Την αποθέωση γνώρισε στο  κατάμεστο αμφιθέατρο της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών ο διάσημος γερμανός φιλόσοφος, Γιούρκεν Χάμπερμας, μιλώντας στο πλαίσιο του 23ου Παγκόσμιου Συνεδρίου Φιλοσοφίας.

Ο 84χρονος διανοητής στην ωριαία ομιλία του, έκανε έκκληση υπέρ της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ώστε να ενισχυθεί η δημοκρατική νομιμοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και να «αποκατασταθεί η ισορροπία ανάμεσα στην πολιτική και τις αγορές», αφήνοντας αιχμές κατά της γερμανικής πολιτικής στην Ε.Ε.

Συγκεκριμένα, ανέλυσε την ευρωπαϊκή κρίση κάτω από το πρίσμα της έλλειψης «πολιτικής αλληλεγγύης» υπενθυμίζοντας ότι τα τρία συστατικά στοιχεία κάθε δημοκρατικού συστήματος είναι «ο λαός ως φορέας της πολιτικής βούλησης, το κράτος ως οργανισμός που δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να δρουν συλλογικά, και η νόμιμα συγκροτημένη κοινότητα των πολιτών ως εθελοντική ένωση ελεύθερων και ίσων ατόμων». 

Σε μία υπερεθνική δημοκρατία, προσέθεσε ο γερμανός φιλόσοφος, οι πολίτες μπορούν να αποκτήσουν διττό ρόλο: πρώτα ως μέλη της μελλοντικής ένωσης κι έπειτα ως μέλη των κρατών από τα οποία αποτελείται αυτή η ένωση. 

Η ευρωπαϊκή κρίση, ωστόσο, αποδεικνύει ότι αυτός ο δρόμος προς την υπερεθνική δημοκρατία είναι κάθε άλλο παρά εύκολος. «Χωρίς μία κοινή δημοσιονομική και οικονομική πολιτική που θα επεκταθεί στη συνέχεια και σε άλλα πεδία, όπως το φορολογικό σύστημα και η κοινωνική πολιτική, η Ε.Ε. δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στη σταθερότητα στο άμεσο μέλλον», τόνισε ο κ. Χάμπερμας. «Μακροπρόθεσμα, ο δανεισμός σε υπερχρεωμένα κράτη δεν θα είναι αρκετός για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους», υπογράμμισε. 

Σε κάθε περίπτωση, σημείωσε, η εμβάθυνση μιας θεσμοθετημένης συνεργασίας απαιτεί περισσότερη δημοκρατία στην Ευρώπη και επομένως αλλαγές στις συνθήκες που διέπουν τη λειτουργία της. Αντίθετα, όμως, η Ε.Ε. διολισθαίνει σε μία μορφή τεχνοκρατίας στην οποία συμμετέχουν τα κράτη-μέλη χωρίς την εμπλοκή των πολιτών τους. 

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας άσκησε κριτική στη γερμανική κυβέρνηση επισημαίνοντας ότι υπό την ηγεσία της, η Ε.Ε. θέτει σε προτεραιότητα για την επίλυση της κρίσης τη δημοσιονομική ισορροπία κάθε κράτους- μέλους. «Στις χώρες που έχουν χτυπηθεί από την κρίση, η πολιτική αυτή πλήττει τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, τις δημόσιες υπηρεσίες, τα συλλογικά αγαθά. Το μεγαλύτερο κόστος, επομένως, καλούνται να το πληρώσουν τα λιγότερο ευνοημένα στρώματα της κοινωνίας». 

Το ζητούμενο, συνεπώς, είναι η πολιτική αλληλεγγύη, την οποία, υπογράμμισε ο Γιούργκεν Χάμπερμας, δεν πρέπει να συγχέουμε με την έννοια της δικαιοσύνης. Τα ισχυρά κράτη της Ε.Ε. αποφεύγουν να εξηγήσουν στους πολίτες τους ότι χωρίς αυτή την πολιτική αλληλεγγύη δεν θα μπορέσει να ενισχυθεί η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα στην ευρωζώνη. Ο λόγος είναι ότι η πολιτική αλληλεγγύη θα οδηγήσει σε μια αναδιανομή του πλούτου, που μεσοπρόθεσμα θα λειτουργήσει σε βάρος των ισχυρών οικονομιών. 

«Ερμηνεύω αυτή τη στάση ως ένδειξη πολιτικής δειλίας εάν όχι καθαρού καιροσκοπισμού την ώρα που η Ευρώπη βρίσκεται ενώπιον μιας πρόκλησης τεραστίων διαστάσεων», κατέληξε ο Γιούργκεν Χάμπερμας για να εισπράξει την επιδοκιμασία του ακροατηρίου με ένα παρατεταμένο χειροκρότημα.

«Η ανταγωνιστικότητα έχει θεοποιηθεί»

Στη συνέχεια, ο γερμανός φιλόσοφος μετά την ομιλία του, με θέμα τον κοσμοπολιτισμό, παραχώρησε συνέντευξη Τύπου.

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας αναφέρθηκε στον κίνδυνο της ανόδου του ακροδεξιού λαϊκισμού, τάχθηκε υπέρ ενός «ευρωπαϊκού σχεδίου για τους πολίτες» και επισήμανε την ανάγκη να αλλάξει ρότα η ευρωπαϊκή πολιτική.

Για το «Grexit» είπε ότι «δεν νομίζω ότι το να φύγει η Ελλάδα από την ευρωζώνη θα ήταν μια καλή λύση οικονομικά και πολιτικά. Από την άλλη πλευρά θα έλεγα ότι για την αντιμετώπισης της κρίσης θα έπρεπε να υπάρξει μια συντονισμένη και θεσμοθετημένη υποστήριξη για κάθε χώρα της ευρωπαϊκής περιφέρειας που χρειάζεται επενδύσεις. Θα πρέπει να υπάρξει συνεργασία και συντονισμός για να μην θυσιαστεί η ανταγωνιστικότητα, αυτή η ανταγωνιστικότητα που έχει θεοποιηθεί»

Για τις αντιευρωπαϊκές δυνάμεις σχολίασε πως «στις επόμενες ευρωεκλογές είναι πιθανό να δούμε αύξηση της δύναμης των κομμάτων που αντιστρατεύονται την ιδέα της ενωμένης Ευρώπης. Πρέπει να αλλάξει η ευρωπαϊκή πολιτική και να περάσουμε από ένα πρότζεκτ των ελίτ σε ένα πρότζεκτ που θα αφορά όλους τους πολίτες. Και πρέπει να δούμε τις ευρωεκλογές κάτω από ένα άλλο πρίσμα. Εχουμε είκοσι χρόνια ευρωπαϊκό κοινοβούλιο αλλά δεν έχουμε κάνει ευρωεκλογές που να αξίζουν αυτό το όνομα».

Ο γερμανός φιλόσοφος αναφέρθηκε και στην Ακροδεξιά: «Νομίζω ότι ακροδεξιός λαϊκισμός είναι επικίνδυνος, επειδή παρασύρει ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού. Οι πολίτες που βρίσκουν καταφύγιο στην ακροδεξιά δεν έχουν σωστή πληροφόρηση, είναι φοβισμένοι, γεμάτοι αγωνία για το μέλλον τους. Δεν βλέπουν άλλη λύση. Είναι μια πρόκληση να φέρουμε αυτούς τους πολίτες πίσω».

Ο κ. Χάμπερμας μίλησε και για την ανεργία, κάνοντας λόγο για «τεράστιο πρόβλημα». «Εχω αρθρογραφήσει, έχω υψώσει τη φωνή μου γι' αυτήν την εξοργιστική αδικία που προκαλείται από αυτήν την κρίση. Οι κυβερνήσεις και πρώτη η γερμανική, δεν έχουν αναλάβει την ευθύνη για τις συνέπειες της πολιτικής που έχει υιοθετηθεί για την αντιμετώπιση της κρίσης. Οι κυβερνήσεις πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη την πράξεών τους» είπε.

Για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση σημείωσε ότι «δεν έχουν όλες οι κυβερνήσεις την απαραίτητη βούληση για να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα. Είναι απαραίτητο, πάντως, να αναληφθούν πρωτοβουλίες προς αυτήν την κατεύθυνση, να αναθεωρηθούν οι συνθήκες» ενώ για τη μετανάστευση είπε πως «είναι ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, η Ευρωπαϊκή Ενωση θα πρέπει οπωσδήποτε να μοιραστεί αυτό το βάρος. Κι εμείς οι πολίτες θα πρέπει να γίνουμε περισσότερο ανεκτικοί».

Τέλος, για τον ρόλο των φιλοσόφων σημείωσε ότι «γράφουν βιβλία και διδάσκουν. Ισως θα μπορούσαν να κάνουν πιο αισθητή την παρουσία τους καταθέτοντας τις απόψεις τους στον Τύπο. Αυτό που μπορούν να κάνουν πάντως είναι να βοηθήσουν τους πολίτες να αντιληφθούν καλύτερα τον σύγχρονο τρόπο ζωής».