Face time για τον Ερντογάν που παραμένει ο ισχυρός παίκτης

Face time για τον Ερντογάν που παραμένει ο ισχυρός παίκτης

Το πραξικόπημα κατεστάλη γρήγορα, αλλά το τίμημα ήταν βαρύ: οι πληροφορίες κάνουν λόγο για 161 νεκρούς και πάνω από 1100 τραυματίες. Ακόμα πιο βαρύ όμως ενδέχεται να είναι το τίμημα της χθεσινής νύχτας για την τουρκική κοινωνία και δημοκρατία. Αφενός, μια επικράτηση του πραξικοπήματος θα σήμαινε την ανατροπή ενός αυταρχικού βέβαια, αλλά δημοκρατικά (;) εκλεγμένου ηγέτη, και μάλιστα με ποσοστά που πλησίασαν το 50%. Αυτό αποτράπηκε. ´Ενας αυταρχικός, ακόμα και τυραννικός ηγέτης, όπως ο Ερντογάν, δεν μπορεί να ανατρέπεται με τα όπλα. Αφετέρου, η ήττα των πραξικοπηματιών κάθε άλλο παρά την ενίσχυση της δημοκρατίας εγγυάται – το αντίθετο, μάλλον.

Πέρνοντας μια πρόγευση από τις πρώτες δηλώσεις Ερντογάν, μετά την άφιξή του, οι περισσότεροι αναλυτές προβλέπουν σκλήρυνση του καθεστώτος, ένταση του αυταρχισμού και των διώξεων, απηνή διωγμό των πάσης φύσεως πολιτικών αντιπάλων – και όχι μόνo των πραξικοπηματιών. Με άλλα λόγια το παιχνίδι είναι lose-lose για την τουρκική κοινωνία και στις δυο περιπτώσεις: είτε το πραξικόπημα νικούσε, είτε όχι.

Είναι νωρίς ακόμα για οριστικά συμπεράσματα, ας δούμε όμως μερικά πρώτα στοιχεία.

Ας ξεκινήσουμε με κάτι βασικό: Τα πραξικοπήματα κάθε άλλο παρά κάτι ασυνήθιστο είναι στην ιστορία της σύγχρονης Τουρκίας. Από το 1960, οπότε ο στρατός ανατρέπει την κυβέρνηση Μεντερές μέχρι σήμερα, αυτό είναι το πέμπτο στρατιωτικό πραξικόπημα. Ένα πραξικόπημα ανά 11 χρόνια... δεν το λες και λίγο. Ταυτόχρονα, πρέπει να έχουμε κατά νου δύο πράγματα: 

Πρώτον, την πολύ μεγάλη όχι μόνο πολιτική αλλά και οικονομική βαρύτητα του τουρκικού στρατού: ο στρατός ελέγχει ολόκληρους τομείς της τουρκικής οικονομίας (λ.χ. κατασκευαστικός, πετρελαιοειδή κ.ά.), παίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάπτυξη. 

Δεύτερον, τη βαθιά αντιφατικότητά του πολιτικά: αφενός αποτελεί την κατεξοχήν έκφραση του βαθέος κράτους (κατέχοντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε σκοτεινές παρακρατικές υποθέσεις τρομοκρατίας, όπως η περίφημη Εργκενεκόν, αφετέρου αποτελεί προπύργιο των κεμαλιστών και του κοσμικού κράτους, ενάντια στους ισλαμιστές. Γι' αυτό και τα πραξικοπήματα στην Τουρκία, σε αντίθεση με την Ελλάδα, έχουν θεωρηθεί, κατά κανόνα, από τους μελετητές «προοδευτικά» (όσο... προοδευτικό μπορεί, βέβαια, να θεωρηθεί ένα πραξικόπημα), με την έννοια ότι θέλησαν να ανατρέψουν αυταρχικές κυβερνήσεις ή να προωθήσουν εκσυγχρονιστικές πολιτικές. Θέλοντας να ενταχθούν σε αυτή τη παράδοση και οι πραξικοπηματίες του 2016, στο διάγγελμά τους, είπαν ότι στόχος της ενέργειάς τους ήταν «να διατηρηθεί η δημοκρατική τάξη, και το κράτος νόμου να παραμείνει προτεραιότητα».

Όσον αφορά, τώρα, ειδικότερα, το πραξικόπημα της Παρασκευής, ας συγκρατήσουμε μερικούς παράγοντες που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αποτυχία του.

α) Το πραξικόπημα οργανώθηκε από στρατιωτικούς αλλά, σε αντίθεση με τις προηγούμενες περιπτώσεις πραξικοπημάτων, όχι από την ηγεσία του στρατού. Πρωταγωνιστές του ήταν, κυρίως, μεσαίοι και χαμηλόβαθμοι αξιωματικοί, οι οποίοι μάλιστα έθεσαν υπό κράτηση τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου.

β)  Η τουρκική κοινωνία, και πάλι σε αντίθεση με το  παρελθόν, δεν υποστήριξε το πραξικόπημα. Ένας βασικός παράγοντας για την αποτυχία του ήταν οι πολίτες που κατέβηκαν στους δρόμους, αψηφώντας την απαγόρευση κυκλοφορίας, ανταποκρινόμενοι στην έκκληση Ερντογάν, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης εξέφρασαν την αντίθεσή τους.

γ) Ο Ερντογάν, παρά τις εντάσεις που έχει δημιουργήσει και τη φθορά που έχει υποστεί, παραμένει ισχυρός παίκτης, με σοβαρό λαϊκό έρεισμα. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η αντίστροφη μέτρηση για τους πραξικοπηματίες άρχισε όταν μεταδόθηκε η δήλωσή του (μέσω κινητού τηλεφώνου) – δήλωση που κινητοποίησε όχι μόνο μεγάλο αριθμό πολιτών, αλλά και στρατιωτικούς και τα σώματα ασφαλείας να στραφούν κατά των πραξικοπηματιών.

δ) Η τεχνολογία (όπως σε όλες τις εξεγέρσεις ή πραξικοπήματα του 21ου αιώνα) έπαιξε τον ρόλο της. Το διάγγελμα Ερντογάν, οι πληροφορίες και ο συντονισμός των διαμαρτυριών γίνονταν μέσω κινητών και social media– που ξέφευγαν από τον έλεγχο των πραξικοπηματιών.

ε) Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι ισχυρή. Έτσι, ο Ερντογάν ο οποίος επέβαλλε περιορισμούς και λογοκρισία στα social media και κατάγγελνε τους διαδηλωτές σαν ταραξίες,  τώρα βρέθηκε να απευθύνει το διάγγελμά του μέσω μιας εφαρμογής κινητού (facetime) και να καλεί τον λαό να βγει στους δρόμους.

Έτσι, στην ήδη εξαιρετικά επιβαρυμένη κατάσταση στην Τουρκία (αν συνυπολογίσουμε το Κουρδικό, το ISIS, τον πόλεμο στη Συρία, την απόλυτη κυριαρχία του Ερντογάν στην πολιτική ζωή) προστίθεται τώρα και το αποτυχημένο πραξικόπημα, κάνοντας το μίγμα εκρηκτικό. Ακόμα και οι καλύτεροι αναλυτές παραδέχονται ότι δεν μπορούν να προβλέψουν το μέλλον. Το πότε, δηλαδή, θα εκραγεί το καζάνι...

Όλες οι εξελίξεις για την Τουρκία στο live blogging του newpost.gr

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο