Τα χέρια τους τρίβουν στο ειδησεογραφικό δίκτυο του αραβικού κόσμου, στο Αλ Τζαζίρα, αφού η αναταραχή στη Μέση Ανατολή μέσω του ντόμινο των εξεγέρσεων, εκτοξεύει τις θεαματικότητές του σε όλο τον κόσμο, ανοίγωντας ξανά τη συζήτηση για τους πολιτικούς στόχους που εξυπηρετεί.

Ως γνωστόν, το κανάλι ίδρυσε πριν από 15 χρόνια ο Εμίρης του Κατάρ, Σεΐχης Χαμάντ μπιν Χαλίφα αλ-Τάνι με στόχο να παράσχει την ανεξάρτητη ενημέρωση που τα κρατικά κανάλια της περιοχής αγνοούσαν.

Πρώτο συνειδητοποίησε τη σημασία και το μέγεθος της εξέγερσης στην Τυνησία και των επιπτώσεων της στην περιοχή κι ήταν αυτό που άνοιξε το παράθυρο στις συνακόλουθες κινήσεις στην Αίγυπτο, με τις κακές γλώσσες να λένε ότι αυτό τις υποκίνησε.

Τα ακροατήρια σε όλον τον κόσμο ακολούθησαν κι η παγκόσμια θεαματικότητα του καναλιού εκτοξεύθηκε. Είναι ενδεικτικό ότι κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων ημερών των διαδηλώσεων στην Αίγυπτο, οι θεατές που παρακολουθούσαν το κανάλι μέσω του Διαδικτύου αυξήθηκαν κατά 2.500% και έφτασαν τα 4 εκ., το, 1,6 από τους οποίους στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο του αγγλόφωνου τμήματος του καναλιού, Αλ Άνστι.

Ποιος ο πραγματικός του ρόλος;

Αλλά ακόμη στη στιγμή του θριάμβου, τα ερωτήματα σχετικά με το Αλ Τζαζίρα παραμένουν, αφού παρά τη δεδηλωμένη ανεξαρτησία και τη γενναία δημοσιογραφία, το δίκτυο αναπόφευκτα παίζει έναν πολιτικό ρόλο. Είναι, όπως πολλοί στην περιοχή του καταλογίζουν, φιλικό σε ισλαμιστικά κόμματα, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ; Έχει ως στόχο ορισμένα καθεστώτα στη Μέση Ανατολή, ενώ με άλλα είναι πιο μαλακό; Και τι ρόλο παίζει, αν παίζει κάποιον, ο πλούσιος υποστηρικτής του στο Κατάρ;

Ίσως καλύτερα από όλους το είχε πει, ο ανατραπείς πρόεδρος της Αιγύπτου, Χόσνι Μουμπάρακ, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης του στα κεντρικά γραφεία του Αλ Τζαζίρα στο Κατάρ: «Κι όλη αυτή η φασαρία, από αυτό το σπιρτόκουτο;»

Το Αλ Τζαζίρα, το οποίο στα αραβικά σημαίνει «το Νησί», αντιμετωπίζεται με απέχθεια των ηγετών του αραβικού κόσμου αλλά έχει το θαυμασμό πολλών απλών αράβων από την πρώτη στιγμή που εξέπεμψε, το 1996. Ήταν το πρώτο αραβικό δίκτυο που έβγαλε ισραηλινούς αξιωματούχους και το κανάλι που φιλοξένησε ως επισκέπτες από σαουδάραβες διαφωνούντες έως φεμινίστριες και ισλαμιστές κληρικούς. Ένας εργαζόμενος μάλιστα λέει ότι «όταν για πρώτη φορά εμφανίστηκαν ισραηλινοί στις οθόνες, οι άνθρωποι νόμιζαν ότι το κανάλι χρηματοδοτείται από τη Μοσάντ».

Στις τελευταίες του εβδομάδες στην εξουσία, ο Μουμπάρακ δεν έκρυβε το θυμό του για τις εκπομπές του Αλ Τζαζίρα για τις διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης του. Το δίκτυο μετέδιδε ζωντανά από την πλατεία Ταχρίρ και τις 18 ημέρες των διαδηλώσεων, παρά το γεγονός ότι το γραφείο του έκλεισε, οι δημοσιογράφοι του ξυλοκοπήθηκαν και κρατήθηκαν και οι κασέτες και οι εξοπλισμός κατασχέθηκαν και καταστράφηκαν.

Σύμφωνα με ανώτατες πολιτικές πηγές στην Ευρώπη, σε τηλεφωνικές του επικοινωνίες με δυτικούς ηγέτες κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, ο Μουμπάρακ εξέφραζε την άποψη ότι ο Εμίρης εστιάζει στην αναταραχή στην Αίγυπτο με εντολή του Ιράν, κατηγορία που τα στελέχη του καναλιού αρνούνται και λένε ότι τους ενδιαφέρει μονάχα η καλή δημοσιογραφία.

Αδιαμφισβήτητη η επιρροή του

Οι επικριτές του καναλιού όμως επισημαίνουν περιπτώσεις που έκανε πίσω για να αποδείξουν τον πολιτικό ρόλο που μπορεί να παίξει.

Αρχικά η κάλυψη της Σαουδικής Αραβίας, της κυρίαρχης οικονομικά και πολιτικά αραβικής δύναμης, ήταν εκτενής. Αλλά το 2002, η Σ. Αραβία απέσυρε τον πρεσβευτή της στο Κατάρ σε ένδειξη διαμαρτυρίας για όσα το κανάλι έδειχνε για τη σαουδαραβική πολιτική.

Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών αποκαταστάθηκαν το 2008, αλλά παρατηρητές λένε ότι το κανάλι κατέβασε τους τόνους της κάλυψης και πρόσφατα αποσιώπησε τελείως μια σύγκρουση μεταξύ του ναυτικού των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και ενός σαουδαραβικού περιπολικού μετά από μία αντιπαράθεση για τα θαλάσσια σύνορα.

«Θα προκαλούσαν προβλήματα», λέει πηγή στη Βρετανία, που δεν αποκαλύπτει το όνομα της για να μην έχει εργασιακό πρόβλημα αλλά το Αλ Τζαζίρα επιμένει ότι η κυβέρνηση του Κατάρ έχει μηδενική ανάμειξη.

«Δημοσιογραφικά η κυβέρνηση του Κατάρ δεν απλώνει χέρι», λέει ο Άνστι, ο οποίος προσθέτει ότι «οι αιγυπτιακές αρχές είχαν ασκήσει μεγάλη πίεση να σταματήσει η κάλυψη από την Αίγυπτο αλλά το κανάλι ήταν αποφασιστικό μπροστά σε αυτήν».

Η Ουάσιγκτον αρχικά καλωσόρισε το κανάλι ως παράδειγμα της άνθισης των ελευθερίας του τύπου στον αραβικό κόσμο, αλλά μετά από τις επιθέσεις στις ΗΠΑ, το 2001, άλλαξε στάση. Η κυβέρνηση Μπους το κατηγόρησε για προπαγάνδα και ακόμη και δεσμούς με την αλ Κάιντα και ο στρατός βομβάρδισε τα γραφεία του δικτύου σε Καμπούλ και Βαγδάτη, όπου σκοτώθηκε ένας δημοσιογράφος. Οι ΗΠΑ είπαν ότι και τα δύο επεισόδια ήταν τυχαία, αλλά κάποιοι στο Αλ Τζαζίρα που ξέρουν τα πράγματα από μέσα, λένε ότι το κανάλι ήταν ο στόχος.