Οι μυστικοί φάκελοι του Βρετανικού Foreign Office για τον Γρίβα και την ΕΟΚΑ

Οι μυστικοί φάκελοι του Βρετανικού Foreign Office για τον Γρίβα και την ΕΟΚΑ

Αποχαρακτηρίστηκαν σήμερα έπειτα από αρκετές δεκαετίες τα αρχεία των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών (ΜΙ5 και ΜΙ6) που αφορούν τον Γεώργιο Γρίβα- Διγενή, στρατιωτικό ηγέτη των Ελληνοκυπρίων στον αγώνα του 1955- 59 κατά της αποικιοκρατίας.  

Στους φακέλους που καλύπτουν την περίοδο 1945-1962 γίνεται μία εκτενέσταστη σκιαγράφηση της προσωπικότητας του Γρίβα, των στρατιωτικών ικανοτήτων του, και των σχέσεων που είχε με πολιτικές προσωπικότητας της Ελλάδας και της Κύπρου

«Θαρραλέος στρατιώτης, λυσσαλέος αντικομμουνιστής»

Όπως αναφέρει το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων επικαλούμενο έγγραφο με ημερομηνία 12/6/56 και τίτλο «Ο στρατηγός Γρίβας και η Οργάνωση "Χ"», αναφέρονται ως μειονεκτήματά του «η αλαζονεία του, η έπαρση και η περιορισμένη διανοητική δύναμή του». 

Όπως σημειώνεται στο ίδιο έγγραφο, το ιστορικό του αποδείκνυε πως ήταν καλός επαγγελματίας στρατιώτης, θαρραλέος, οπαδός της μοναρχίας και «λυσσαλέος αντικομμουνιστής», στοιχεία που εκτιμούσαν οι Βρετανοί των υπηρεσιών ασφαλείας.

Όπως προκύπτει από το έγγραφο, οι Βρετανοί έβλεπαν με ιδιαίτερη δυσπιστία τον Γρίβα: Είχε συζητηθεί με τον προσωπάρχη του Βρετανού κυβερνήτη της Κύπρου μια πρόταση αμαύρωσης του, μέσα από αρνητική προπαγάνδα. Ο προσωπάρχης, όμως, είχε συμφωνήσει με την τελική εκτίμηση των αρμοδίων υπηρεσιών πως «κάθε απόπειρα να εφευρεθεί βρωμιά (sic) για τον Γρίβα θα ήταν δίκοπο όπλο».

Στις 11/3/59, ο ταξίαρχος Μπιλ Μάγκαν, διευθυντής της ΜΙ5 με ευθύνη συντονισμού των συνεργατών της υπηρεσίας στο εξωτερικό, επιχείρησε μία εκτενέστατη «σκιαγράφηση της προσωπικότητας» του στρατηγού Γρίβα. 

Τον χαρακτηρίζει αρχικά «ασυνήθιστο άνδρα» και επαναλαμβάνει σε διάφορα σημεία ότι επρόκειτο για έναν άνθρωπο «πρακτικό», ο οποίος δεν ήταν «της αφηρημένης θεωρίας». Στο ίδιο έγγραφο ο Γρίβας- Διγενής περιγράφεται ως ένας «καιροσκόπος» άνθρωπος της δράσης, «χωρίς διορατικότητα», αλλά «με αποφασιστικότητα». 

«Είναι από αυτούς που πράττουν, όχι από αυτούς που σκέφτονται. Είναι ανίκανος να καταστρώσει ένα στρατηγικό σχέδιο, αλλά σίγουρος ότι θα μπορούσε να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε τακτική πρόκληση εμφανιζόταν μπροστά του», αναφέρεται ενδεικτικά.

Ενδελεχής έρευνα του παρελθόντος του Γρίβα

Στην προσπάθεια αντιμετώπισης του Γρίβα, οι Βρετανοί, όπως μεταδίδει από το Λονδίνο το ΚΥΠΕ, ερεύνησαν προσεκτικά και το παρελθόν του.

Σε έγγραφο, με ημερομηνία 26/4/56, αναφέρεται ότι «η (βρετανική) κυβέρνηση της Κύπρου επιζητεί εναγωνίως να αποκτήσει οποιεσδήποτε διαθέσιμες λεπτομέρειες -όσο πιο φρικιαστικές, τόσο καλύτερα- για τις αντικομμουνιστικές επιχειρήσεις και τις φρικαλεότητες που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα από την Οργάνωση "Χ" του Γρίβα». 

Όπως δηλώνεται, σκοπός των Βρετανών στην Κύπρο ήταν να περάσουν τις λεπτομέρειες αυτές σε ένα φυλλάδιο, που θα κυκλοφορούσαν ανωνύμως, με στόχο να στρέψουν τους Κύπριους κομμουνιστές εναντίον του Γρίβα και της ΕΟΚΑ και να τους κάνουν «πιο πρόθυμους να αποκηρύξουν και να εναντιωθούν στην ΕΟΚΑ».

Οι σχέσεις του με τον Μακάριο και την ελληνική κυβέρνηση

Σύμφωνα με τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα που αναφέρονται στον ρόλο και στις επαφές του Γρίβα στην Κύπρο, της περιόδου μετά τον αγώνα κατά των Βρετανών, επισημαίνονται από τους συντάκτες οι όλο και πιο κακές σχέσεις με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.

Στη σκιαγράφηση του χαρακτήρα και των κινήτρων του Γρίβα, ο ταξίαρχος Μάγκαν σχολιάζει πως «η σχέση του Γρίβα με τον Μακάριο δεν ήταν ποτέ εύκολη». Όπως εξηγεί, «έμοιαζαν να μην συμπαθούν ο ένας τον άλλον και σε πολλές αναφορές του πρώτου στον δεύτερο διακρίνεται μια νότα περιφρόνησης».

Όχι ιδιαίτερα ομαλές ήταν και οι σχέσεις του Γρίβα με την ελληνική κυβέρνηση. Όπως αναφέρει ο Μπιλ Μάγκαν, ο Διγενής δεν ήταν «δουλοπρεπής» απέναντι στους πολιτικούς: 

«Αντίθετα εισερχόταν όσο μπορούσε στα δικά τους χωράφια. Δεν είχε καμία αίσθηση προσωπικής κατωτερότητας». Στα έγγραφα του 1959 το ενδιαφέρον των Βρετανών της MI5 στρέφεται στις πολιτικές επιδιώξεις του Γεωργίου Γρίβα, στις συμβουλές που λάμβανε από συμμάχους του στην Αθήνα και την οξυμένη σχέση του με τον Κ. Καραμανλή και τον τότε Υπουργό Εξωτερικών Ευ. Αβέρωφ.

Πολιτικές φιλοδοξίες

Για πολύ καιρό ο Γρίβας διατεινόταν ότι δεν είχε πρόθεση να μπει στην πολιτική αρένα της Ελλάδας, ωστόσο η εκτίμηση των Βρετανών και αρκετών εκ των ατόμων που βρίσκονταν στον στενό του κύκλο ήταν πως θα έπαιρνε την απόφαση, όταν έκρινε ώριμες τις συνθήκες. 

Οι Βρετανοί τον θεωρούσαν «υπερβολικά φιλόδοξο» για να μείνει εκτός ελληνικής πολιτικής σκηνής, ιδίως από τη στιγμή που θεωρούσε ότι του αναλογούσε ένα ρόλος «σωτήρα του έθνους». Πολλές είναι οι αναφορές σε ανησυχία της κυβέρνησης Καραμανλή για την επίπτωση που θα είχε η κάθοδος του Γρίβα στην πολιτική.

Βρετανικές αναφορές εκτιμούσαν ότι ο Γρίβας είχε τέσσερις επιλογές ώστε να βρεθεί στην εξουσία, ενδεχόμενο που για ένα διάστημα αρκετών μηνών θεωρείτο υπαρκτό, τόσο από την Αθήνα όσο και στο Λονδίνο, όπως προκύπτει από τα έγγραφα. Οι επιλογές ήταν είτε η απόσχιση βουλευτών της ΕΡΕ που θα έριχναν την κυβέρνηση Καραμανλή, είτε ο σχηματισμός ενός νέου κόμματος με τον ίδιο επικεφαλής, είτε η λαϊκή πίεση μέσω διαδηλώσεων, είτε τέλος ένα στρατιωτικό πραξικόπημα. 

Πάντως, λίγο πριν αποφασίσει ο Γρίβας να τεθεί επικεφαλής νέου πολιτικού κινήματος στην Ελλάδα, οι Βρετανοί σχολίαζαν ότι μετά τον αρχικό ενθουσιασμό με το πρόσωπό του, λόγω της δράσης της ΕΟΚΑ, οι Έλληνες φαίνονταν να είχαν ξεχάσει ποιος ήταν και ότι επομένως οι προοπτικές πολιτικής επιτυχίας είχαν περιοριστεί.

Το δίλημμα για τις διαπραγματεύσεις της Γενεύης

Επίσης το 1959 ο Γρίβας απασχόλησε τους Βρετανούς με τη στάση του και τις δηλώσεις του αναφορικά με τις διαπραγματεύσεις Ζυρίχης- Λονδίνου. Συνομιλία συνεργάτη του με φιλικό πρόσωπο ήρθε εν γνώσει των Βρετανών. Ο Γρίβας φέρεται να είχε πει στον συνεργάτη του πως βρισκόταν σε δίλημμα για τη στάση που έπρεπε να τηρήσει έναντι των συνομιλιών, γιατί πίστευε πως, αν αντιτίθετο, θα είχε την υποστήριξη της πλειοψηφίας του λαού. Κάτι τέτοιο, όμως, θα προκαλούσε σχίσμα τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ελλάδα.

Τον Σεπτέμβριο του 1959 βρετανική διπλωματική έκθεση από την Αθήνα επισήμαινε πως από την αρχή η στάση του Γρίβα επί του θέματος ήταν διφορούμενη. «Από τη μία έλεγε ότι ήταν απλός στρατιώτης, που είχε καθήκον να αποδεχθεί πολιτικές συμφωνίες, αλλά από την άλλη πλευρά νιώθοντας -μάλλον δικαιολογημένα- ότι δεν τον είχαν πληροφορήσει πλήρως για τις εξελίξεις, άρχισε να έχει επιφυλάξεις για τις Συμφωνίες», ανέφερε ο Βρετανός πρεσβευτής στην Αθήνα.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο