Ο ουρανός σκοτείνιασε  για χρόνια, η βλάστηση ξεράθηκε και πολλά οικοσυστήματα έφτασαν στα όρια της αντοχής τους. Κι όμως, κάποιες κοινότητες ανθρώπων κατάφεραν να επιζήσουν μιας πολυετούς περιόδου χωρίς καλοκαίρια.

Μελέτη που δημοσιεύεται στο Nature με ελληνική συμμετοχή εξετάζει τις επιπτώσεις από την έκρηξη του ηφαιστείου Τόμπα στην Ινδονησία πριν από 74.000 χρόνια –την ισχυρότερη έκρηξη στον πλανήτη τα τελευταία δύο εκατομμύρια χρόνια.

Ο Homo sapiens είχε ήδη αρχίσει να επεκτείνεται πέρα από την Αφρική, τουλάχιστον μέχρι την Μέση Ανατολή, όταν ήρθε η καταστροφή: η τερατώδης έκρηξη απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα τέφρα κα σωματίδια διοξειδίου το θείου, υλικά που μπλοκάρουν την ηλιακή ακτινοβολία και καταστέλλουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου που διατηρεί τον πλανήτη ζεστό.

Προηγούμενες έρευνες υποδείκνυαν ότι η ψυχρή περίοδος που έφερε η έκρηξη του Τόμπα διήρκεσε δεκαετίες και έφερε την ανθρωπότητα στα πρόθυρα της εξαφάνισης.

Η νέα μελέτη δείχνει να διαψεύδει το χειρότερο σενάριο. Εξετάζει ιζήματα από δύο τοποθεσίες της Νοτίου Αφρικής οι οποίες κατοικούνταν για δεκάδες χιλιάδες χρόνια, και εντοπίζει σωματίδια ηφαιστειακής υάλου  τα οποία είχαν την ίδια χημική υπογραφή με δείγματα τέφρας από το Τόμπα που είχαν συλλεχθεί στη Μαλαισία και το Μαλάουι.

Το σημαντικότερο εύρημα είναι οι ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας που εντοπίστηκαν κάτω από το στρώμα ηφαιστειακής στάχτης συνεχίζονται χωρίς διακοπή και στα υπερκείμενα στρώματα –κάτι που υποδεικνύει ότι η παλαιολιθική κοινότητα έμεινε αλώβητη από  την περιβαλλοντική κρίση.

Η διεθνής μελέτη, την οποία συνυπογράφει ο Παναγιώτης Καρκάνας της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, δεν αποδεικνύει βέβαια ότι η έκρηξη άφησε ανεπηρέαστες ανθρώπινες κοινωνίες σε άλλες περιοχές της Αφρικής ή της Ασίας.

Στη Νότιο Αφρική, λένε οι ερευνητές, η κοινότητα κυνηγών - τροφοσυλλεκτών μπόρεσε να επιζήσει χάρη στη διατροφή με θαλασσινά, τα οποία πιθανότατα δεν επηρεάστηκαν από τον ηφαιστειακό χειμώνα που έπληξε την ξηρά.

«Οι οικονομίες κυνηγών - τροφοσυλλεκτών είναι πραγματικά ανθεκτικές» σχολιάζει στο δικτυακό τόπο του Science o Κέρτις Μάριν του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Αριζόνα στο Τέμπε. «Οι επιπτώσεις για αυτούς ήταν πιθανότατα μικρές».