Γιατί τα Panama Papers είναι το σκάνδαλο του αιώνα - Ο ρόλος Σόιμπλε και η απουσία των ΗΠΑ από τις αποκαλύψεις

Γιατί τα Panama Papers είναι το σκάνδαλο του αιώνα - Ο ρόλος Σόιμπλε και η απουσία των ΗΠΑ από τις αποκαλύψεις

Από τη Βρετανία και την Ισλανδία μέχρι την Κίνα και τη Ρωσία τα Panama Papers εμπλέκουν πληθώρα πολιτικών και άλλων προσωπικοτήτων σε μια υπόθεση άνευ προηγουμένου, το οποίο από πολλούς χαρακτηρίστηκε «σκάνδαλο του αιώνα». Τα ονόματα που εμπλέκονται στη λίστα που διέρρευσε, πολλά και τρανταχτά, με τις αποκαλύψεις και τις προεκτάσεις τους να κάνουν πολλούς να χάσουν τον ύπνο τους.

Τα εκατομμύρια αρχεία που διέρρευσαν στον Τύπο την προηγούμενη εβδομάδα, αποκάλυψαν με τον πλέον ηχηρό τρόπο τις μεθόδους μέσω των οποίων οι ισχυροί του κόσμου χρησιμοποιούν εδώ και δεκαετίες τους γνωστούς υπεράκτιους «φορολογικούς παραδείσους» για τη μυστική διαχείριση αλλά και την απόκρυψη των περιουσιακών τους στοιχείων. 

Στη λίστα των Panama Papers συγκαταλέγονται από επικεφαλής κρατών και πολιτικούς, μέχρι αθλητές, διασημότητες, επιχειρηματίες και εγκληματίες, ενώ ξεχωρίζουν ο πρωθυπουργός της Ισλανδίας Ζίγκμουντουρ Ντέιβιντ Γκουνγκλάγκσον και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Ναουάζ Σαρίφ, ο Ίαν Κάμερον, πατέρας του βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον, πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος του Βλαντίμιρ Πούτιν, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Πέτρο Ποροσένκο, μέλη της οικογένειας του κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ, συγγενείς και συνεργάτες του αιγύπτιου πρώην προέδρου Χόσνι Μουμπάρακ, του πρώην ηγέτη της Λιβύης Μοαμάρ Καντάφι και του σύρου προέδρου Μπασάρ αλ-Ασαντ, αλλά και αθλητές, όπως ο Λιονέλ Μέσι, καθώς και διεθνείς μεγαλοπαράγοντες του παγκόσμιου αθλητισμού, όπως ο Μισέλ Πλατινί. 

Τι είναι τα Panama Papers 

Τα περισσότερα από 11 εκατομμύρια αρχεία που προκάλεσαν παγκόσμιο «σεισμό» διέρρευσαν από τη Διεθνή Κοινοπραξία  Ερευνητικών Δημοσιογράφων - International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), μια μη κυβερνητική οργάνωση που εδρεύει στις ΗΠΑ και προέβη πρώτη στη δημοσιοποίηση των εν λόγω εγγράφων. 

Ο τεράστιος όγκος πληροφοριών - περίπου 2,6 terabytes δεδομένων - αποκτήθηκε αρχικά από τη γερμανική εφημερίδα Suddeutsche Zeitung χάρη σε μια ανώνυμη πηγή ενώ στη συνέχεια μοιράστηκε σε διεθνή Μέσα. 

Η ICIJ ισχυρίστηκε πως απέκτησε πρόσβαση σε εσωτερικά έγγραφα της παναμαϊκής νομικής εταιρείας Mossack Fonseca η οποία ειδικεύεται στην ίδρυση εικονικών εταιρειών (shell companies) και στην παροχή υπεράκτιων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Στα 11,5 εκατομμύρια έγγραφα τα οποία αφορούν την περίοδο 1977 - 2015 και εμπεριέχονται πληροφορίες για την ίδρυση 214.000 υπεράκτιων εταιρειών κατονομάζονται 12 νυν και τέως ηγέτες κρατών, 128 πολιτικοί και δημόσιοι αξιωματούχοι, δισεκατομμυριούχοι, διασημότητες και αστέρες του αθλητισμού

«Από όσα γνωρίζουμε πρόκειται για τη μεγαλύτερη διαρροή πάνω στην οποία εργάστηκαν ποτέ δημοσιογράφοι», ανέφερε χαρακτηριστικά ο γερμανός δημοσιογράφος Μπαστιάν Ομπερμάγιερ, ρεπόρτερ της ερευνητικής ομάδας της  Suddeutsche Zeitung και μέλος της ICIJ. 

Από την πλευρά του, ο Ραμόν Φονσέκα, συνιδρυτής της Mossack Fonseca δήλωσε πως τα έγγραφα αποκτήθηκαν παράνομα μέσω ηλεκτρονικής υποκλοπής, αλλά επιβεβαίωσε πως πολλά από αυτά είναι αυθεντικά, αρνούμενος, ωστόσο, ταυτόχρονα πως η εταιρεία του ενεπλάκη σε παράνομες δραστηριότητες. Μάλιστα, κατέθεσε μήνυση. 

Τι αποκάλυψαν τα Panama Papers  

Οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που εκτίθενται στα έγγραφα δεν είναι παράνομες αυτές καθαυτές αλλά σύμφωνα με τους δημοσιογράφους της ICIJ η πρωτοφανής σε μέγεθος διαρροή αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο «το μαύρο χρήμα κυκλοφορεί μέσω του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, αναπαράγοντας το  έγκλημα και αδειάζοντας τα εθνικά δημόσια ταμεία από τα φορολογικά έσοδα». 

«Οι περισσότερες από τις υπηρεσίες που παρέχονται από τη βιομηχανία των υπεράκτιων εταιρειών είναι νόμιμες» - αναφέρεται στην έκθεση της ICIJ  - «αλλά τα έγγραφα δείχνουν ότι τράπεζες, νομικές εταιρείες και λοιποί εμπλεκόμενοι  δεν τήρησαν πλειστάκις όλες τις νομικές διατάξεις οι οποίες διασφαλίζουν ότι οι πελάτες τους δεν εμπλέκονται σε εγκληματικές δραστηριότητες και υποθέσεις φοροδιαφυγής και πολιτικής διαφθοράς». 

Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μεσάζοντες υπεράκτιων εταιρειών προστάτεψαν τους ίδιους και τους πελάτες τους αποκρύπτοντας ύποπτες συναλλαγές ή παραποιώντας επίσημα αρχεία», σημειώνεται. 

Ο ρόλος του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε 

Τον γερμανό υπουργό Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, εμπλέκει στο σκάνδαλο των Panama Papers δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού Spiegel. 

Σύμφωνα με το γερμανικό περιοδικό, το οποίο επικαλείται αποκλειστικές πληροφορίες, το Γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών «αγνόησε επανειλημμένα πληροφοριοδότη που ήθελε να αποκαλύψει ύποπτες γερμανικές συναλλαγές μέσω offshore στον Παναμά!». 

Το δημοσίευμα εμπλέκει τον κ. Σόιμπλε και το υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου γερμανικού υπουργείου Οικονομικών Βέρνερ Γκάτσερ οι οποίοι, όπως σημειώνει, αρνούνταν επί σειρά ετών να έρθουν σε επαφή με πληροφοριοδότη που ήθελε να προβεί σε αποκαλύψεις σχετικά με ύποπτες συναλλαγές μιας εικονικής εταιρείας στον Παναμά. 

Σύμφωνα πάντα με το δημοσίευμα, το υπαγόμενο στο γερμανικό υπουργείο Οικονομικών Ομοσπονδιακό Τυπογραφείο (Bundesdruckerei), που αναφέρεται στα λεγόμενα Panama Papers, χρησιμοποίησε αυτή την εταιρεία για συναλλαγές στη Βενεζουέλα.Μάλιστα ο εν λόγω πληροφοριοδότης (insider) είχε απευθυνθεί μέσω αλληλογραφίας προσωπικά και στους δύο προκειμένου αν τους δώσει πληροφορίες για την offshore εταιρεία ονόματι Billingsley Global Corporation, η οποία χρησιμοποιούσε το Ομοσπονδιακό Τυπογραφείο και αναφέρεται στα Panama Papers, ότι ιδρύθηκε από τη δικηγορική εταιρεία Mossack Fonseca, ενώ το 2012 και το 2013 είχε ζητήσει και από το Εποπτικό Συμβούλιο της Bundesdruckerei να εξετάσει τις καταγγελίες του.

Η απουσία των ΗΠΑ από τις αποκαλύψεις 

Μόλις μια χούφτα Αμερικανοί περιλαμβάνονται στα πρόσωπα που έχουν μεταφέρει περιουσιακά τους στοιχεία σε φορολογικούς παραδείσους και offshore εταιρείες με τη βοήθεια της δικηγορικής εταιρείας Mossack Fonceca, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που διέρρευσαν. 

Ο Ντέιβιντ Γκέφεν, μεγιστάνας της μουσικής βιομηχανίας και συνιδρυτής του κινηματογραφικού στούντιο Dreamworks μαζί με τον Στίβεν Σπίλμπεργκ αναφέρεται στα Panama Papers, όπου, όμως, κανένα μεγάλο ψάρι -πολιτικός, μεγαλοεπιχειρηματίας ή μεγάλη τράπεζα- δεν συνδέεται με το σκάνδαλο. 

«Υπάρχουν πολλοί Αμερικανοί, αλλά δεν είναι παρά απλοί ιδιώτες, δηλώνει στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Μαρίνα Γουόκερ Γκεβάρα, η υποδιευθύντρια του International Consortium of Investigative Journalists που συντόνισε τη δημοσιογραφική έρευνα επί των 11,5 εκατομμυρίων αρχείων που διέρρευσαν. 

Άρα, οι ΗΠΑ είναι η λευκή περιστερά της χρηματοπιστωτικές διαφάνειας; Σε καμία περίπτωση. «Αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα εξαιρείται του συστήματος offshore. Μάλιστα είναι σημαντικός παίκτης», απαντά η Μαρίνα Γουόκερ Γκεβάρα. 

Η απουσία της από τα Panama Papers εξηγείται κατ΄αρχήν από μία διστακτικότητα των Αμερικανών να στραφούν προς μία μακρινή και ισπανόφωνη χώρα, τη στιγμή που είναι διαθέσιμες πιο βολικές επιλογές. 

«Οι Αμερικανοί έχουν τόσους φορολογικούς παραδείσους να επιλέξουν...», λέει ο Νίκολας Σάξον, «Φορολογικοί Παράδεισοι. Έρευνα για τις καταστροφικές συνέπειες του νεοφιλελεύθερου χρηματοπιστωτικού συστήματος». 

Τα Νησιά Κέιμαν και οι βρετανικές Παρθένες Νήσοι, γειτονικοί και αγγλόφωνοι φορολογικοί παράδεισοι έρχονται αμέσως στο μυαλό ως πιθανές επιλογές για τους Αμερικανούς. Όμως στην πραγματικότητα, οι Αμερικανοί που θέλουν να διατηρήσουν κρυφές τις δραστηριότητές τους, δεν χρειάζεται να απομακρυνθούν από τη χώρα τους. 

Πολιτείες όπως το Ντελαγουέρ και το Γουαϊόμινγκ προσφέρουν επίσης την δυνατότητα δημιουργίας, έναντι λίγων εκατοντάδων δολαρίων, εικονικών εταιρειών χωρίς να χρειάζεται να αποκαλυφθεί ποιος στην πραγματικότητα κρύβεται πίσω από αυτές.

Ακόμη χειρότερα οι αμερικανικές τράπεζες είναι μεν υποχρεωμένες «να γνωρίζουν τους πελάτες τους», αλλά μπορούν να παρακάμψουν αυτήν την υποχρέωση και να ανοίξουν λογαριασμό στο όνομα μίας offshore εταιρείας, εξασφαλίζοντας πλήρη διακριτικότητα για τους πραγματικούς ιδιοκτήτες.



Ένας άλλος λόγος για την παρουσία μικρού αριθμού Αμερικανών στα Panama Papers είναι ότι έπειτα από τα σκάνδαλα που εμπλέκουν ελβετικές τράπεζες, οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει τα τελευταία χρόνια το οπλοστάσιο κατά της απάτης και της φοροδιαφυγής και δεν διστάζουν να επιβάλουν βαριές κυρώσεις στους παρανομούντες.

Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον Νίκολας Σάξον: «Ορισμένοι φορολογικοί παράδεισοι είναι τρομοκρατημένοι στην ιδέα να διατηρούν αμερικανούς πελάτες που μπορεί να μπουν στο στόχαστρο των αμερικανικών υπηρεσιών οι οποίες έχουν τα μέσα για να τους καταδιώξουν».
Παρά τις εξηγήσεις αυτές, η ισχνή παρουσία Αμερικανών στα Panama Papers τροφοδότησε θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες οι αποκαλύψεις ενορχηστρώθηκαν από τη CIA με σκοπό να πληγούν ορισμένες χώρες, και κυρίως η Ρωσία. 

«Οι ρωσικές αρχές βλέπουν τη CIA πίσω από όποιον τις επικρίνει», σχολιάζει η Μαρίνα Γουόκερ Γκεβάρα, που δεν αποκλείει τα εκατομμύρια αρχεία να κρύβουν τελικά θεαματικές αποκαλύψεις και για Αμερικανούς. 

«Πρόκειται για έναν τεράστιο όγκο αρχείων και ίσως να υπάρχει και κάτι κρυμμένο που δεν έχουμε ακόμη ανακαλύψει», λέει.
 

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο