Οι Αμερικάνοι επιστρέφουν για ακόμη μία φορά στο Ιράκ

Οι Αμερικάνοι επιστρέφουν για ακόμη μία φορά στο Ιράκ

Με φράσεις προσεκτικά διατυπωμένες και λέξεις διαλεγμένες... μία προς μία, ο Μπαράκ Ομπάμα την περασμένη Πέμπτη γνωστοποίησε αυτό που όλοι ανέμεναν έπειτα από τη ραγδαία προέλαση των τζιχαντιστών και την την άτακτη υποχώρηση των κυβερνητικών στρατευμάτων. Οι ΗΠΑ επιστρέφουν ξανά στο Ιράκ ούτε δύο χρόνια μετά την αποχώρησης τους.

Δεν θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά άλλωστε... Οι ακραίοι σουνίτες ισλαμιστές – αποκηρυγμένοι μέχρι και από την διαβόητη αλ Κάιντα – έχουν σαφέστατα το πάνω χέρι στην αιματηρή σύγκρουση που λαμβάνει χώρα στο Ιράκ.

Κατέχουν εξάλλου την πολεμική εμπειρία που αποκόμισαν από τα πεδία των μαχών στον εμφύλιο που μαίνεται ασίγαστος στη γειτονική Συρία εδώ και αρκετούς μήνες. Έχουν στα χέρια τους ταυτόχρονα άφθονο υλικό που είτε έφτασε στα χέρια τους μέσω της βοήθειας που μοίραζαν αδιακρίτως οι σύμμαχοι της ΗΠΑ στις αντάρτικες ομάδες που αντιμάχονται το καθεστώς Άσαντ, είτε κυριεύοντας άθικτο σύγχρονο εξοπλισμό που αφήνουν πίσω τους τα πανικόβλητα ιρακινά στρατεύματα.

Το αποτέλεσμα; Καταστροφικό... Το Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ και το Λεβάντε, συνεπικουρούμενο και από μέλη το πάλαι ποτέ κραταιού κόμματος Μπάαθ του Σαντάμ Χουσεΐν βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής από τη Βαγδάτη.

Κάπως έτσι, η αμερικανική μπότα θα πατήσει ξανά στον τόπο του εγκλήματος.  Πρόκειται συγκεκριμένα για 300 στρατιώτες των ΗΠΑ οι οποίοι έρχονται ως στρατιωτικοί σύμβουλοι. Θα κατευθύνουν και τον ιρακινό στρατό και θα προσπαθήσουν να μαζέψουν τα κομμάτια του, παρότι ήταν οι ίδιοι που τον έχτισαν από το μηδέν τα πρώτα χρόνια μετά την πτώση του διαβόητου δικτάτορα.

Πώς χάθηκε το Ιράκ;

Και το ερώτημα που γεννάται είναι απλό: Πως χάθηκε το Ιράκ; Οι αριθμοί σε καμία περίπτωση δεν είναι συγκρίσιμοι , ωστόσο το γεγονός ότι και πάλι οι ΗΠΑ θα εμπλακούν, έστω και περιορισμένα, δείχνει ότι κάτι πήγε στραβά στην ανοικοδόμηση που επιχειρήθηκε τα χρόνια της αμερικανικής παρουσίας μετά την εισβολή το 2003.

Γιατί σε αντίθεση με τα όπλα μαζικής καταστροφής – ένας ισχυρισμός που χρησιμοποιήθηκε ως πρόφαση για την στρατιωτική επέμβαση- οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και το Λεβάντε είναι πραγματικοί και ομολογουμένως σπέρνουν το θάνατο στο πέρασμά τους.

Για πολλούς, οι λόγοι που το ΙΚΙΛ προελαύνει καταλαμβάνει μία μετά την άλλη τις ιρακινές επαρχίες είναι αποδεκτό από ένα κομμάτι του πληθυσμού έχουν τις ρίζες τους 11 χρόνια πίσω, και είναι αμερικανικής απόχρωσης.

Αφού ο Τζορτζ Μπους κέρδισε το 2003 τον πόλεμο που τόσο επεδίωκε, μαζί με τους συμμάχους του βάλθηκαν να χτίσουν την επόμενη ημέρα για την άτυχη και ισοπεδωμένη χώρα. Και ενδεχομένως να τα έκαναν όλα... λάθος.

Κατεδαφίζοντας την οικονομία

Τις πρώτες ημέρες μετά την πτώση του καθεστώτος, οι ΗΠΑ εφάρμοσαν για δεύτερη φορά την περίφημη επιχείρηση «σοκ και δέος». Αυτή τη φορά όμως δεν βομβάρδιζαν κτίρια ή στρατιωτικές εγκαταστάσεις, απλούστατα εφάρμοζαν μία θεραπεία σοκ στην -κατεδαφισμένη από τους χρόνιους πολέμους- ιρακινή οικονομία.

Ο επικεφαλής των κατοχικών αρχών, διορισμένος από τον Τζορτζ Μπους, Πολ Μπρέμερ εφάρμοσε μία πολιτική πλήρους ανοίγματος της οικονομίας στο ξένο κεφάλαιο.

Ταυτόχρονα εισηγήθηκε σαρωτικές ιδιωτικοποιήσεις , όχι μόνο στον πετρελαϊκό τομέα, αλλά οπουδήποτε είχε παρουσία το κράτος, ενώ έπαιξε το ρόλο του υπεργολάβου, που μοίραζε πλουσιοπάροχα συμβόλαια για έργα ανοικοδόμησης σε αμερικανικές πολυεθνικές εταιρείες.

Μέσα σε μερικά χρόνια το Ιράκ που κάποτε είχε μία από τις πιο εξελιγμένες βιομηχανικές οικονομίες της περιοχής, έπεφτε στην αδράνεια. Τα νήματα ουσιαστικά κινούσε η Ουάσινκτον και ο Μπρέμερ κυβερνούσε με διατάγματα απολαμβάνοντας σχεδόν βασιλικές εξουσίες.

Ο διχασμός και οι ισχυρός (στα χαρτιά) ιρακινός στρατός

Πέραν των όσων θαυμαστών έκανε στην οικονομία, η προσωρινή αμερικανική διοίκηση έκανε ότι μπορούσε για να διχάσει τους ιρακινούς. Μία από τις πρώτες κινήσεις του νέου καθεστώτος ήταν να διώξουν σχεδόν 500.000 σουνίτες – κατά βάση υποστηρικτές του κόμματος Μπάαθ- από τον κρατικό μηχανισμό: Γιατροί, μηχανικοί νοσοκόμες και όχι μόνο.

Στο νέο στρατό, ο οποίος χτίστηκε από το μηδέν στα αμερικανικά πρότυπα, οι έμπειροι αξιωματικοί και στρατιώτες προερχόμενοι από το καθεστώς Χουσεΐν δεν έιχαν καμία απολύτως θέση, με αποτέλεσμα να στελεχώσουν τις γραμμές της αντίστασης σχεδόν αμέσως.

Πέραν αυτού, οι αμερικανοί όπως αποδείχθηκε ποτέ δεν κατάφεραν να φτιάξουν έναν αξιόπιστο στρατό ο οποίος να μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια της χώρας από τη στιγμή που θα αποχωρούσαν.

Παρότι σπατάλησαν δισεκατομμύρια δολάρια στον πιο σύγχρονο εξοπλισμό – σε σημείο να θεωρούνταν ο ιρακινός στρατός πριν τη σύγκρουση με το ΙΚΙΛ ένας από τους ισχυρότερους στη Μέση Ανατολή- το πρόβλημα αποδείχθηκε πως ήταν στο έμψυχο δυναμικό. Οι εκπαιδευτές, παρά τις προσπάθειες, δεν μπόρεσαν να κάνουν πολλά με τους άπειρους αλλά και δίχως διάθεση να πολεμήσουν ομοεθνείς τους, ιρακινούς στρατιώτες.

Η διαφθορά του σημερινού καθεστώτος εντέλει άρχισε με τη διάβρωση του ίδιου του στρατεύματος. Οι νέες ένοπλες δυνάμεις δεν ήταν κομμάτι του κράτους, δεν ένιωθαν την ανάγκη να προστατέψουν την εσωτερική ασφάλεια της χώρας. Το αντίθετο μάλιστα, δρούσαν αυτόνομα βάση των δικών τους συμφερόντων.

Ο αλ Μαλίκι τελείωσε τη δουλεία που άρχισε ο Μπους

Καθώς το 2006 παραδόθηκε και επίσημα σε ιρακινά χέρια η εξουσία, και συγκεκριμένα στον πρώτο δημοκρατικά εκλεγμένο πρόεδρο Νουρί αλ Μάλικι, τα πράγματα δεν άλλαξαν και πολύ.

Ο νέος ανώτατος άρχοντας της χώρας, σιίτης στο θρήσκευμα, απλώς συνέχισε από το σημείο που άφησαν οι Αμερικάνοι. Όχι μόνο δεν βελτίωσε το βιωτικό επίπεδο των συμπατριωτών του, αλλά συνέχισε και επέκτεινε την σκληρά διχαστική πολιτική απέναντι στους σουνίτες που κατοικούν στις βόρειες περιοχές.

Εξουσιομανής, κατάφερε στα οκτώ χρόνια του στον προεδρικό θώκο να μαζέψει ηγεμονικές αρμοδιότητες, και πάνω απ'όλα έχοντας εγκαθιδρύσει ένα άκρως διεφθαρμένο καθεστώς, θα μπορούσε να πει κανείς πως ο αλ Μάλικι τελικά κατάφερε να ολοκληρώσει αυτό που άρχισαν οι αμερικανικές αρχές.

Και μπορεί τώρα να δέχεται επικρίσεις από την κυβέρνηση Ομπάμα για το γεγονός ότι αποκλείει τις άλλες θρησκευτικές εξουσίες από τη νομή της εξουσίας, ωστόσο ο ιρακινός πρόεδρος λογιζόταν ως «αχυράνθρωπος» της Ουάσινγκτον. Τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια της εξουσίας του.

Κάπου ανάμεσα στα συντρίμμια που άφησαν πίσω οι δυνάμεις κατοχής και στην ανικανότητα των νέων ιρακινών αρχών να ασκήσουν μία πολιτική που θα αντιπροσωπεύει όλους τους πολίτες και όχι μόνο μία θρησκευτική ομάδα, οι τζιχαντιστές του ΙΚΙΛ μεγάλωσαν, κατάφεραν να επιζήσουν και περίμεναν την κατάλληλη στιγμή για να εμφανιστούν στο προσκήνιο.

Και τώρα που πλησιάζουν στη Βαγδάτη, όλο και περισσότεροι πιστεύουν πως οι αποτυχίες της κυβέρνησης Μπους,  έπαιξαν μεγάλο ρόλο στις αποφάσεις που έλαβε ο Μπαράκ Ομπάμα τις τελευταίες ημέρες. Γιατί ενδεχομένως η αποστολή των 300 εκπαιδευτών και οι «στοχευμένοι» βομβαρδισμοί να είναι μονάχα η αρχή...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο