία είναι όλοι εναντίον όλων, ένας ανελέητος εμφύλιος ο οποίος «ρήμαξε» απ΄άκρη σ' άκρη τη χώρα με τις διαστάσεις του πλέον να ξεφεύγουν σιγά – σιγά από τον έλεγχο των αντιμαχόμενων πλευρών.

Από τις μαζικές διαδηλώσεις στα μέσα του 2011 φτάσαμε στο λουτρό αίματος του 2013, με τον πόλεμο να παίρνει έντονα θρησκευτικά χαρακτηριστικά και τους εμπλεκόμενους να βυθίζονται σε ένα χάος συγκρούσεων, με συνέπειες οι οποίες πλέον είναι ορατές ακόμη και στις γύρω χώρες, βάζοντας «μπουρλότο» στην όλο και πιο ασταθή Μέση Ανατολή. 

Ο κόσμος βγαίνει στους δρόμους, ο Άσαντ διαλέγει το δρόμο της καταστολής

Με το κύμα εξεγέρσεων να έχει σαρώσει όλο τον αραβικό κόσμο στις αρχές του 2011- αποκορύφωμα η πτώση του Χόσνι Μουμπάρακ στην Αίγυπτο-, η Συρία δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη, παρότι τις πρώτες ημέρες της Αραβικής Άνοιξης οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν ήταν μικρής κλίμακας. 

Τα πρώτα σημάδια του τι πρόκειται να επακολουθήσει ήρθαν Μάρτιο του 2011 όταν στην πόλη Ντεραά ξέσπασαν τα πρώτα μαζικά συλλαλητήρια και ακολούθησαν άλλες μεγάλες πόλεις όπως η Χομς, η Λατάκια, η Μπανιάς και η Χάμα

Στους δρόμους βρέθηκαν αρκετοί από τα μεσαία στρώματα που έβλεπαν με κακό μάτι την υπέρμετρη καταστολή των μυστικών υπηρεσιών του κόμματος Μπάαθ, ζητώντας παράλληλα βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, αλλά και σουνίτες μουσουλμάνοι, αρκετοί εκ των οποίων ήταν μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, η οποία έκανε και πάλι την εμφάνιση της – στα φανερά- στη Συρία μετά από τρεις δεκαετίες. 

Ήδη από τις αρχές Απριλίου του 2011 οι ένοπλες δυνάμεις ενεπλάκησαν στην καταστολή των διαδηλώσεων και τότε σημειώθηκε το πρώτο κύμα λιποταξιών από το συριακό στρατό, ενώ τις πρώτες ημέρες της εξέγερσης διαχώρισε της θέση του το «δεξί χέρι» του Άσαντ και διοικητής στην περίφημη Ρεπουμπλικανική Φρουρά, ο στρατηγός Μανάφ Τλας, διαμαρτυρόμενος για την υπέρμετρη βία στην οποία προσέφυγε το καθεστώς απέναντι στους διαδηλωτές. 

Παρά τις εξαγγελίες για μεταρρυθμίσεις από την πλευρά του Άσαντ, τις υποσχέσεις για αυξήσεις μισθών, αλλά και πρόθεσή του να αναθεωρήσει το καθεστώς εκτάκτου ανάγκης που βρισκόταν σε ισχύ εδώ και δεκαετίες, οι διαδηλωτές δεν πείστηκαν για τις προθέσεις του καθεστώτος. Αντιθέτως, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης προχώρησαν σε μποϊκοτάζ των εκλογών που εξήγγειλε ο σύρος πρόεδρος και συνέχισαν να βρίσκονται στους δρόμους, αντιμέτωπες με την αυξανόμενη βία που χρησιμοποιούσε ο στρατός.

Ήταν σαφές πλέον ότι οι διαδηλώσεις επρόκειτο να μετατραπούν σε έναν εμφύλιο, ο οποίος έμελλε να βυθίσει κυριολεκτικά στο αίμα και το χάος τη χώρα. 

Από τις διαδηλώσεις στο χάος του εμφυλίου: Ο ΕΣΣ, οι σουνίτες και οι Κούρδοι

Τον Ιούλιο του 2011 όταν και συγκροτήθηκε επίσημα σε σώμα ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός, με τη βλέψη να αναλάβει τον κύριο λόγο στο αντάρτικο που γεννιόταν τοποθετείται η έναρξη της εμφύλιας σύρραξης στη Συρία. 

Αποτελούμενος από αξιωματικούς και στρατιώτες που αποσκίρτησαν από το στρατό του Άσαντ, αλλά και από μία μερίδα αντικαθεστωτικών εθελοντών οι οποίοι ανήκουν στην κοσμική αντιπολίτευση, το μέγεθός του δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές, ωστόσο έχει ξεπερνά τις 20,000 σύμφωνα με αντικαθεστωτικούς, με τον ΕΣΣ να εμπλέκεται στις πρώτες ένοπλες συγκρούσεις του εμφυλίου.

Εκείνη την περίοδο τοποθετούνται και οι πρώτες πρωτοβουλίες της Τουρκίας, με σκοπό την ενίσχυση των αντάρτικων σωμάτων, τόσο σε υλικό επίπεδό, όσο και σε ζητήματα διοίκησης, αφού ο ΕΣΣ τον πρώτο καιρό της λειτουργίας του περισσότερο θύμιζε ομάδες ατάκτων παρά αξιόμαχο στρατιωτικό σώμα. 

Παρόλα αυτά, τα μέλη του άντεξαν τους πρώτους μήνες του εμφυλίου, εκμεταλλευόμενοι και το γεγονός ότι ο στρατός του Άσαντ βρισκόταν σε φάση αναδιοργάνωσης έπειτα από τα πλήγματα που δέχθηκε από τις απώλειες σε έμψυχο υλικό.

Όσο πέρναγαν οι μήνες, η Συρία βρισκόταν όλο και περισσότερο στη δίνη της αποσταθεροποίησης, με τους σουνίτες ισλαμιστές να εμπλέκονται όλο και πιο ενεργά στη σύγκρουση. Εξάλλου υπήρχαν ανοιχτοί λογαριασμοί για πάνω από τριάντα χρόνια με το καθεστώς, αφού κανένα μέλος των Αδελφών Μουσουλμάνων στη χώρα δεν ξεχνά την βίαιη καταστολή της εξέγερσης του 1982 από τον πατέρα του Μπασάρ Αλ Άσαντ, τον Χαφέζ.

Τα μέλη της Αδελφότητας πήραν και αυτοί τα όπλα και εντάχθηκαν στις τάξεις των ανταρτών δημιουργώντας το Συριακό Ισλαμικό Μέτωπο, ενώ από τις αρχές του 2012 έκανε την εμφάνισή του το πιο διαβόητο παρακλάδι των μουσουλμανικών αντάρτικων οργανώσεων που δραστηριοποιήθηκαν στον συριακό εμφύλιο. 

Το Μέτωπο Αλ Νούσρα, είναι μάλλον μία πολυεθνική δύναμη· αυτό όμως που ενώνει τα μέλη του είναι το γεγονός ότι ανήκουν στο πιο ακραίο παρακλάδι του σουνιτικού ισλάμ, με τους στρατιώτες που μάχονται στο πλευρό του να προέρχονται από τη Συρία, το γειτονικό Ιράκ, ακόμη και από την Τσετσενία και από ευρωπαϊκές χώρες, έχοντας ορκιστεί ιερό πόλεμο κατά του καθεστώτος Άσαντ. 

Η οργάνωση αμέσως μόλις έκανε γνωστή την παρουσία της έσπευσε να δηλώσει πίστη στην Αλ Κάιντα (πλέον λογίζεται ως το συριακό παρακλάδι της), και κατηγορείται για μερικές από τις χειρότερες βιαιότητες που σημειώθηκαν στον συριακό εμφύλιο, όπως η αθρόες εκτελέσεις στρατιωτών, αλλά και μελών της Αλεβίτικης μειονότητας, ενώ έχει αναλάβει την ευθύνη για τις περισσότερες επιθέσεις αυτοκτονίας που πραγματοποιήθηκαν στα  δυόμιση χρόνια που κρατάει η ένοπλη σύγκρουση. 

Μέσα στην αιματηρή εξίσωση του εμφυλίου έρχονται να προστεθούν οι κουρδικές ένοπλες οργανώσεις, οι οποίες μάχονται τόσο τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης και τους ισλαμιστές, όσο και το καθεστώς του Μπασάρ Αλ Άσαντ για τον έλεγχο των βόρειων και βορειοανατολικών περιοχών της χώρας, στις οποίες ζει η κουρδική μειονότητα που αποτελεί το 12% του πληθυσμού της χώρας. 

Εάν ένα πράγμα είναι σίγουρο στη σύγκρουση που λαμβάνει χώρα στη Συρία είναι το ότι το αντάρτικο δεν είναι ενιαίο σώμα ούτε έχει μία κεντρική διοίκηση. Από τις οργανώσεις που το αποτελούν, λίγες είναι αυτές που έχουν πολιτικά κίνητρα. Οι ακραίες ισλαμικές ομάδες που υπόσχονται «αιματοκύλισμα στον Άσαντ και τους εχθρούς του» αρχίζουν και αποκτούν την πλειοψηφία, με την επόμενη ημέρα – μετά και την προωθούμενη επέμβαση των δυτικών, χάρη στην οποία ελπίζουν να επιταχύνουν τις εξελίξεις στη χώρα- να μοιάζει αρκετά αβέβαιη και να προμηνύει ένα νέο αιματηρό ξεκαθάρισμα λογαριασμών.

Ο Άσαντ εδραιώνεται, οι σύμμαχοί του τον στηρίζουν 

Όλα αυτά βέβαια με την προϋπόθεση ότι ο Άσαντ είτε θα ηττηθεί είτε θα παραιτηθεί από την εξουσία, πράγμα που προς το παρόν μοιάζει δύσκολο αφού οι ένοπλες δυνάμεις συνήλθαν εν μέρη από τις μαζικές λιποταξίες των πρώτων ημερών του εμφυλίου και αναδιοργανώθηκαν παραμένοντας αξιόμαχες, παρά τα δυόμιση χρόνια σφοδρών συγκρούσεων. Χάρη στη σημαντική βοήθεια της Ρωσίας σε στρατιωτικό υλικό ο στρατός απολάμβανε μεγάλη υπεροχή σε ποιότητα και ποσότητα οπλισμού  σε σχέση με τους ελαφρά οπλισμένους αντάρτες. 

Ο σύρος πρόεδρος κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει στα δυόμιση χρόνια του εμφυλίου, αλλά και να εδραιωθεί εκ νέου ως ένα βαθμό, αφού οι θρησκευτικές μειονότητες -όπως οι χριστιανοί- στάθηκαν στο πλευρό του καθεστώτος υπό το φόβο της επικράτησης του ισλαμικού φονταμενταλισμού. 

Οι ισχυρότεροι σύμμαχοι του Άσαντ όμως είναι οι Αλεβίτες μουσουλμάνοι, που αποτελούν το 12% του πληθυσμού. Ένα ποσοστό που στις τάξεις αξιωματικών και των στρατηγών στις ένοπλες δυνάμεις αγγίζει το 80% και 90% αντίστοιχα, ενώ η διαβόητη παραστρατιωτική οργάνωση  Shabiha, που ειδικεύεται ειδικεύεται σε πάσης φύσεως εξολοθρεύσεις – για πολλούς αποτελεί το «μακρύ» χέρι του καθεστώτος – αποτελείται σχεδόν από μέλη της συγκεκριμένης θρησκευτικής μειονότητας. 

Αρκετά σημαντικό ρόλο στην έκβαση των μαχών τον τελευταίο χρόνο έπαιξε ρόλο και η Εθνική Αμυντική Δύναμη, ακόμη μία παραστρατιωτική οργάνωση της οποίας όμως οι μαχητές  -σε αντίθεση με τη Shabiha- πληρώνονται από το κράτος. Τα μέλη της που ξεπερνούν τα 60.000 με προοπτική να φτάσουν μέχρι τα τέλη του 2013 τις 100.000, έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στις πρόσφατες στρατιωτικές του καθεστώτος Άσαντ. 

Αποτελούμενη από άτομα κυρίως νεαρής ηλικίας, η  Εθνική Αμυντική Δύναμη θεωρείται πλέον υπολογίσιμη δύναμη από τους αντάρτες και μέλη της έχουν βρεθεί στις σκληρότερα πεδία μαχών του συριακού εμφυλίου μέσα στον τελευταίο χρόνο, ενώ στην οργάνωσή της βοήθησε το Ιράν και η Χεζμπολάχ η οποία φέτος ενεπλάκη και αυτή με τη σειρά της πιο ενεργά στη σύγκρουση. 

Η σιιτική οργάνωση από το Λίβανο επιβεβαίωσε τη στήριξή της στον Μπασάρ Αλ Άσαντ με τον πλέον έμπρακτο τρόπο. Πέρα από τη βοήθεια σε οργανωτικό επίπεδο, έστειλε στο πλευρό των δυνάμεων του καθεστώτος επίλεκτους μαχητές οι οποίοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε μία σειρά σημαντικών στρατιωτικών επιτυχιών των ενόπλων δυνάμεων με αποκορύφωμα την ανακατάληψη της πόλης Χομς στις αρχές του μήνα. 

Μέσα στο χάος που προκλήθηκε μετά τις διαδηλώσεις του 2011, και οι δύο πλευρές φαίνεται πως είχαν αποδεχθεί την ιδέα της μακρόχρονης σύγκρουσης. Οι μάχες συνεχιζόταν και κανένας από τους δύο δεν είχε την ικανότητα ώστε να επιφέρει ένα αποφασιστικό χτύπημα που οδηγούσε στο τέλος του αιματηρού εμφυλίου, ο οποίος στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 100.000 ανθρώπους. 

Όλα αυτά μέχρι την 21η Αυγούστου του 2013, όταν είδαν το φως της δημοσιότητας οι καταγγελίες για τη χημική επίθεση σε προάστιο της Δαμασκού, γεγονός που έφερε την επέμβαση των δυτικών ακόμη πιο κοντά. Εν τέλει βρισκόμαστε προς το τέλος της αιματηρής διαδρομής ή μήπως ανοίγει στη Συρία ένας νέος κύκλος βίας;

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο