Μεγάλα εμπόδια στη συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας, προβληματισμός και απειλές

Μεγάλα εμπόδια στη συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας, προβληματισμός και απειλές

Ένας μήνας συμπληρώνεται από την έναρξη της εφαρμογής της συμφωνίας ΕΕ – Τουρκίας για το προσφυγικό. Παρά τις διαβεβαιώσεις όλων των εμπλεκόμενων μερών για ομαλή υλοποίησή της, στο παρασκήνιο ο προβληματισμός για το κατά πόσον θα αυτή θα είναι μακρόπνοη και βιώσιμη περισσεύει, με την πρώτη έκθεση αξιολόγησης της Κομισιόν που εκδόθηκε μέσα στην εβδομάδα να διαπιστώνει προόδους, με αρκετούς όμως αστερίσκους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως προς το σημείο της διαδικασίας επανεισδοχής από την Ελλάδα διαπίστωσε πως πράγματι η συμφωνία βρίσκεται σε τροχιά. Όπως είπε ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Φρανς Τίμερμανς στο διάστημα των τριών εβδομάδων πριν από την εφαρμογή της συμφωνίας, που προβλέπει επιστροφή από την Ελλάδα στην Τουρκία των προσφύγων που εισέρχονται παράτυπα στη χώρα, κατέφθασαν στην Ελλάδα 26.878 πρόσφυγες και μετανάστες. Αντιθέτως, εντός των τριών εβδομάδων ισχύος της συμφωνίας ο αντίστοιχος αριθμός περιορίστηκε σε 5.847.

Ωστόσο οι αριθμοί που παρέθεσε η Κομισιόν δεν λένε παρά μόνο τη μισή αλήθεια. Παρότι η συμφωνία φαίνεται να εφαρμόζεται τα μεγάλα «αγκάθια» όχι μόνο δεν έχουν ξεπεραστεί, αλλά βρίσκονται μπροστά μας:

  • Από τη μία είναι η διαδικασία επιστροφής προσφύγων στη γειτονική χώρα, με την ΕΕ να ρίχνει το μπαλάκι ως προς την τήρηση των διεθνών κανόνων προστασίας να πετιέται στην Άγκυρα – με άλλα λόγια δηλαδή ζητιέται από μία χώρα που δεν μπορεί να εξασφαλίσει τα στοιχειώδη δικαιώματα για τους πολίτες της, να τα διασφαλίσει για ανθρώπους που η ίδια ώθησε στην Ελλάδα και τώρα τους δέχεται μετά κόπων και βασάνων. Εδώ θα πρέπει να προστεθούν οι ενστάσεις που διατυπώνουν ως προς τη νομιμότητα της συμφωνίας το Συμβούλιο της Ευρώπης, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ και μία σειρά από άλλους θεσμικούς παράγοντες και ΜΚΟ.
  • Από την άλλη ένα καίριο και ανοιχτό θέμα είναι τα ανταλλάγματα που δόθηκαν στην Άγκυρα για να συναινέσει στη συμφωνία με πιο σημαίνον αυτό της κατάργησης της βίζας για τους τούρκους πολίτες που ταξιδεύουν εντός της Ζώνης Σένγκεν. Παρότι η Τουρκία ζητεί την κατάργηση των σχετικών περιορισμών έως το τέλος Ιουνίου, η Κομισιόν – αλλά και ένα μεγάλο μέρος των κρατών – μελών της ΕΕ, εμφανίζονται εμφανώς διστακτικοί ως προς αυτή.

Η Κομισιόν προς αυτήν την κατεύθυνση μέσα στην εβδομάδα κάλεσε την Άγκυρα να εφαρμόσει έως το τέλος Απριλίου το σύνολο των 72 προϋποθέσεων που απαιτούνται για την κατάργηση της βίζας προκειμένου να είναι σε θέση (σ.σ. η Κομισιόν) να υποβάλει στις 4 Μαΐου μία πρόταση για την αποδέσμευση από το καθήκον της βίζας.

Ωστόσο η τουρκική πλευρά φαίνεται να έχει διαφορετική άποψη για αυτό το θέμα. Όπως μετέδωσε η τουρκική Sabah επικαλούμενοι κοινοβουλευτικούς παράγοντες του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, στην Άγκυρα βρίσκονται πυρετώδεις διεργασίες σε εξέλιξη ώστε μέχρι την ερχόμενη εβδομάδα να έχουν ψηφιστεί όλα τα νομοσχέδια που αφορούν τις υποχρεώσεις της τουρκικής κυβέρνησης που απορρέουν από τη συμφωνία, ώστε να εκπληρωθούν οι προϋποθέσεις για τη λήψη βίζας. Ωστόσο το κατά πόσον αυτά που θα ψηφιστούν πράγματι θα συμβαδίζουν με τα ευρωπαϊκές προδιαγραφές, μένει να φανεί στην πράξη, και το ανησυχητικότερο όλων είναι οι απειλές με τις οποίες συνοδεύουν οι τούρκοι τις διαβεβαιώσεις τους.

Η σαφής προειδοποίηση που έκανε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ότι «εάν η ΕΕ δεν τηρήσει τον λόγο της (για το θέμα της βίζας και την τελωνειακή ένωση), θα ακυρώσουμε όλες τις συμφωνίες μας, περιλαμβανομένης και αυτής για το προσφυγικό», απηχεί τον ανοιχτό σκεπτικισμό με τον οποίον αντιμετωπίζει η τουρκική κυβέρνηση τα μηνύματα που στέλνουν οι Βρυξέλλες. Δήλωση που έρχεται σε συνέχεια αντίστοιχων τοποθετήσεων κορυφαίων παραγόντων όπως του προέδρου Ερντογάν και του πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου, ο οποίος επανήλθε στο θέμα με νέα σαφή προειδοποίηση χτες κατά την επίσκεψη της Μέρκελ και του Τουσκ στο Γιαζαντέπ.

Μπορεί το θέμα της βίζας να είναι το σημαντικότερο αγκάθι, δεν είναι όμως και το μοναδικό. Η Άγκυρα αφήνει επίσης αιχμές και για τον τρόπο διαχείρισης των κονδυλίων ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ η εκταμίευση των οποίων προβλέπεται από τη συμφωνία, αλλά που δεν κατευθύνονται άμεσα προς την τουρκική κυβέρνηση και που αφορούν τη δημιουργία δομών για την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των σύρων προσφύγων που βρίσκονται στα εδάφη της γειτονικής χώρας.

Την περασμένη Τετάρτη ο Τσαβούσογλου προχώρησε σε μία σαφή αιχμή σε αυτό το θέμα, διαμηνύοντας κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου με τον πολωνό ΥΠΕΞ πως η ΕΕ πρέπει να είναι πιο ρεαλιστική με τον τρόπο διάθεσης αυτών των κονδυλίων:

Εάν αποφασίσετε να διαθέσετε αυτά τα χρήματα σε Σύριους μέσω προγραμμάτων, τότε τι θα συμβεί σε αυτούς τους ανθρώπους για ένα διάστημα 2 ετών; Αυτοί οι άνθρωποι έχουν βασικές καθημερινές ανάγκες. Κάποιος πρέπει να είναι ρεαλιστής. Η ΕΕ πρέπει να είναι πιο ρεαλίστρια. Υπάρχουν προσκόμματα σε αυτό το σκέλος της συμφωνίας, υπάρχει γραφειοκρατία.

Παρά λοιπόν τις εκατέρωθεν διαβεβαιώσεις για την ομαλή υλοποίηση της εν λόγω συμφωνίας ο προβληματισμός φαίνεται να υπερίσχυε της αισιοδοξίας. Σε αυτό το πλαίσιο ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς προχτές έκανε ξεκάθαρα λόγο για «σχέδιο Β σε περίπτωση που υπάρξουν κενά», κατά την διάρκεια της κοινής συνέντευξης Τύπου με τον σκοπιανό ομόλογό του:

Ανακαλύψαμε ότι η Τουρκία υλοποιεί τη συμφωνία επιτυχώς. Θα έλεγα ότι από τότε που έκλεισε η συμφωνία της ΕΕ με την Τουρκία, έχουμε παρατηρήσει μεγάλη μείωση στην κινητικότητα των ανθρώπων μεταξύ των τουρκικών και των ελληνικών νησιών, αλλά παρ 'όλα αυτά θεωρούμε ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν κενά στην εφαρμογή της συμφωνίας, και χρειαζόμαστε ένα σχέδιο Β για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που ενδέχεται να προκύψουν.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο