Παγκόσμιο «φαινόμενο» τα πραξικοπήματα: Ποιες χώρες έχουν... πρωτιά - Γιατί αποτυγχάνουν

Παγκόσμιο «φαινόμενο» τα πραξικοπήματα: Ποιες χώρες έχουν... πρωτιά - Γιατί αποτυγχάνουν

Συγκλόνισε  όλον τον πλανήτη, η απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, εν μέρει διότι τέτοιου είδους κινήσεις δεν είναι πλέον τόσο συνηθισμένες όπως στο παρελθόν.

Σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε το δίκτυο CNBC, βασισμένη,  σε στοιχεία που συγκέντρωσε το Center for Systemic Peace , πριν από μερικές δεκαετίες, υπήρχαν περίπου 15 απόπειρες πραξικοπήματος ή επιβεβαιωμένες συνωμοσίες για πραξικόπημα κάθε χρόνο. Σήμερα, γίνονται περίπου 6 πραξικοπήματα κάθε χρόνο, ή 8 εάν συνυπολογιστούν και αυτά που χαρακτηρίζονται έτσι από τα ίδια τα καθεστώτα και που σύμφωνα με τους ερευνητές ίσως να μην έχουν συμβεί πραγματικά.

Παγκόσμιο «φαινόμενο»

Διεθνώς, πραξικοπήματα ή απόπειρες πραξικοπημάτων εκδηλώνονται συνήθως σε χώρες με πολιτική αστάθεια αλλά και οικονομικά προβλήματα, κυρίως στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική (το 19ο αιώνα έγιναν πάνω από 200 πραξικοπήματα και απόπειρες πραξικοπημάτων στη Βολιβία). Σε πολλές περιπτώσεις με στρατιωτικά πραξικοπήματα που πετυχαίνουν εγκαθιδρύονται δικτατορίες, όπως στην Ελλάδα, όπου το 1967 επιβλήθηκε στρατιωτική δικτατορία, στη Μιανμάρ το 1990, στη Νιγηρία, στο Νίγηρα, το 1996 και αλλού.

Τα τελευταία χρόνια εκδηλώθηκαν επιτυχημένα πραξικοπήματα σε χώρες, όπως οι Κομόρες, η Σιέρα Λεόνε, η Μαυριτανία, το Πακιστάν, η Ταϊλάνδη, τα νησιά Φίτζι, το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε, οι Νήσοι Σολομώντα και άλλες ενώ πολλοί ηγέτες του κόσμου (αρκετοί έχουν κατοχυρώσει την εξουσία τους με τη διεξαγωγή πολυκομματικών εκλογών) κατέλαβαν την εξουσία με πραξικοπήματα, όπως στη Λιβύη ο Μουαμάρ Καντάφι, στο Σουδάν ο Ομάρ Μπασίρ, στην Γκάμπια ο Γιαγιά Τζαμέ, στην Ισημερινή Γουινέα ο Τεοδόρο Ομπιάνγκ Νγκέμα Μπασόνγκο, στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία ο Φρανσουά Μποζιζέ, στη Γουινέα ο Μουσά Νταντίς Καμαρά και άλλοι.

Στην Ευρώπη στην πρόσφατη ιστορία πραξικοπήματα έγιναν, εκτός από την Ελλάδα, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία. Το 1991 το πραξικόπημα που είχε γίνει στην τότε Σοβιετική Ένωση οδήγησε στη διάλυση της ΕΣΣΔ. Απόπειρες πραξικοπημάτων, φανερές ή μη, έγιναν τις τελευταίες δεκαετίες στη Βενεζουέλα, στον Ισημερινό, στις Σεϋχέλλες, στη Μαδαγασκάρη, στην Αϊτή, στην Ονδούρα, στην Τουρκία και αλλού.

Η Ταϊλάνδη είναι η χώρα με τα περισσότερα πετυχημένα πραξικοπήματα από το 1946 (10), ενώ ακολουθούν η Βολιβία (8), η Συρία (8), η Αργεντινή (7) και η Αϊτή (6).

Τι είναι το πραξικόπημα

Πραξικόπημα θεωρείται η βίαιη και αιφνιδιαστική συνωμοτική πράξη που έχει σκοπό τη μεταβολή του πολιτεύματος προς όφελος της πολιτικής και στρατιωτικής κάστας μιας χώρας. Χαρακτηριστικό επίσης είναι ότι τα πραξικοπήματα έχουν σκοπό την εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος και τον περιορισμό των συνταγματικών δικαιωμάτων των πολιτών. Διακρίνεται σε πολιτικό ή στρατιωτικό ενώ υπάρχει και ο όρος συνταγματικό πραξικόπημα. Πρόκειται για έννοια που έρχεται σε αντίθεση με την επανάσταση, η οποία προέρχεται από μαζικές δράσεις καταπιεζόμενων τάξεων και αποσκοπεί στην επέκταση και κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους.

Γιατί αποτυγχάνουν

Σύμφωνα με τα στοιχεία, μόνο το ένα τρίτο των συνωμοσιών και το 40% των αποπειρών πραξικοπήματος είναι πετυχημένες. Από το 2010 έχουν καταγραφεί μόνο 18 απόπειρες πραξικοπήματος και μόνο σε 4 περιπτώσεις κατάφερε να ανέλθει στην εξουσία ένας νέος ηγέτης για τουλάχιστον ένα μήνα. Αυτό το ποσοστό επιτυχίας δεν είναι μεγάλο και είναι ακόμα χαμηλότερο εάν συνυπολογιστούν οι επιβεβαιωμένες συνωμοσίες που δεν προχώρησαν.

Ένας λόγος που είναι λιγότερο πιθανόν να πετύχει ένα πραξικόπημα σήμερα είναι ότι ο κόσμος έχει αλλάξει και οι κυβερνήσεις τείνουν περισσότερο προς τη δημοκρατία, εξηγεί ο Μόντι Μάρσαλ, διευθυντής του Center for Systemic Peace.

Τα πραξικοπήματα τείνουν να αποτελούν κακή εξέλιξη για την οικονομία μιας χώρας, αλλά μπορεί επίσης να είναι αποτέλεσμα της αδύναμης οικονομικής ανάπτυξης. Τέτοιου είδους κινήσεις μπορούν να επηρεάσουν το ΑΕΠ μιας χώρας για χρόνια, επισημαίνει το CNBC.

Γ.Λ.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο