Γιατί η Δανία ξεπερνά την κρίση πιο εύκολα από άλλες χώρες

Γιατί η Δανία ξεπερνά την κρίση πιο εύκολα από άλλες χώρες

Δανέζικα μαθήματα οικονομικών από το NEWPOSTER στο οποίο μίλησε ο Δανός καθηγητής οικονοµικών Μίκαελ Μέλερ. 

Σύντομα κοντά σας το τεύχος Μαΐου του NEWPOSTER. Κατεβάστε την εφαρμογή ΕΔΩ.

Γράφει ο Βαγγέλης Βιτζηλαίος

Η χώρα με το υψηλότερο ιδιωτικό χρέος στον κόσμο, ενώ ακόμα οι συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης καλά κρατούν, θα ηχούσε στ’ αυτιά των περισσοτέρων ως μία χαμένη υπόθεση. Κι όμως, στην περίπτωση της ∆ανίας η λέξη «γκρεμός» απέχει πολύ, αφού το οικονομικό μοντέλο της χώρας αλλά και η νοοτροπία του πολιτικού συστήματος και των πολιτών αποτελούν μία ασπίδα στις αντίξοες συνθήκες.

Η χρηματοπιστωτική κρίση που ξέσπασε το 2008 και τα προβλήματα στο νότο της Ευρώπης δεν άφησαν ανεπηρέαστη τη σκανδιναβική χώρα. Η «φούσκα» στην αγορά ακινήτων πυροδότησε μια τραπεζική κρίση που προβληματίζει ακόμα και σήμερα την Κοπεγχάγη. Όλα άρχισαν από την κατάρρευση της Roskilde Bank το καλοκαίρι του 2008, σύμφωνα με έκθεση του υπουργείου Ανάπτυξης της χώρας, με το διάστημα έως το φθινόπωρο του 2010 να χαρακτηρίζεται από τις μεγάλες απώλειες στο τραπεζικό σύστημα. Ο μεγαλύτερος δανειστής της χώρας, η Danske Bank, έχασε 135.000 καταθέτες το τελευταίο 16άμηνο, με την εμπιστοσύνη των πελατών να πέφτει στα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας εξαετίας, σύμφωνα με στοιχεία της Voxmeter.

Παράλληλα, η κυβέρνηση αναζητεί μια πιο άμεση ρύθμιση στα στεγαστικά δάνεια, αφού η συγκεκριμένη αγορά ανέρχεται στα 550 δισ. δολάρια και είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο αναλογικά με τον πληθυσμό. Υπολογίζεται ότι περίπου 100.000 νοικοκυριά θα χρειαστούν ειδικούς όρους ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Νότιας ∆ανίας.

Η δανέζικη οικονομία έχασε σημαντικό έδαφος στον τομέα της ανταγωνιστικότητας, αφού από την τρίτη θέση στην οποία βρισκόταν, παγκοσμίως το 2008, έπεσε στη 12η το 2013. Το μεγάλο ζήτημα είναι, όμως, άλλο: Το ιδιωτικό χρέος. Τα νοικοκυριά της ∆ανίας έχουν την υψηλότερη αναλογία χρέους/εισοδήματος (321%) στον κόσμο.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η ανάπτυξη της ∆ανίας υστερεί σε σχέση με αυτές της Νορβηγίας και της Σουηδίας. Συγκεκριμένα, το δανέζικο ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 1,6%, ενώ αυτό της Σουηδίας κατά 2,3% και της Νορβηγίας κατά 3%. Στις 13 Ιανουαρίου, το ∆ιεθνές Νομισματικό Ταμείο ανακοίνωσε πως εντείνει την παρακολούθησή του στην οικονομία της Κοπεγχάγης.

Πώς γίνεται, όμως, μία χώρα με τους παραπάνω ανησυχητικούς δείκτες να συνεχίζει να διαθέτει μία οικονομία «ΑΑΑ» και οι ∆ανοί να είναι οι πιο χαρούμενοι πολίτες στον κόσμο; Το οικονομικό μοντέλο της χώρας απαντά στην ερώτηση.

Το δανέζικο µοντέλο

Παρά τις αντιξοότητες, η ανεργία (6,9%) και ο πληθωρισμός (0,78% τον ∆εκέμβριο του 2013) κυμαίνονται σε χαμηλά επίπεδα. Το «κλειδί» της αντοχής της δανέζικης οικονομίας αποτελεί ο συνδυασμός υψηλών φόρων, γενναιόδωρων κοινωνικών υπηρεσιών και αποτελεσματικού δημόσιου τομέα. Η χώρα των 5,5 εκατ. κατοίκων αποτελεί γνήσιο παράδειγμα του σκανδιναβικού μοντέλου αναδιανομής πλούτου. 

«Η δανέζικη οικονομία είναι μία λογική επιτυχία» τονίζει στο NP ο Μίκαελ Μέλερ, καθηγητής του Copenhagen Business School. «Έχουμε προβλήματα με την ανεργία, ενώ η αύξηση της παραγωγικότητας είναι σχετικά χαμηλή. Σίγουρα, όμως, αρκετές χώρες έχουν χειρότερα προβλήματα με την ανεργία. Η δανέζικη οικονομία είναι επιτυχημένη στο βαθμό που η χώρα έχει πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, είναι πιστώτρια χώρα (net creditor) και τα δημοσιονομικά μεγέθη είναι αρκετά καλά, με χαμηλό χρέος προς ΑΕΠ» επισημαίνει.

Ο ∆ανός καθηγητής υπογραμμίζει ότι «η οικονομία στον ιδιωτικό τομέα είναι κάπως καλύτερη απ’ ό,τι δείχνουν τα στοιχεία. Ο λόγος είναι ότι η ∆ανία, εδώ και αρκετά χρόνια, έχει δημιουργήσει μεγάλα σε κεφάλαιο συνταξιοδοτικά συστήματα, που φτάνουν το 200% του ΑΕΠ». 

Έτσι η κυβέρνηση έχει ένα μεγάλο «κρυφό περιουσιακό στοιχείο» διότι οι πληρωμές των συντάξεων θα φορολογηθούν ως εισόδημα κάποια στιγμή. Με άλλα λόγια, η ∆ανία θα έχει λιγότερα προβλήματα από τη γήρανση του πληθυσμού σε σχέση με άλλες χώρες. Το ίδιο γεγονός εξηγεί, επίσης, γιατί τα μεγάλα ιδιωτικά χρέη δεν αντιμετωπίζονται ως τεράστιο ζήτημα. 

Αν οι πολίτες έχουν καλό, σταθερό εισόδημα ως συνταξιούχοι, δεν έχουν την ίδια ανάγκη να αποπληρώσουν το μεγαλύτερο μέρος από το στεγαστικό τους δάνειο πριν συνταξιοδοτηθούν, όπως συμβαίνει με άτομα με χαμηλότερες συντάξεις». 

Και άλλα επιμέρους στοιχεία παίζουν, όμως, κομβικό ρόλο στο success story της σκανδιναβικής οικονομίας. Σύμφωνα με τη ∆ιεθνή ∆ιαφάνεια, ήταν το κράτος με τη χαμηλότερη διαφθορά στον κόσμο και για το 2013. Εννιά στους δέκα πολίτες, ηλικίας 25-34 ετών, χρησιμοποιούν το ∆ιαδίκτυο για να απευθυνθούν στις αρχές, αριθμός που είναι ο υψηλότερος στο σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ. 

Άξιες αναφοράς είναι και οι χαμηλές αμυντικές δαπάνες της χώρας της βόρειας Ευρώπης. Όταν ο υπουργός Εμπορίου και Ευρωπαϊκών Σχέσεων της χώρας, Νικ Χέκεραπ, συναντήθηκε με τον υπουργό Άμυνας των Ηνωμένων Πολιτειών, Λίον Πανέτα, διαπίστωσε ότι οι αμυντικές δαπάνες της ∆ανίας αντιστοιχούν στα έξοδα του Πενταγώνου για κλιματισμό(!).

Τα µυστικά της επιτυχίας

Η επιτυχία του δανέζικου οικονομικού μοντέλου έχει τέσσερα σημεία-κλειδιά, κατά τον κ. Μέλερ. «Ο δημόσιος τομέας έχει υπάρξει ιδιαίτερα προσεκτικός και αποπλήρωσε μεγάλο κομμάτι των χρεών του πριν από την κρίση». Αυτός είναι ο σημαντικότερος παράγοντας πίσω από την επιτυχία. «Η κυβέρνηση ήξερε ότι η οικονομία (τρέχουσες συναλλαγές και δημοσιονομικά) έπρεπε να είναι σε τάξη για να επιβιώσει στην κρίση. Η ∆ανία έπρεπε να είναι προσεκτικότερη σε σχέση με τα κράτη που μπήκαν στο ευρώ» σημειώνει χαρακτηριστικά. 

∆εύτερος παράγοντας είναι το γεγονός ότι η κυβέρνηση της χώρας δεν έχει πληρώσει μεγάλο κόστος για τη διάσωση των τραπεζών. Τα τραπεζικά ιδρύματα πλήρωσαν «το λογαριασμό» λίγο-πολύ μόνα τους (και τα προβλήματα στον τομέα ήταν λιγότερα σε σχέση με άλλες χώρες).

Ο καθηγητής του CBS κάνει αναφορά και στα περιορισμένα προβλήματα φοροδιαφυγής και στην ανυπαρξία της διαφθοράς, ενώ ως τέταρτο σημείο επισημαίνει ότι «υπάρχει σχετικά χαμηλή ασφάλεια εργασίας στη ∆ανία, που επιτρέπει στις εταιρείες να προσλαμβάνουν ταχύτερα προσωπικό όταν η ζήτηση αυξάνεται».

Βλέµµα προς το µέλλον

Οι οιωνοί για το 2014 είναι, πάντως, θετικοί για τη σκανδιναβική χώρα, σύμφωνα με τις προβλέψεις των Βρυξελλών. «Έπειτα από τρία χρόνια οικονομικής στασιμότητας, υπάρχουν ενδείξεις για βελτίωση στη δανέζικη οικονομία» ανέφερε η Κομισιόν, σε έκθεση που δημοσιοποιήθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου. Πιο αναλυτικά, εκτιμά ότι θα υπάρξει αύξηση της απασχόλησης κατά 0,5% μέσα στο 2014 όπως και το 2015, ενώ αναμένεται και πτώση της ανεργίας στο 6,9% το τρέχον έτος και στο 6,7% το επόμενο.

«Παρά τα ξεκάθαρα σημάδια βελτίωσης είναι πολύ νωρίς να συμπεράνουμε ότι η ανάκαμψη έχει αποκτήσει σταθερό βάδισμα» τονίζει χαρακτηριστικά η Κομισιόν. Όμως, οι Σκανδιναβοί έχουν τον τρόπο να μένουν μακριά από τις «κακοτοπιές». 

Και μία ελληνική παροιμία ταιριάζει απόλυτα στον τρόπο ζωής τους: Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν. Καλό θα ήταν να μπορούσε το ελληνικό πολιτικό σύστημα και οι πολίτες να διδαχθούν από τα «μαθήματα οικονομίας» της Κοπεγχάγης. 

Ένας Έλληνας εργαζόμενος στην οικονομική πραγματικότητα της ∆ανίας

«Τα τελευταία τρία χρόνια παρουσιάζεται ραγδαία αύξηση στους μετανάστες. Και μόνο από αυτό, το κράτος της ∆ανίας έχει κερδίσει πολλά δισ. ευρώ από την φορολογία, μιας και είναι πάρα πολύ δύσκολο να εισέλθει κάποιος στη χώρα χωρίς να έχει δουλειά ή κάποιον να τον δικαιολογεί ή να του πληρώνει τα έξοδα» δηλώνει στο ΝP ο Βαγγέλης Αθανασόπουλος, που ζει στην Κοπεγχάγη και εργάζεται ως μηχανικός ποιότητας στα ηλεκτρομηχανολογικά (Μ&E Engineer) στην εταιρεία που επεκτείνει τομετρό της πόλης. Ο κ. Αθανασόπουλος αναφέρει  χαρακτηριστικά παραδείγματα από την καθημερινή οικονομική πραγματικότητα των ∆ανών και τη χαώδη διαφορά σε σχέση με την Ελλάδα. Το ΦΠΑ είναι παντού 25%, ενώ ένα μικρό διαμέρισμα στο κέντρο (55τ.μ.) μπορεί να κοστίζει μέχρι και 1.500 ευρώ το μήνα, ανεξαρτήτως χρονολογίας κατασκευής. «Οπότε είναι προτιμότερο να μένεις στα προάστια της Κοπεγχάγης ή έξω από  την πόλη, μιας και αν η δουλειά σου είναι 50 χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο κατοικίας σου, τα χρήματα των μεταφορικών στα επιστρέφει η εφορία. Αυτό στις περισσότερες περιπτώσεις συμφέρει» τονίζει.

«Τον τελευταίο χρόνο, σημειώθηκε αύξηση των επενδύσεων στις δανέζικες εταιρείες με παράλληλη αύξηση της εγχώριας ζήτησης. Η οικονομική πολιτική της ∆ανίας παρά τις όποιες δυσμενείς συνθήκες, στηρίζει την αγορά εργασίας, η οποία  χαρακτηρίζεται από υψηλή σταθερότητα ήδη από το 2010» σημειώνει, ενώ χρησιμοποιεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την κατασκευή-επέκταση του μετρό στη Κοπεγχάγη. «Ήδη το σιδηροδρομικό δίκτυο του κέντρου της Κοπεγχάγης θεωρείται επαρκές και η λειτουργία του χαρακτηρίζεται από ακρίβεια και συνέπεια. Η επέκταση του μετρό πέρα από έργο “βιτρίνας”, μας αποδεικνύει ότι υλοποιείται προκειμένου να αξιοποιηθούν υπάρχοντα διαθέσιμα κεφάλαια στη κατεύθυνση της κίνησης της αγοράς, αξιοποίησης επιστημονικού και εργατικού δυναμικού και συμμετοχής  κατασκευαστικών και εξοπλιστικών εταιρειών, εταιρειών παροχής συμβουλών και ανθρώπινου δυναμικού» δηλώνει.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο