Επιμέλεια: Βαγγέλης Βιτζηλαίος

Η διεθνής επέμβαση στη Λιβύη δείχνει ότι η δημοκρατική "ενίσχυση" είναι απλώς ένα γεωπολιτικό εργαλείο που χρησιμοποιείται από τις μεγάλες δυνάμεις, γράφει ο ινδός καθηγητής, Brahma Chellaney, στο Al Jazeera.

Φυσικά και θα πρέπει να επικροτηθούν οι δυτικές δυνάμεις για την προσπάθειά τους, με τη συνδρομή του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, να αποτραπεί η σφαγή του λίβυου πληθυσμού. Ο δημοκρατικός κόσμος δεν θα πρέπει να παραμένει αδρανής μπροστά στο μακελειό που προκαλεί ένας αυταρχικός "ηγέτης", αλλά οποιαδήποτε παρέμβαση, είτε στρατιωτική είτε έμμεση, θα πρέπει να διέπεται από την αρχή της αμεροληψίας, τονίζει.

Το αραβικό ντόμινο εξεγέρσεων στη Μέση Ανατολή και στη βόρεια Αφρική θυμίζει κατά πολύ τις ριζικές αλλαγές που συντελέστηκαν στην Ευρώπη, με την πτώση του Tείχους του Βερολίνου το 1989, χρονιά ορόσημο λόγω των σημαντικών γεοπολιτικών αλλαγών που συνέβησαν. Παρ' όλα αυτά, τα καθεστώτα στον αραβικό κόσμο δεν επηρεάστηκαν καθόλου.

Το 1989 ο Φράνσις Φουκουγιάμα μίλησε για το -διάσημο- "τέλος της ιστορίας" που ήρθε με τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου, που θα πραγματοποιούσε μια "οικουμενικοποίηση της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας, ως τελικής μορφής της ανθρώπινης διακυβέρνησης". Ωστόσο, δύο δεκαετίες μετά, η εξάπλωση της δυτικής δημοκρατίας αντιμετωπίζει πολλές δυσκολίες. Μόνο μία μειοψηφία κρατών στην Ασία έχουν αληθινά δημοκρατικά καθεστώτα αυτή τη στιγμή. 

 Στην πραγματικότητα ένα νέο διπολικό μοντέλο, παρόμοιο με τον ιδεολογικό διαχωρισμό του Ψυχρού Πολέμου, έχει κάνει την εμφάνισή του. Από τη μία πλευρά, η άνοδος του αυταρχικού καπιταλισμού που εκπροσωπείται κυρίως από την Κίνα (όπως και από άλλες διάσπαρτες χώρες όπως η Μαλαισία, η Σινγκαπούρη, το Καζακστάν και το Κατάρ) έχει δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο που αντιπαρατίθεται με αυτό της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Συνεχίζοντας, ο Chellaney σημειώνει ότι η λαϊκή έκρηξη στον αραβικό κόσμο δείχνει ότι η ενίσχυση της δημοκρατικής τάσης εξαρτάται από δύο κομβικούς εσωτερικούς παράγοντες: τη στάση των δυνάμεων ασφαλείας και τη δυνατότητα καταστολής των τεχνολογικών δραστηριοτήτων των αντιφρονούντων, υπογραμμίζει.

Αναφορικά με τον πρώτο, υπάρχουν πολλές διαφορές ανάμεσα στα κράτη, αφού στην Αίγυπτο, με τη στάση του, ο στρατός έδιωξε ουσιαστικά τον Χόσνι Μουμπάρακ, ενώ στο Μπαχρέιν οι ξένοι μισθοφόροι πήγαν για να επιβάλουν την τάξη. 
Όσον αφορά τον τεχνολογικό παράγοντα, τείνει να αποτελέσει τον πλέον σημαντικό για την έκβαση των εξεγέρσεων, αν λάβουμε υπόψην τη συνδρομή του στην οργάνωση των κινητοποιήσεων και στην διάδοση των ιδεών. Η Κίνα είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα περιορισμού των διαδικτυακών ελευθεριών, υπό το φόβο να μην επεκταθεί η "επανάσταση του γιασεμιού" σε αυτήν.

Οι εξωτερικοί παράγοντες παίζουν σημαντικότερο ρόλο στην περίπτωση μικρότερων, πιο ανίσχυρων χωρών, όπως το Μπαχρέιν και η Λιβύη. Στη βορειοαφρικανική χώρα, με δεδομένη την ανάμιξη της CIA στις εσωτερικές της διεργασίες, ελλοχεύει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί εκεί ένα νέο ορμητήριο της Τζιχάντ.

Γι' αυτό το λόγο η ανθρωπιστική, αρχικά, δυτική αποστολή έχει μετατραπεί σε μία ολομέτωπη στρατιωτική επίθεση κατά της Λιβύης, ώστε να διασφαλιστεί ότι η Δύση δεν θα χάσει τον έλεγχο εκεί. Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε φαινομενικά από το στόχο, να μην εκμεταλλευθεί ο Μουαμάρ Καντάφι το κενό ηγεσίας στη γειτονική Αίγυπτο και στην Τυνησία.

Σίγουρα αυτή τη στιγμή, ο αραβικός κόσμος είναι σε μεταβατικό στάδιο, αλλά ακόμα δεν είναι ξεκάθαρο πού θα οδηγήσουν οι εξελίξεις. Είναι σαφές πάντως ότι η ηγεσία του Μπαράκ Ομπάμα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι άραβες μονάρχες θα καταφέρουν να διατηρηθούν στην εξουσία, ενώ οι άραβες πρέδροι όχι και γι' αυτό το λόγο οι ΗΠΑ προτιμούν να συνεχίσουν να "καλοπιάνουν" τους αυταρχικούς βασιλιάδες.

Δυστυχώς, αυτό το διπλό πρότυπο στέλνει το μήνυμα ότι, η ενίσχυση της δημοκρατικής τάσης σε μια κοινωνία είναι δυνατή, μόνο αν το θέλουν οι μεγάλες δυνάμεις. Ο ισχυρισμός της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πολιτών δεν είναι τίποτε άλλο, παρά ένα ισχυρό γεωπολιτικό εργαλείο, καταλήγει.