Το πραξικόπημα που απέτυχε, ο Ερντογάν και η ανύπαρκτη δημοκρατία - Η επόμενη μέρα στην Τουρκία

Το πραξικόπημα που απέτυχε, ο Ερντογάν και η ανύπαρκτη δημοκρατία - Η επόμενη μέρα στην Τουρκία

Τι ακριβώς συνέβη στην Τουρκία και τι πρέπει να περιμένουμε για το (άμεσο) μέλλον όσον αφορά την εξωτερική πολιτική της γειτονικής χώρας, το προσφυγικό ακόμα και το Κουρδικό; Τα σενάρια που ακούγονται πολλά και, ως συνήθως, υπερβολικά. Ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε ορισμένες κρίσιμες παραμέτρους. 

1. Η απόπειρα πραξικοπήματος απέτυχε. Ένα πραξικόπημα που ελάχιστες πιθανότητες υπάρχουν να ήταν «θέατρο» -όπως λέχθηκε κατά κόρον ιδίως στα ελληνικά social media-για να ενισχυθεί  το καθεστώς και να διευκολυνθούν διώξεις από τον Ερντογάν. Άλλο θέμα ότι ήταν ερασιτεχνικά οργανωμένο. Άλλο ότι ήταν δήθεν «θέατρο» και άλλο αν θα το εκμεταλλευτεί πολιτικά ο Ερντογάν –ήδη οι διώξεις έχουν ξεπεράσει τις 8.000! Στην απόπειρα πήραν μέρος, εκτός των μεσαίων και κατώτερων στελεχών του στρατού, αρκετοί στρατηγοί και υψηλόβαθμοι στρατιωτικοί που δεν δίστασαν να βομβαρδίσουν τη Βουλή και άλλα δημόσια κτίρια, καθώς και να δολοφονήσουν άοπλους πολίτες. 

2. Σήμερα κατηγορείται, και έχει συλληφθεί, ο αρχηγός της αεροπορίας, ο Ακίν Όζτουρκ, ως ο «εγκέφαλος» του πραξικοπήματος –κατηγορία που φαίνεται να μην μπορεί να τεκμηριωθεί. Σύμφωνα με πληροφορίες σπουδαίο ρόλο έπαιξε η Στρατιά του Αιγαίου, άνδρες της οποίας επιτέθηκαν και στο ξενοδοχείο που διέμενε ο Ερντογάν, στην Αλικαρνασσό, ενώ έχει συλληφθεί και ο αρχηγός της Τουρκικής ακτοφυλακής που επιχειρεί στο Αιγαίο. Αναλυτές επισημαίνουν ότι κρίσιμος παράγοντας για την επιτυχία ή όχι ενός πραξικοπήματος στην Τουρκία αποτελεί η Α' στρατιά, που έχει έδρα την Κωνσταντινούπολη, και η οποία τελικά δεν τάχθηκε με τους πραξικοπηματίες. Ωστόσο δεν έχει ακόμα αποκαλυφθεί ούτε η ταυτότητα των πρωτεργατών ούτε ο τελικός σκοπός τους – πέρα από την κατάληψη της εξουσίας. 

3. Οι κατηγορίες εναντίων στελεχών του κινήματος του Φετχουλλάχ Γκιουλέν, καθώς και του ίδιου το Γκιουλέν, που ζει στις ΗΠΑ, είναι δύσκολο να πούμε με σιγουριά κατά πόσο ευσταθούν –το κίνημα Γκιουλέν, πάντως, θεωρείται ιδιαίτερα ικανό στη στρατολόγηση δικαστικών λειτουργών και στρατιωτικών. Στο επόμενο Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο, τον Αύγουστο, αναμενόταν να πραγματοποιηθεί μεγάλη επιχείρηση εναντίον της οργάνωσης του κινήματος Γκιουλέν σε στρατό και δικαιοσύνη. Έτσι, πιθανόν, να δικαιολογούνται και οι έτοιμες λίστες με τα ονόματα των χιλιάδων συλληφθέντων και απολυθέντων δημοσίων υπαλλήλων στη γείτονα. Την εποχή που το κίνημα Γκιουλέν ήταν σύμμαχος του ΑΚΡ (το κόμμα του Ερντογάν) ο ίδιος Γκιουλέν είχε κάνει εκκαθαρίσεις στις ένοπλες δυνάμεις της Τουρκίας χρησιμοποιώντας τις υποθέσεις «Βαριοπούλα» και «Στρατιωτικής Κατασκοπίας», στις οποίες είχαν κατηγορηθεί ανώτατοι αξιωματικοί ότι σχεδίαζαν ακόμα και επίθεση κατά της Ελλάδας ως αντιπερισπασμό προκειμένου να καταλάβουν την εξουσία στην Τουρκία.

4. Η απόπειρα πραξικοπήματος απέτυχε. Και ο βασικός λόγος της αποτυχίας του, πέρα από την είσοδο ή μη διαφόρων τμημάτων του στρατού, ήταν η απουσία ερείσματος στην κοινωνία. Η έκκληση του Ερντογάν προς τον λαό να βγει στους δρόμους είχε άμεση ανταπόκριση και, ουσιαστικά, κατέστησε αδύνατη την επιτυχία του πραξικοπήματος. Η εμφάνιση του Ερντογάν, μέσω Face Time, στο CNN Türk, αποτελεί το σημείο καμπής. Ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε παρών, πόλωσε τους οπαδούς του και κατάφερε να τους κινητοποιήσει ενάντια στα τανκς. 

5. Το πραξικόπημα απέτυχε, όμως η κατάσταση στην Τουρκία μόνο ήρεμη δεν είναι. Η χώρα φαίνεται να οδηγείται σε βαθιά κοινωνική πόλωση και δεν αποκλείεται να έχουμε πολιτικές εξελίξεις που δεν θα συμπεριλαμβάνουν τον Ερντογάν –όχι αύριο, αλλά στο εγγύς μέλλον. Οι υποστηρικτές του Ερντογάν εύκολα μπορούν να κινητοποιηθούν για να αντιμετωπίσουν πολίτες που θα ζητούν περισσότερη δημοκρατία, δικαιώματα και ελευθερίες. Άλλωστε η απόπειρα πραξικοπήματος είναι απόδειξη του ελλείμματος δημοκρατίας. Σε ανακοίνωσή του το κουρδικό PKK  σημειώνει ότι «τέτοιες αντιπαραθέσεις για την εξουσία και απόπειρες διεκδίκησής της, όποτε αυτό είναι δυνατό, συναντούμε σε χώρες χωρίς δημοκρατία όπου μια αυταρχική εξουσία κάνει πραξικοπηματικές προσπάθειες να ανατρέψει μια άλλη αυταρχική εξουσία, όποτε οι συνθήκες είναι κατάλληλες. Αυτό συμβαίνει αυτή τη στιγμή στην Τουρκία».

6. Ο Ερντογάν πράγματι ενισχύθηκε μετά την αποτυχία του πραξικοπήματος. Η όποια, όμως, δημοκρατία στη γείτονα έχει καταρρεύσει: Πανεπιστημιακοί διώκονται επειδή η άποψή τους δεν ήταν αρεστή στην κυβέρνηση, η ελευθερία της έκφρασης δεν υφίσταται, στις κουρδικές επαρχίες έχουμε ανοιχτό πόλεμο. Οι μετά το πραξικόπημα συνθήκες είναι σίγουρα πολύ χειρότερες από την προηγούμενη κατάσταση. Η Τουρκία βρίσκεται μπροστά στην απόλυτη εξουσία του Ερντογάν και των πολιτοφυλακών του. Τα σημάδια δεν είναι καθόλου θετικά για τη συνέχεια: παρατηρείται μαζικότητα των δημόσιων ισλαμικών προσευχών, στους δρόμους διαδηλωτές καλούν τον Ερντογάν να επιβάλει τη Σαρία (ισλαμικός νόμος), ενώ η επαναφορά της θανατικής ποινής κυριαρχεί ως ζήτημα –το έθεσε και ο ίδιος ο Ερντογάν– στο δημόσιο διάλογο. Ωστόσο κανείς δεν είναι, ακόμα, σε θέση να γνωρίζει που θα καταλήξει αυτή η ιστορία...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο