Πριν ξεσπάσει η επανάσταση στη Λιβύη, ο συνταγματάρχης Μουαμάρ Καντάφι, με χρηματικά και διπλωματικά μέσα είχε αποκτήσει ισχυρούς συνδέσμους με δυτικούς ηγέτες, μεταξύ των οποίων οι Τζορτζ Μπους, Τόνι Μπλερ και Σίλβιο Μπερλουσκόνι, γράφει το Newsweek.

Στις δερμάτινες πολυθρόνες του Travellers Club του Λονδίνου έχουν καθίσει τους δύο τελευταίους αιώνες διάφοροι κύριοι και έχουν εκτυλιχθεί διάφορες ίντριγκες. Εδώ συναντήθηκε τον Δεκέμβριο του 2003 ο ασπρομάλλης λίβυος αρχικατάσκοπος Μούσα Κούσα με μέλη των αμερικανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών. Ο σκοπός της συνάντησης ήταν να επιστρέψει ο συνταγματάρχης Καντάφι από το κρύο.

Ο Κούσα, που είναι σήμερα υπουργός Εξωτερικών της Λιβύης, δεν έχει σχέση με τις τέντες και τα τουρμπάνια που αποτελούν χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Καντάφι. Πήρε το μάστερ του στο Michigan State University τη δεκαετία του ’70 και τα παιδιά του, που είναι γεννημένα στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι αμερικανοί υπήκοοι. «Καταλαβαίνει τον τρόπο που σκεφτόμαστε», λέει ένα στέλεχος της αμερικανικής αντικατασκοπίας που είχε παρτίδες μαζί του τη δεκαετία του ’90. Και έτσι είναι. Μέσα από συγγνώμες και συμβιβασμούς, ο Κούσα έχει καταφέρει να κρατήσει όλα αυτά τα χρόνια το αφεντικό του στην εξουσία παρά τα εγκλήματα που έχει διαπράξει.

Πιο ενοχλητικός όμως, γράφει ο Κρίστοφερ Ντάικι στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού, είναι ο κατάλογος των δυτικών ηγετών που έπαιξαν μαζί του αυτό το «παιχνίδι».

Πώς έφτασαν αυτοί οι πολιτικοί να συνεργαστούν με τον διεθνή παρία; Η συμφιλίωση της Δύσης με τον Καντάφι προκάλεσε σύγχυση ακόμη και σε ανθρώπους σαν τον πρώην διευθυντή της CIA Τζορτζ Τένετ, ο οποίος στο βιβλίο του «Στο Κέντρο της Θύελλας» χαρακτηρίζει τις διαπραγματεύσεις με τον Κούσα «παράδειγμα του σουρεαλιστικού κόσμου στον οποίο πρέπει να λειτουργούμε». Σύμφωνα με τον Τένετ, πολλοί στη CIA υποπτεύονταν ότι ο Κούσα ήταν πίσω από την ανατίναξη του αεροπλάνου στο Λόκερμπι, το 1988, όπου βρήκαν το θάνατο 270 άνθρωποι. Παρά ταύτα, οι δυτικές μυστικές υπηρεσίες αισθάνονταν το 2003 τόσο άνετα με τις προτάσεις του Κούσα, ώστε ήταν πρόθυμες να διαγράψουν το δυσάρεστο παρελθόν.

Πράγματι, λίγοι θα μπορούσαν να αντισταθούν σ’ εκείνες τις προτάσεις. Οι πετρελαιοπηγές της Λιβύης θα ήταν τελείως ανοιχτές στη Δύση και ο Καντάφι θα αποκήρυσσε δημοσίως το υποτιθέμενο πυρηνικό του πρόγραμμα. Έχοντας εισβάλει στο Ιράκ σε αναζήτηση των δικών του ανύπαρκτων όπλων μαζικής καταστροφής, η κυβέρνηση Μπους μπορούσε λοιπόν να πει ότι η πολιτική της απέφερε τουλάχιστον καρπούς στη Λιβύη.

Το σχέδιο είχε κάτι για όλους - με εξαίρεση τον λιβυκό λαό.

Ο Κούσα χρησιμοποίησε κι άλλα όπλα. Το αφεντικό του μπορούσε να συγκεντρώνει στοιχεία για την αλ-Κάιντα που ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα στους δυτικούς ηγέτες, όπως και να αποτρέπει τη ροή μεταναστών προς την Ιταλία. Εκτός από όλα αυτά, το καθεστώς έκανε και μερικές ακόμη γενναίες χειρονομίες: 10 εκατομμύρια δολάρια σε κάθε οικογένεια που έχασε κάποιον στο Λόκερμπι, παράδοση των υπόπτων για να δικαστούν και προώθηση στο προσκήνιο του κοσμοπολίτη γιου του Καντάφι, του Σάιφ αλ-Ισλάμ, που ήταν αναμφισβήτητα πιο γοητευτικός από τον πατέρα του.

Η συμφωνία φαίνεται πως ωφέλησε τους συνομιλητές του Κούσα. Ο Μαρκ Άλεν, πρώην μέλος της ΜΙ6 που συνεργάστηκε στενά με τον Κούσα, είναι σήμερα ένας ακριβοπληρωμένος σύμβουλος της ΒΡ. Ο Στίβεν Κάπες, ένας από τους βασικούς συνδέσμους του Κούσα με τη CIA, έγινε υποδιευθυντής της υπηρεσίας προτού αποσυρθεί ξαφνικά πέρυσι.

Κέρδη αποκόμισαν και οι πετρελαϊκές εταιρείες, από την Occidental και την BP μέχρι την ιταλική ΕΝΙ. Η Ιταλία αγοράζει το 80% του πετρελαίου της Λιβύης και ο Μπερλουσκόνι επιφύλαξε θερμή υποδοχή στον Καντάφι και τις 11 φορές που επισκέφθηκε επισήμως την Ιταλία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι διαλέξεις περί ισλάμ που έδωσε ο λίβυος ηγέτης σε εκατοντάδες νέες γυναίκες οι οποίες στρατολογούνταν ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό από μια υπηρεσία μοντέλων. Καθώς εκτοξεύτηκαν οι τιμές του πετρελαίου, ο Καντάφι και η οικογένειά του απέκτησαν ξαφνικά τόσα χρήματα που δεν ήξεραν τι να τα κάνουν. Άρχισαν να αγοράζουν λοιπόν μετοχές σε διάφορες εταιρείες, από τον όμιλο Pearson (στον οποίο ανήκουν οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς και ο Εκόνομιστ) μέχρι τη Γιουβέντους και μεγάλες τράπεζες.

Στο τέλος της περασμένης δεκαετίας, όμως, ο χάρτινος πύργος που είχε δημιουργήσει ο Κούσα άρχισε να καταρρέει. Ο γέρος και οι γιοι του είχαν αρχίσει να χάνουν τον έλεγχο. Ενδεικτικός ήταν ο εκβιασμός που έκανε ο Καντάφι στον Νικολά Σαρκοζί για να δεχθεί την απελευθέρωση πέντε νοσοκόμων από τη Βουλγαρία και ενός παλαιστίνιου γιατρού που υποτίθεται ότι είχαν μολύνει σκοπίμως 400 Λίβυους με τον ιό του AIDS. Και το αποκορύφωμα ήταν η απελευθέρωση στη Σκοτία του Αμπντελμπασέτ αλ-Μεγκράχι, του μοναδικού λίβυου αξιωματούχου που καταδικάστηκε για το Λόκερμπι. Οι Λίβυοι, που είχαν «παγώσει» μια μεγάλη πετρελαϊκή συμφωνία με την ΒΡ, κατέστησαν σαφές ότι θα την έβλεπαν με καλό μάτι αν επαναπατριζόταν ο αλ-Μεγκράχι με τη δικαιολογία ότι βρισκόταν στο τελικό στάδιο του καρκίνου του προστάτη. Έτσι και συνέβη. Η πετρελαϊκή συμφωνία ύψους 900 εκατομμυρίων δολαρίων με την ΒΡ ήταν πλέον ασφαλής.

Τις πρώτες εβδομάδες της εξέγερσης, ο Κούσα εξακολουθούσε να δέχεται τηλεφωνήματα από τον βρετανό υπουργό Εξωτερικών Ουίλιαμ Χέιγκ. Αλλά τώρα δεν απαντά πια το τηλέφωνό του. Μια λεπτομέρεια: ο Κούσα δεν ανήκει στους λίβυους αξιωματούχους που τα περιουσιακά τους στοιχεία δεσμεύτηκαν από το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών.