Σοκάρει η νέα αρχιτεκτονική του ασφαλιστικού - Στην κυβέρνηση η «καυτή πατάτα» του κόστους

Σοκάρει η νέα αρχιτεκτονική του ασφαλιστικού - Στην κυβέρνηση η «καυτή πατάτα» του κόστους

Ανατροπές στο ασφαλιστικό σύστημα όπως το γνωρίζαμε μέχρι τώρα φέρνει το πόρισμα της επιτροπής Σοφών του υπουργείου Εργασίας, με πρωτοποριακό «μοντέλο» που προβλέπει σύνταξη με εισοδηματικά κριτήρια, ενιαίο ταμείο ασφάλισης για όλους και νέους τρόπους υπολογισμού σύνταξης, μαζί με πρόσθετες περικοπές που μπορεί να αγγίξουν το 17%. Έχοντας καταρχάς ''πράσινο φως'' στα βασικά σημεία του από την κυβέρνηση, το πόρισμα αναμένεται να εγκριθεί τις επόμενες ημέρες.

Από εκείνη την στιγμή και πέρα είναι που αρχίζει το δύσκολο έργο για την κυβέρνηση, η οποία έχοντας ως ''πυξίδα'' το 31σέλιδο της πολυμελούς επιτροπής θα πρέπει να οικοδομήσει ένα υγιές -τηρουμένων των αναλογιών - ασφαλιστικό σύστημα που να μπορέσει να αντέξει οικονομικά για τις επόμενες δεκαετίες. 

Εκτός αυτού, θα πρέπει το νέο σύστημα να είναι συμβατό με τις επιταγές του τρίτου μνημονίου που προβλέπει γενναία μείωση του συνταξιοδοτικού κόστους για τα επόμενα χρόνια. 

Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πολυσέλιδο πόρισμα της επιτροπής δεν αναφέρεται κανένας αριθμός, πέρα από τα ποσοστά που καθορίζουν τις αυξήσεις ή τις μειώσεις, με την κυβέρνηση πλέον να αναλαμβάνει να καθορίσει όσο το δυνατόν δικαιότερα την κατανομή των συνταξιοδοτικών βαρών. 

Ενοποίηση ταμείων 

Βασική αρχή του πορίσματος είναι η ενοποίηση των ασφαλιστικών ταμείων. 'Οπως αναφέρεται ''στόχος θα πρέπει να είναι ένας, εθνικός φορέας κοινωνικής ασφάλισης µε ένταξη σε αυτό όλων των φορέων κύριας, επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ παροχών (διοικητική ενοποίηση), µετά από ουσιαστική ενοποίηση του υπάρχοντος καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης''.

Σε αυτή την κατεύθυνση, το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ θα μεταλλαχθεί σε έναν εθνικό φορέα κοινωνικής ασφάλισης για το σύνολο των εργαζομένων, ωστόσο λόγω των ιδιαιτεροτήτων των κλάδων, θα μπορούσε να ''διασπαστεί'' σε τρία επιμέρους ταμεία, ένα για τους μισθωτούς, ένα για τους αυτοαπασχολούμενους και ένα για τους αγρότες. 

Σε σχέση με τις εισφορές σε αυτά προβλέπονται ενιαία ποσοστά εισφορών και βάση υπολογισµού τους α) για κύρια σύνταξη, β) για επικουρική σύνταξη και γ) για εφάπαξ παροχές, µε µόνη διάκριση αυτή σε µισθωτούς και αυτοτελώς απασχολούµενους
υποχρέωση για δήλωση των ασφαλιστικών εισφορών όλων τωνφορέων κύριας, επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ µέσω µιας ενοποιηµένης διαδικασίας.

Αναφορικά με τις παροχές προβλέπει κατάργηση των οριζόντιων περικοπών των συντάξεων και καθιέρωση ενιαίου τρόπου υπολογισµού της σύνταξης, κύριας και επικουρικής, για παλιούς και νέους ασφαλισµένους, αφού προηγουµένως καθοριστεί µε Αναλογιστική Μελέτη το ποσοστό, κατά το οποίο τόσο η κάθε σύνταξη χωριστά, όσο και όλες από κοινού, θα αναπληρώνουν τις αποδοχές του ασφαλισµένου.

Ανακαθορισµό, κατ’ επιταγή των αρχών της συµµετοχικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης των γενεών, των συντάξεων των ήδη συνταξιούχων µε αναφορά στο νέο, ενιαίο τρόπο υπολογισµού της κύριας και επικουρικής σύνταξης για παλαιούς και νέους ασφαλισµένους. 

 Όπως αναφέρει το πόρισμα, το µοντέλο που προκρίθηκε είναι εκείνο των εικονικών λογαριασµών καθορισµένων εισφορών:

Σύµφωνα µε την επιλογή αυτή, το σύστηµα των συντάξεων είναι διανεµητικό µε καθορισµένες εισφορές και βασίζεται στη λειτουργία Ατοµικών Λογαριασµών «νοητής κεφαλαιοποίησης». Διαφοροποιείται, δε, από την κεφαλαιοποίηση σε δύο βασικά σηµεία : ο δείκτης ο οποίος αποτελεί το εικονικό επιτόκιο ορίζεται από το νοµοθέτη -το σύστηµα παραµένει δηµόσιο- και όχι από την αγορά, ενώ η συσσώρευση των εισφορών είναι εικονική, αφού το συσσωρευµένο κεφάλαιο χρησιµοποιείται για την πληρωµή των τωρινών συνταξιούχων.

Με αυτό τον τρόπο, οι συντάξεις γίνονται αυστηρά αναλογικές προς το εικονικό ποσό των συσσωρευµένων εισφορών.

Στο τέλος του ενεργού βίου το σχηµατισθέν κεφάλαιο αποτελεί το µέτρο της εισφοροδοτικής προσπάθειας του εργαζοµένου (σύστηµα καθορισµένων εισφορών). Ισχύει η αρχή της ισοδυναµίας που σηµαίνει, κατά τη συνταξιοδότηση, ότι η συσσωρευµένη αξία των εισφορών ισούται µε την παρούσα αξία των µελλοντικών καταβολών της σύνταξης. ∆εν θα τίθεται θέµα ποινών πρόωρης συνταξιοδότησης, όπως αυτές που υπάρχοντος συστήµατος, ενώ παρέχεται η ευελιξία για µερική απασχόληση κατά την περίοδο της συνταξιοδότησης. Το σύστηµα των εικονικών λογαριασµών επιτρέπει την ελαστική συνταξιοδότηση, την επιλογή δηλαδή από τον ίδιο τον ασφαλισµένο της στιγµής συνταξιοδότησής του, πάνω από ένα καθορισµένο όριο ηλικίας.

Η σύνταξη είναι αναλογιστικά δίκαιη, αφού το κεφάλαιο που σχηµατίζεται (ατοµικά) από τις συσσωρευµένες εισφορές του ασφαλισµένου, µετατρέπεται σε ισόβια σύνταξη, µε βάση ένα συντελεστή µετατροπής (ράντα) ο οποίος εξαρτάται και από το προσδόκιµο ζωής της γενεάς του ασφαλισµένου. 

Η κρατική χρηµατοδότηση περιορίζεται στην καταβολή των αναλογουσών εισφορών για τους ανέργους, για όσους ασθενούν, γι’ εκείνους που ανατρέφουν παιδιά ή φροντίζουν ηλικιωµένους, κλπ. ∆ηλαδή, το κράτος πιστώνει τον εικονικό συνταξιοδοτικό λογαριασµό των ασφαλισµένων που αδυνατούν να εισφέρουν για κοινωνικούς λόγους που αναγνωρίζεται ότι χρήζουν προστασίας.

Οι εισφορές υπολογίζονται επί των αποδοχών που καταβάλλονται από τον εργοδότη και εργαζόµενο. Όσον αφορά τους αυτοαπασχολούµενους, προτείνεται να καταργηθούν οι κλίµακες τεκµαρτών ασφαλιστέων αποδοχών και οι εισφορές να υπολογίζονται επί του πραγµατικού τους εισοδήµατος από την απασχόληση. 

Με λίγα λόγια η επιτροπή προτείνει ενιαία ποσοστά εισφορών και βάση υπολογισμού τους για κύρια, επικουρική σύνταξη και εφάπαξ παροχές. Μόνη διάκριση αυτή σε μισθωτούς και αυτοτελώς απασχολούμενους.

Την ίδια στιγμή, προκρίνει την καθιέρωση ενιαίου τρόπου υπολογισμού της σύνταξης, κύριας και επικουρικής, για παλιούς και νέους ασφαλισμένους, αφού προηγουμένως καθοριστεί με αναλογιστική μελέτη το ποσοστό κατά το οποίο τόσο η κάθε σύνταξη χωριστά όσο και όλες από κοινού θα αναπληρώνουν τις αποδοχές του ασφαλισμένου.

Στο πλαίσιο αυτό θα ανακαθοριστούν και οι συντάξεις των ήδη συνταξιούχων με αναφορά στον νέο, ενιαίο τρόπο υπολογισμού της κύριας και επικουρικής σύνταξης για παλαιούς και νέους ασφαλισμένους. 

Εξάλλου, προτείνεται η κατάργηση των οριζόντιων περικοπών των συντάξεων, διότι υποσκάπτουν την ασφαλιστική συνείδηση, δημιουργούν κίνητρο για εισφοροδιαφυγή και για πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και υπονομεύουν το ασφαλιστικό σύστημα.

Η εθνική σύνταξη 

Η εθνική σύνταξη θα αποκτήσει αυτοτέλεια και θα αποχωριστεί από το πλαίσιο των ασφαλιστικών (αναλογικών) παροχών του κάθε φορέα. Έτσι, θα γίνει ευκολότερη η επικέντρωση στην αναδιανεµητική λειτουργία του κοινωνικού τµήµατος της σύνταξης.Ειδικότερα, η εθνική και η αναλογική σύνταξη θα πρέπει να σχεδιαστούν ως ένα δίδυµο, ως δύο τµήµατα που θα λειτουργούν συµπληρωµατικά.

Η κοινωνική σύνταξη πρέπει να καθοριστεί σε τέτοιο επίπεδο, ώστε να προστατεύει όσους δεν έχουν ένα συνεχή και πλήρη ασφαλιστικό βίο (ατυπικές µορφές απασχόλησης, διαστήµατα ανεργίας). Γενικά, όσα συνταξιοδοτικά συστήµατα εισήγαγαν µηχανισµούς αναλογικής σύνταξης, έλαβαν συγχρόνως µέριµνα για την εγγύηση µιας κοινωνικής σύνταξης.  

Το ποσό της εθνικής σύνταξης, στο οποίο θα έχουν δικαίωµα όλοι οι συνταξιούχοι, θα κλιµακώνεται ανάλογα µε το ύψος της αναλογικής σύνταξης και τα µέλη οικογένειας.

Έτσι, η εθνική/ κοινωνική σύνταξη θα πρέπει να µειώνεται προοδευτικά, όχι µόνο όταν αυξάνει η αναλογική σύνταξη, αλλά κι όταν αυξάνει το ατοµικό και οικογενειακό εισόδηµα του δικαιούχου. 

Ταμείο αποθεματικών

Στο πόρισμα, προτείνεται επίσης η δηµιουργία ενός αποθεµατικού (buffer fund) που θα υποστηρίξει το νέο σύστηµα, κυρίως κατά τη µεταβατική περίοδο.

Το κεφάλαιο αυτό θα τροφοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισµό, την περιουσία των Ταµείων, καθώς και από τους συµπληρωµατικούς πόρους που θα µπορέσει να κινητοποιήσει το κράτος, για την περίοδο µέχρι το 2050.

Ένας νέος τέτοιος πόρος µπορεί, λ.χ., να είναι µια εισφορά στους υψηλά αµειβόµενους ή ένας τραπεζικός φόρος ή ένας φόρος στις µεγάλες περιουσίες και γενικά ένας φόρος εκεί που συγκεντρώνεται, παρά την κρίση, ο πλούτος. Επίσης, στο ταµείο θα µπορούσε να κατευθυνθεί η αποκατάσταση των ζηµιών που υπέστησαν οι φορείς από το PSI.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο