Γράφει η Αναστασία Γαλάνη

Στις 23:11 το βράδυ της Τρίτης 11ης Ιουνίου του 2013 γράφτηκε ο επίλογος για την ΕΡΤ με πάνω από 2.500 εργαζομένους να μένουν χωρίς δουλειά εν μέσω μάλιστα κρίσης.

Στον… επίλογο της Εθνικής Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης μπορούν να συμπεριληφθούν οι πολλές χιλιάδες εκπομπές ενημερωτικού και επιμορφωτικού χαρακτήρα, οι χιλιάδες δημοσιογράφοι που εκπαιδεύτηκαν, θήτευσαν και μεγαλούργησαν στο δημόσιο κανάλι, οι εκατοντάδες χιλιάδες εργατοώρες των εργαζομένων, οι προσπάθειες, το μετά κόπου σημαντικό δημοσιογραφικό έργο, η συμβολή στην ενημέρωση και στην «διαμόρφωση» της ελληνικής κοινής γνώμης, αλλά και οι δεκάδες προσλήψεις με υπέρογκους μισθούς, τα ποικίλα συμφέροντα που εξυπηρετήθηκαν, η αδιαφάνεια και έλλειψη στοιχειώδους οργάνωσης.

Η ΕΡΤ τα είχε όλα. Και τα άσχημα και τα καλά της. Ωστόσο από χτες το βράδυ μάλλον κέρδισε τον σύμμαχο που θεωρητικά έπρεπε ως αυτοσκοπό να έχει μαζί της και προσπαθούσε για δεκαετίες, σχεδόν όλους τους πολίτες.

Χιλιάδες κόσμου πλυμμήρησαν το ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής ως ένδειξη συμπαράστασης στο κλείσιμο της ΕΡΤ και αυτό ήταν ίσως η πιο σημαντική και υψηλή «τηλεθέαση» που αναζητούσε. Εξάλλου για αρκετούς ήταν η δημόσια φωνή και η απουσία της δημιουργεί δημοκρατικά κενά. Εξάλλου, η φίμωση όποιας φωνής της ενημέρωσης και για όποιους ρεαλιστικούς λόγους μόνο επικίνδυνη μπορεί να είναι.

Το… καθήκον της ΕΡΤ

Ώς δημόσιος φορέας ενημέρωσης, η Ε.Ρ.Τ., όφειλε σύμφωνα με το νόμο, να εκπέμπει πανελλαδικά, να έχει δορυφορικό πρόγραμμα σε άλλες ηπείρους με στόχο την ενημέρωση του απόδημου ελληνισμού, να μεταδίδει τα όσα γίνονται στην Βουλή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην αμερόληπτη παρουσίαση των θέσεων όλων των πολιτικών κομμάτων και στην παρουσίαση «θεμάτων που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση, παραγωγικές τάξεις, κοινωνικούς φορείς κ.ο.κ.».

Η ΕΡΤ διαδέχθηκε το πρώην ΕΙΡ και Εθνικόν Ίδρυμα Ραδιοφωνίας Τηλεοράσεως. Το νομικό καθεστώς της άλλαξε το 1976, όταν από ίδρυμα μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία. Οι περισσότερες υπηρεσίες της Ε.Ρ.Τ. στεγάζονται στο λεγόμενο «Ραδιομέγαρο», που οικοδομήθηκε το 1968-1969, και το οποίο βρίσκεται επί της Λεωφόρου Μεσογείων, στην Αγία Παρασκευή Αττικής.

Η μακρόχρονη ιστορία της δημόσιας τηλεόρασης

Η ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης αρχίζει το 1951 όταν με τον νόμο 1663 προβλέπεται η ίδρυση και λειτουργία ραδιοτηλεοπτικών σταθμών των Ενόπλων Δυνάμεων - διάταξη η οποία καταργείται 15 χρόνια αργότερα - ενώ παράλληλα προβλέπεται και η λειτουργία της Υπηρεσίας Ενημέρωσης Ενόπλων Δυνάμεων (ΥΕΝΕΔ) που θα είχε την αρμοδιότητα για την εγκατάσταση και λειτουργία ραδιοτηλεοπτικών σταθμών.

Στις αρχές της δεκαετίας του '60 αρχίζει η πειραματική μετάδοση τηλεοπτικών εκπομπών στη Θεσσαλονίκη. Ο πρώτος πειραματικός σταθμός Ελληνικής τηλεόρασης λειτούργησε το 1961 στη Θεσσαλονίκη από τη ΔΕΗ στα πλαίσια της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Η επίσημη όμως έναρξη της Ελληνικής κρατικής τηλεόρασης έγινε στις 23 Φεβρουαρίου 1966, με πρώτη παρουσιάστρια την Ελένη Κυπραίου και συντονιστή το δημοσιογράφο Γεώργιο Κάρτερ.

Το 1969 γίνεται η διεθνής απευθείας σύνδεση με το κύκλωμα της Eurovision για τη μετάδοση της προσεδάφισης και του περιπάτου του πληρώματος του Απόλλο 12 στη Σελήνη.

Το 1970 το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοτηλεόρασης μετεξελίσσεται σε Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης (Ε.Ι.Ρ.Τ). Το 1975, με τη μεταπολίτευση, το Ε.Ι.Ρ.Τ μετατρέπεται σε Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση (Ε.Ρ.Τ) με σκοπό την «ενημέρωση, την επιμόρφωση και την ψυχαγωγία του Ελληνικού λαού».

Η απελευθέρωση και ανάπτυξη της τηλεόρασης στην Ελλάδα άργησε ωστόσο πολλές δεκαετίας. Το 1987 η ΕΡΤ αναδιαρθρώνεται εν' όψει της εισαγωγής των ιδιωτικών σταθμών. Η ΕΡΤ1 και ΕΡΤ2 συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο φορέα, την ΕΡΤ Α.Ε. που λειτουργεί ως ανώνυμη εταιρία νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου. Η ΕΡΤ ελέγχεται και εποπτεύεται από το κράτος μέσω του Υπουργείου Προεδρίας της Κυβερνήσεως και έχει διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια.

Επίσης προβλέπεται η ίδρυση ενός Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών Μέσων (ΙΟΜ) ως απλή διεύθυνση για τη «θεωρητική και εφαρμοσμένη έρευνα και μελέτη των οπτικοακουστικών μέσων» και δεύτερον μια Εταιρεία Παραγωγής και Εμπορίας Εκπομπών και Προγραμμάτων Ραδιοτηλεόρασης. Το 1989 ιδρύεται το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης για την εποπτεία του ραδιοτηλεοπτικού πεδίου. Από το 1993 το αρμόδιο Υπουργείο είναι το Υπουργείο Τύπου και ΜΜΕ.

H απορύθμιση του τηλεοπτικού πεδίου στα τέλη της δεκαετίας του '80 μεταμόρφωσε το τηλεοπτικό περιβάλλον της χώρας θέτοντας νέους όρους και φέρνοντας νέους πρωταγωνιστές στο προσκήνιο.

 Η Ελλάδα ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης επηρεάζεται άμεσα από την κοινή πολιτική της Ευρώπης που με την έκδοση της Πράσινης Βίβλου για μια «Τηλεόραση Χωρίς Σύνορα» διαμόρφωσε το κατάλληλο πλαίσιο για μια φιλελεύθερη πολιτική στο τηλεοπτικό πεδίο.

Σύντομα κάνουν την εμφάνισή τους 140 ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί - εθνικοί και τοπικοί - ανατρέποντας έτσι το κρατικό μονοπώλιο. Η απορύθμιση είχε καταλυτική σημασία και για την εγχώρια διαφημιστική αγορά, στην οποία έδωσε τεράστια ώθηση. Επέτρεψε επίσης την ανάπτυξη ενός ολόκληρου τομέα παραγωγής τηλεοπτικών προγραμμάτων στην Ελλάδα, αλλά και την αύξηση της εισαγωγής τηλεοπτικών προγραμμάτων από άλλες χώρες.

Προς το τέλος του 1989 εμφανίζονται στις τηλεοπτικές συχνότητες τα δύο πρώτα ιδιωτικά κανάλια, το Mega Channel και ο Antenna TV, γεγονός που σηματοδοτεί την ουσιαστική αναδιάρθρωση του επικοινωνιακού πεδίου της χώρας αλλά και της ΕΡΤ. Με την πάροδο λίγων μηνών το ένα τηλεοπτικό κανάλι μετά το άλλο εμφανίζονται σε ολόκληρη την Ελληνική επικράτεια, εκπέμποντας είτε πανελλαδικά είτε τοπικά.

Το 1997 η ΕΡΤ 2 μετεξελίσσεται σε ΝΕΤ με ενημερωτικό κυρίως προφίλ και η ΕΤ1 σε ψυχαγωγικό κανάλι ενώ πλέον από κρατική αποκαλείται δημόσια τηλεόραση. Το 1999 παρέχεται επίσημη άδεια λειτουργίας ψηφιακής δορυφορικής τηλεόρασης. Η ΕΡΤ αποκτά τα δικά της δορυφορικά προγράμματα για τους Έλληνες του εξωτερικού.

Ευτράπελα

Σύμφωνα με το greektechforum, το 1987 αποτελεί έτος σταθμό για τα τηλεοπτικά δεδομένα καθώς για πρώτη φορά εκφράζεται έντονα η βούληση των δήμων να σπάσουν το κατεστημένο της ΕΡΤ, αρχικά μεταδίδοντας δορυφορικά προγράμματα και στη συνέχεια το δικό τους τηλεοπτικό κανάλι. Το ραδιόφωνο αρχίζει ήδη να απελευθερώνεται, η τηλεόραση όμως συναντά αρκετά εμπόδια καθώς είναι σαφές ότι δεν υπάρχει πολιτική βούληση για κάτι τέτοιο. Οι ιστορίες με τις επιδρομές των ΜΑΤ στη Θεσσαλονίκη εναντίων των πομπών του δήμου γίνονται καθημερινά πρωτοσέλιδο στις εφημερίδες και αποτελούν την αιτία για έντονη πολιτική διαμάχη.

Στην Αθήνα, ο δήμος δηλώνει κατηγορηματικά ότι είναι έτοιμος να ακολουθήσει το παράδειγμα της πρωτοπόρου Θεσσαλονίκης. Η ΕΡΤ, βλέποντας ότι η κατάσταση έχει εκτροχιαστεί αποφασίζει να προλάβει τον δήμο και να κάνει η ίδια αυτό που αρνείται στους άλλους.

Μια χαρακτηριστική προσπάθεια έγινε γύρω στο 1987 όταν από την συχνότητα της ΕΡΤ 1 κάποιος πειρατής για αρκετές μέρες έπαιζε ταινίες που νοίκιαζε από το βιντεοκλάμπ της γειτονιάς του. Η ΕΡΤ ολοκλήρωνε το πρόγραμμα της ως τις 2 το πρωί και μετά κατέβαζε τους πομπούς μέχρι να ξεκινήσει και πάλι το πρόγραμμά της. Έτσι οι πειρατές εκμεταλλεύονταν τη συχνότητα της κι έπαιζαν ότι ήθελαν ανεμπόδιστοι.

*Με πληροφορίες από το Αφιέρωμα «Αναδρομές» της Καθημερινής

TAGS