Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη διχασμένη, 20 χρόνια μετά τη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα (φωτό)

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη διχασμένη, 20 χρόνια μετά τη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα (φωτό)

Είκοσι χρόνια μετά τη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα, η οποία προηγήθηκε του τερματισμού της σύγκρουσης στη Βοσνίας (1992-1995), η θλίψη και ο διχασμός στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη κυριαρχούν.

Η βαλκανική αυτή χώρα, μια από τις φτωχότερες της Ευρώπης, δεν έχει ξεπεράσει τους διχασμούς της και έχει μείνει πίσω σε σχέση με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ύστερα από ένα ξεκίνημα οικοδόμησης ενός βιώσιμου κράτους -βιαστικά και υπό την πίεση της διεθνούς κοινότητας- πάνω στα ερείπια μιας σύγκρουσης που προκάλεσε τον θάνατο 100.000 ανθρώπων, η Βοσνία δεν βρήκε τρόπο να ενώσει τον λαό της.

Μουσουλμάνοι (40%), Σέρβοι (30% χριστιανοί ορθόδοξοι) και Κροάτες (10% χριστιανοί καθολικοί), οι μεγαλύτερες κοινότητες της χώρας αυτής των 3,8 εκατομμυρίων κατοίκων, αντιμετωπίζουν η μία την άλλη με μεγάλη επιφυλακτικότητα.

Οι πολιτικοί ηγέτες τους ουδέποτε αποποιήθηκαν τους πολεμικούς στόχους τους, υποστηρίζει ο Σρέτσκο Λατάλ, διευθυντής του κέντρου έρευνας Social Overview Service (SOS). Οι στόχοι αυτοί είναι «η κεντρική διαχείριση της Βοσνίας (που επιθυμούν οι Μουσουλμάνοι), η απόσχιση της σερβικής οντότητας και η δημιουργία μιας κροατικής οντότητας», υπογραμμίζει ο Λατάλ, επίσης αρχισυντάκτης ενός περιφερειακού δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας (BIRN).


 
Είκοσι χρόνια μαρτυρίου για τις μητέρες της Σρεμπρένιτσα

Είναι οι γυναίκες που είχαν ένα, δύο, ίσως και τρεις γιους, είχαν τον σύζυγό τους. Ωστόσο οι άνδρες της Φάτιμα, της Ρετζά και της Σαμπάχετα σκοτώθηκαν στη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα, στην ανατολική Βοσνία. Είκοσι χρόνια μετά, οι τρεις αυτές γυναίκες αναζητούν ακόμη τις σορούς.
Και για τις τρεις τους, η μοναξιά άρχισε στις 11 Ιουλίου 1995, την ημέρα όπου οι σερβικές δυνάμεις της Βοσνίας πήραν τον έλεγχο του μουσουλμανικού θύλακα, που ήταν «προστατευμένη ζώνη» των Ηνωμένων Εθνών.

«Οι οβίδες έπεφταν παντού. Υπήρχαν τραυματίες, νεκροί στον δρόμο. Πολύς κόσμος, γυναίκες, παιδιά που αναζητούσαν καταφύγιο. Οι άνδρες και τα αγόρια έφυγαν στα δάση ακολουθώντας τα μονοπάτια. Χωρίσαμε», θυμάται η 66χρονη Φάτιμα Αλτζιτς που σήμερα ζει στο Σαράγεβο.
Ο σύζυγος και οι δυο γιοι της εντάχθηκαν σε μια δύναμη 15.000 ανδρών που ξεκίνησε μία πορεία 100 χιλιομέτρων για να φθάσει στο έδαφος που τελούσε υπό τον έλεγχο των μουσουλμανικών δυνάμεων. Χιλιάδες μεταξύ αυτών δεν κατάφεραν να φθάσουν στον προορισμό τους.

«Μέσα στη σύγχυση, δεν είπαμε κουβέντα όταν χωρίζαμε. Μη μπορώντας να αρθρώσω λέξη, μόλις που αγκάλιασα τον μικρότερο γιό μου», διηγείται.

Συνοδευόμενη από τη μητέρα της, η Φάτιμα Αλτζις βρέθηκε έξω από τη βάση του ΟΗΕ στο Ποτοτσάρι, κοντά στη Σρεμπρένιτσα, όπου περίπου 26.000 άνθρωποι, κυρίως γυναίκες και παιδιά, αλλά και εκατοντάδες άνδρες, ήλπιζαν να βρουν καταφύγιο.

Είκοσι χρόνια μετά, σε αυτή τη μεγάλη έκταση υπάρχει το μνημείο της σφαγής όπου περισσότερα από 6.200 θύματα των οποίων έχει γίνει η ταυτοποίηση στοιχείων, έχουν ταφεί μέχρι σήμερα.

Περίπου 8.000 Μουσουλμάνοι, άνδρες και αγόρια, σκοτώθηκαν τον Ιούλιο του 1995 στη Σρεμπρένιτσα, μέσα σε διάστημα μερικών ημερών, από τις σερβικές δυνάμεις της Βοσνίας. Η χειρότερη σφαγή στο ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία χαρακτηρίστηκε γενοκτονία από τη διεθνή δικαιοσύνη.

Στις 11 Ιουλίου, με την ευκαιρία της 20ης θλιβερής επετείου, η Φάτιμα θα θάψει τον μικρότερο γιο της, τον Τζεμάλ που ήταν 17 χρόνων όταν σκοτώθηκε. Ο,τι είχε απομείνει από τη σορό του βρέθηκε κατά την επιχείρηση εκταφής από 93 ομαδικούς τάφους που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα γύρω από τη Σρεμπρένιτσα. 

Η γενοκτονία, το σοβαρότερο έγκλημα στο διεθνές δίκαιο

Η γενοκτονία, για την οποία έχουν δικαστεί αρκετοί υπεύθυνοι της σφαγής της Σρεμπρένιτσας, είναι το μεγαλύτερο αναγνωρισμένο έγκλημα από το διεθνές δίκαιο, αλλά και το πιο δύσκολο να αποδειχθεί.

Ο όρος γενοκτονία, από την ελληνική λέξη «γένος» και τη λατινική κατάληξη -cide (από τη λατινική caedere, που σημαίνει σκοτώνω) επινοήθηκε το 1944 από τον Ραφαέλ Λέμκιν, έναν πολωνοεβραίο σύμβουλο του αμερικανικού υπουργείου Πολέμου, για να ορίσει τα εγκλήματα που διέπραξαν οι ναζί σε βάρος των εβραίων κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ως όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε νομικό πλαίσιο από το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο της Νυρεμβέργης το 1945, όταν απαγγέλλονταν κατηγορίες σε βάρος αξιωματούχων των ναζί, οι οποίοι τελικά καταδικάστηκαν για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Στο διεθνές δίκαιο, η γενοκτονία αναγνωρίζεται από το 1948 από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών. Η διεθνής σύμβαση παραθέτει σειρά εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένου του φόνου, που τη συνιστούν με την προϋπόθεση ότι αυτά διαπράχθηκαν «με πρόθεση την καταστροφή, συνολικά ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας».

Η σφαγή στη Σρεμπρένιτσα αναγνωρίστηκε το 2007 ως γενοκτονία από το Διεθνές Δικαστήριο, το ανώτατο δικαστικό όργανο του ΟΗΕ.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία που συγκροτήθηκε για να δικάσει τους υπευθύνους εγκλημάτων που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια των πολέμων που ξεκλήρισαν τα Βαλκάνια τη δεκαετία του 1990, ήταν το πρώτο δικαστήριο που εξέδωσε καταδικαστικές αποφάσεις για γενοκτονία στην Ευρώπη.

Αυτή η θλιβερή διάκριση δόθηκε το 2001 στον διοικητή των σερβικών δυνάμεων της Βοσνίας Ράντισλαβ Κέρστιτς, ο οποίος διώκετο για το ρόλο του στη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα.

Τέσσερις ακόμη καταδίκες για γενοκτονία ακολούθησαν ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου για την σφαγή, ενώ δύο δίκες για γενοκτονία είναι ακόμη σε εξέλιξη, αυτές των Ράντοβαν Κάραζιτς και Ράτκο Μλάντιτς, αντίστοιχα πολιτικού και στρατιωτικού ηγέτη των Σέρβων της Βοσνίας την εποχή που διαδραματίστηκαν τα γεγονότα στη Σρεμπρένιτσα.

Αλλού στον κόσμο, η Αρμενία χαρακτηρίζει γενοκτονία τις σφαγές εκατοντάδων χιλιάδων Αρμενίων από τα στρατεύματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και μιλά για ενάμισι εκατομμύριο θύματα.

Η Τουρκία αρνείται κατηγορηματικά να παραδεχτεί κάθε είδους σχεδιασμένη εξόντωση και κάνει λόγο για τον θάνατο, εξαιτίας των μαχών και της πείνας, 500.000 Αρμενίων που είχαν ταχθεί στο πλευρό του εχθρού της, της Ρωσίας. Ο γενοκτονικός χαρακτήρας των γεγονότων αυτών έχει αναγνωριστεί από τα κοινοβούλια αρκετών χωρών (Ρωσία, Βέλγιο, Ελβετία, Καναδάς, Σουηδία, Γαλλία και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).
Η γενοκτονία στη Ρουάντα, με 800.000 νεκρούς της φυλής Τούτσι και των μετριοπαθών Χούτου το 1994, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, ήταν ο λόγος συγκρότησης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για τη Ρουάντα στην Αρούσα. Το δικαστήριο έχει εκδώσει από το 1998, είκοσι καταδίκες για γενοκτονία ή συνέργεια.

Στην Πνομ Πενχ, οι δύο τελευταίοι υψηλόβαθμοι ισόβιοι ηγέτες του καθεστώτος των Κόκκινων Χμερ της Καμπότζης (1975-1979) δικάζονται για γενοκτονία από δικαστήριο που τελεί υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.

Σε βάρος του προέδρου του Σουδάν Ομάρ ελ-Μπεσίρ έχει εκδοθεί ένταλμα σύλληψης για γενοκτονία από το ΔΠΔ για εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε βάρος του άμαχου πληθυσμού στο Νταρφούρ.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο