Γράφει ο Παναγιώτης Λυμπερίδης Βελισσάρης

Επικίνδυνα ανεβαίνει για ακόμη μία φορά το θερμόμετρο στη γειτονία της Μεσογείου, με τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων να είναι καταιγιστικές: Οι μεγάλες διαδηλώσεις στην Τουρκία, το πρώτο σημάδι αμφισβήτησης κατά του Ρετζέπ Ταγίπ Εργογάν και η «κτηνώδης» βία που χρησιμοποίησε ο Τούρκος πρωθυπουργού για να τις καταστείλει δίχασαν την κοινωνία.

Λίγες ημέρες αργότερα τα εκατομμύρια κόσμου κατέβηκαν στους δρόμους των αιγυπτιακών πόλεων με τον στρατό -υπό το βάρος των αντιδράσεων- να κηρύσσει έκπτωτο τον πρόεδρο Μοχάμεντ Μόρσι. Το πολιτικό μοντέλο που φιλοδοξεί να μεταλαμπαδεύσει και σε γειτονικές χώρες το κόμμα του Τούρκου πρωθυπουργού περνάει κρίση ταυτότητας, και όλα αυτά τη στιγμή που ο εμφύλιος στη Συρία βρίσκεται στο αποκορύφωμά του. Η πρώτη πολιτική κρίση που αντιμετώπισε στην καριέρα του ο Ερντογάν, φαίνεται πως μετατρέπεται και σε πολιτική ήττα.

Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο σε συνδυασμό με τη συντηριτικοποίηση και τον εξισλαμισμό της τουρκικής κοινωνίας που εφαρμόζει στα χρόνια που βρίσκεται στην εξουσία, για πρώτη φορά κατακρίνεται ανοιχτά.

Η απάντηση στο success story του Ερντογάν

Το πάρκο Γκεζί της Κωνσταντινούπολης ήταν η σπίθα που έβαλε τη φωτιά. Τις αμέσως επόμενες εβδομάδες χιλιάδες Τούρκοι διαδήλωσαν κατά του αυταρχικού μοντέλου διακυβέρνησης που επέλεξε ο Τούρκος πρωθυπουργός, αλλά όχι μόνο: Οι συνταγή του ΔΝΤ έφερε την ανάπτυξη που ευαγγελιζόταν ο Ερντογάν, με την Τουρκία να θεωρείται success story.

Πίσω όμως από τους εκρηκτικούς ρυθμούς ανάπτυξης βρίσκονται οι χαοτικές οικονομικές ανισότητες και τα 14 εκατομμύρια πολιτών που ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας, απόρροια των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που ακολούθησε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης.

Ο Τούρκος πρωθυπουργός αποφάσισε να επιβληθεί δια της πυγμής στους διαδηλωτές, και έστειλε τις ειδικές μονάδες της αστυνομίας για να επιβάλουν την «τάξη». Και μπορεί οι πλατείες να άδειασαν και προς στιγμήν οι αναταραχές να «κόπασαν», για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, οι αντιθέσεις της τουρκικής κοινωνίας βρέθηκαν και πάλι στο προσκήνιο. Σειρά είχε η Αίγυπτος Και μπορεί το μοντέλο του πολιτικού ισλάμ που με τόσο κόπο προσπάθησε να χτίσει ο Ερντογάν, στην Τουρκία να αμφισβητήθηκε για πρώτη φορά, στην Αίγυπτο ωστόσο δέχθηκε ένα ισχυρότατο χτύπημα.

Ο Μοχάμεντ Μόρσι, ο επίδοξος μιμητής των πολιτικών του Τούρκου πρωθυπουργού και πρώτος ισλαμιστής πρόεδρος στην ιστορία της Αιγύπτου, δεν πρόλαβε να κλείσει καν χρόνο στην εξουσία. Η στροφή προς το ΔΝΤ για εξεύρεση πόρων, σε συνδυασμό με την προώθηση δημοσιονομικών περικοπών ήταν σαφής αθέτηση των προεκλογικών του υποσχέσεων περί οικονομικής δικαιοσύνης, και έτσι το εξέλαβαν και εκατομμύρια πολίτες της χώρας που στο διάστημα της προεδρίας του είδαν το βιωτικό τους επίπεδο να χειροτερεύει: Η ανεργία στους νέους αγγίζει το 77%, οι τιμές των βασικών αγαθών βρέθηκαν στα ύψη, με την ήδη επιβαρυμένη οικονομία από την πολιτική αναταραχή που ακολούθησε την ανατροπή του Χόσνι Μουμπάρακ να βρίσκεται στα όρια της.

Η παράλληλη προσπάθεια να περάσει με αμφιλεγόμενες διαδικασίες το νέο Σύνταγμα, το οποίο ήταν αποτέλεσμα μίας εθνοσυνέλευσης αποτελούμενη κυρίως από μέλη της Μουσουλμανικής αδελφότητας πόλωσε ακόμη περισσότερο τα πράγματα. Οι μεγάλες διαδηλώσεις στα τέλη Ιουνίου και στις αρχές Ιουλίου που ξέσπασαν ήταν το κύκνειο άσμα του Μοχάμεντ Μόρσι, με το στρατό να παρεμβαίνει, να τον καθαιρεί και να αφαιρεί παράλληλα από τα χέρια της μουσουλμανικής αδελφότητας την εξουσία, με την χώρα πλέον να οδηγείται σε αβέβαια μονοπάτια.

Εμφύλιος στον ορίζοντα

Οι υποστηρικτές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας όπως φαίνεται δεν πρόκειται να καταθέσουν εύκολα τα όπλα. Οι συγκρούσεις που ξέσπασαν αμέσως μετά το πραξικόπημα και συνεχίζονται είναι αιματηρές και πολύνεκρες, ενώ την εμφάνιση τους κάνουν πλέον και ανταλλαγές πυροβολισμών με στρατιώτες. Οι μεγάλες πόλεις έχουν γίνει πεδίο μάχης, η χώρα είναι πιο διαιρεμένη από ποτέ και το ενδεχόμενο ενός εμφυλίου κάνει την εμφάνισή του στον ορίζοντα και μαζί του μήπως η κρίση στη Αίγυπτο μετεξελιχθεί σε νέα Συρία, εκεί δηλαδή που ο Μόρσι έκανε ίσως το μεγαλύτερο λάθος κατά τη διάρκεια της προεδρία του.

Οι φλόγες της Συρίας έκαψαν τον Μόρσι και τον Ερντογάν

Ο Μόρσι υιοθέτησε μία επιθετική στάση απέναντι στο καθεστώς της Δαμασκού. Διέκοψε μάλιστα πλήρως τις διπλωματικές σχέσεις της Αιγύπτου με τη Συρία στις 15 Ιουνίου, στηρίζοντας του αντάρτες. Και κάπου εκεί ήρθε η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τους στρατηγούς: Την ίδια ημέρα συμμετείχε σε συγκέντρωση σκληροπυρηνικών ισλαμιστών ενθαρρύνοντας όσους το επιθυμούσαν να πάνε και να πολεμήσουν στη Συρία υπέρ των ανταρτών. Οι κινήσεις του έκπτωτου προέδρου της Αιγύπτου ερχόταν σε συντονισμό με την Άγκυρα, αφού ας μην ξεχνάμε, ο Ερντογάν για πολλούς είναι το μέντορας του Μόρσι (Αυτό φάνηκε και από την άτσαλη απόπειρα «ισλαμοποίησης» που επιχείρησε).

Ο Τούρκος πρωθυπουργός ο οποίος προσπαθεί να παίξει κεντρικό ρόλο στο Συριακό ζήτημα, πέρα από την πλουσιοπάροχη βοήθεια που παρέχει στους αντάρτες, τους προσφέρει πολιτική κάλυψη, προωθεί διεθνείς πρωτοβουλίες, ενώ ανά τακτά χρονικά διαστήματα ζητάει από τις ΗΠΑ να συναινέσουν σε στρατιωτική παρέμβαση προσβλέποντας στην εγκαθίδρυση ενός φιλικού προς την Άγκυρα καθεστώτος. Και για αυτές ακριβώς τις επιλογές του ο Ερντογάν δέχθηκε σφοδρή κριτική στο εσωτερικό της χώρας του, αφού το καθεστώς της Δαμασκού μπορεί να χαρακτηρίζεται από τη Δύση ως «αιμοσταγές», στην Τουρκία ωστόσο έχει αρκετές συμπάθειες στα «κοσμικά» κόμματα, ενώ υπαρκτός είναι και ο φόβος μεταπήδησης στο τουρκικό έδαφος ακραίων ισλαμιστικών στοιχείων που μάχονται στα συριακά εδάφη τον στρατό του Άσαντ, ο οποίος ακόμα φαίνεται πως αργεί να χάσει.

Με το συριακό εμφύλιο να βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο, την Αίγυπτο διαιρεμένη, στα πρόθυρα του σπαραγμού και την Τουρκία να «παραπατάει» από τις διαδηλώσεις που αμφισβήτησαν την πολιτική κυριαρχία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η ανατολική Μεσόγειος μπαίνει σε μία νέα περίοδο αναταράξεων και αστάθειας, με απρόβλεπτες συνέπειες στις γειτονικές χώρες...