Η απομυθοποίηση της τεχνοκρατίας

Η απομυθοποίηση της τεχνοκρατίας

Γράφει ο Σπύρος Ν. Πασχέντης*

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 έγινε μεγάλη προσπάθεια προσέλκυσης ευρωπαίων επιστημόνων, οι οποίοι εργάζονταν σε άλλες προηγμένες χώρες εκτός ΕΟΚ, με σκοπό την επιστροφή τους στην Ευρώπη. Είναι η εποχή του «brain drain», της απορρόφησης και αξιοποίησης ευρωπαίων επιστημόνων εντός της Ευρώπης.

Στο πλαίσιο αυτής της ευρωπαϊκής στρατηγικής, η Ελλάδα άρχισε να δέχεται πολλούς έλληνες επιστήμονες, οι οποίοι διέπρεπαν στο εξωτερικό, κυρίως στις ΗΠΑ αλλά και σε άλλες προηγμένες χώρες.  Αυτή η κινητικότητα ειδικών επιστημόνων επέτρεψε στη χώρα μας να σχηματίσει σταδιακά ένα αξιόλογο δυναμικό, με σκοπό να συμβάλει και αυτό στη συνεχώς αναπτυσσόμενη οικονομία της.

Ένα σημαντικό μέρος αυτού του δυναμικού διοχετεύθηκε στα ακαδημαϊκά ιδρύματα της χώρας, τα οποία αναβαθμίστηκαν και άρχισαν να παράγουν σημαντικό εκπαιδευτικό και ερευνητικό έργο. 

Ένα άλλο μέρος, κατευθύνθηκε προς διάφορα ερευνητικά κέντρα της χώρας με σκοπό την ανάπτυξη της βασικής και της εφαρμοσμένης έρευνας σε διαφόρους τομείς τής τεχνολογίας.  Επίσης, πολλοί ειδικοί επιστήμονες προτίμησαν τον ιδιωτικό τομέα, όπου δραστηριοποιήθηκαν σε αντικείμενα όπως π.χ. οι τεχνολογίες της πληροφορικής, η ιατρική, η βιοτεχνολογία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η σύγχρονη βιομηχανική παραγωγή.

Εν τω μεταξύ, με την Ελλάδα να συμμετέχει - επίσημα πλέον - σε όλες τις ευρωπαϊκές διαδικασίες και διεργασίες στις Βρυξέλλες, οι κυβερνήσεις γρήγορα συνειδητοποίησαν ότι είχαν ανάγκη σοβαρής υποστήριξης από εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό για τη μελέτη και τη λήψη σύνθετων πολιτικών αποφάσεων, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι υπουργοί αντελήφθησαν ότι αδυνατούσαν να χειριστούν πολλά θέματα της αρμοδιότητάς τους, χωρίς τη στήριξη μιας ομάδας ειδικών συμβούλων, όπως είχαν στη διάθεσή τους όλοι οι ομόλογοι συνάδελφοί τους στην Ευρώπη.  Προχώρησαν έτσι στην δημιουργία συμβουλευτικών ομάδων, οι οποίες - σε συνεργασία με το μόνιμο υπηρεσιακό προσωπικό και υπό την εποπτεία του αρμόδιου υπουργού - άρχισαν να προσφέρουν σημαντικό έργο.

Η συμμετοχή αυτού του εξειδικευμένου δυναμικού στη λήψη σημαντικών πολιτικών αποφάσεων έγινε πλέον απαραίτητη.  Οι ειδικοί σύμβουλοι - οι αποκαλούμενοι «τεχνοκράτες» - αποτελούσαν πλέον το «δεξί χέρι» της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας στη διαχείριση του κυβερνητικού της έργου.

Στην Ελλάδα όμως, πολλοί τεχνοκράτες - λόγω της απασχόλησής τους από μια συγκεκριμένη κυβέρνηση - μοιραία χρωματίστηκαν πολιτικά, ενώ ορισμένοι συνδέθηκαν ακόμη και κομματικά, υποστηρίζοντας βεβαίως το κυβερνών κόμμα που κάποτε τους επέλεξε. Έτσι, η κατά τα άλλα αναγνωρισμένη επιστημονική τους επάρκεια, γνώση και γνώμη, έπαψε πλέον να θεωρείται αντικειμενική ως προς τη λήψη πολιτικών αποφάσεων.  

Όλο αυτό είχε ως αποτέλεσμα την - συχνά δικαιολογημένη - απομυθοποίηση των τεχνοκρατών συμβούλων, αφού ακόμη και οι επιστημονικά ορθές αποφάσεις τους αντιμετωπίζονταν πλέον ως πολιτικά «σκόπιμες».  Και τελικά, οι άνθρωποι αυτοί πολλές φορές αξιολογήθηκαν όχι από το έργο τους αλλά από το «χρώμα» τους.

Στις μέρες μας, στη δύσκολη εποχή που περνάει η χώρα, είναι απαραίτητο να επικρατήσει η λογική και η νηφαλιότητα στην απαραίτητη βεβαίως κριτική που πρέπει να ασκείται στην όποια ακολουθούμενη πολιτική.

Σήμερα, ειδικά σήμερα, ακούγονται πολλές θεωρίες, απόψεις και σχέδια για την έξοδο της χώρας από τη βαθιά οικονομική κρίση.  

Δυστυχώς, πολύ λίγες εμπεριέχουν το βασικό στοιχείο της επιστημονικής αντικειμενικότητας και της τεκμηρίωσης.  Σχεδόν όλες προέρχονται από κομματικά επιτελεία, τα οποία διαθέτουν ενδεχομένως πολλούς σημαντικούς επιστήμονες, καθηγητές και ερευνητές, αλλά πίσω από τις ιδέες και τις προτάσεις τους συχνά κρύβεται η πολιτική σκοπιμότητα ή κάποια κομματική «γραμμή».

Η εθνική οικονομία της Ελλάδας χρειάζεται - σήμερα παρά ποτέ - να αποτελέσει αντικείμενο σοβαρής προσοχής και μελέτης από τους αξιόλογους οικονομολόγους που διαθέτει η χώρα.  Βεβαίως, στην πολιτική οικονομία δεν υπάρχει μια και μόνο κατεύθυνση, μια μοναδική λύση.  Υπάρχουν «σχολές», υπάρχουν «μοντέλα», υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις, αλλά - κυρίως - υπάρχουν συγκεκριμένοι ενδογενείς και εξωγενείς περιορισμοί.

Μέγας ενδογενής περιορισμός είναι οι κοινωνικές αντοχές και τα όριά τους.  Μέγας εξωγενής περιορισμός είναι η διεθνής οικονομία και ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της χώρας.

Με δεδομένους αυτούς τους περιορισμούς, την ευθύνη των πολιτικών αποφάσεων - θεσμικά - έχει βεβαίως η κυβέρνηση. Και την ευθύνη του ελέγχου και της κριτικής έχει - επίσης θεσμικά - η αντιπολίτευση.

Ήρθε όμως η στιγμή που «όλοι οι άνθρωποι των προέδρων» - όλων των προέδρων, όλων των υπουργών και όλων των κομματικών επιτελείων – πρέπει να αντιληφθούν ότι ο ρόλος τους αυτή τη φορά είναι εξαιρετικά κρίσιμος έως και επικίνδυνος για τον τόπο.

Η τεχνοκρατία «κύριοι σύμβουλοι» έχει απομυθοποιηθεί προ πολλού.  Και είναι πλέον καιρός να επιστρέψει στον πραγματικό της ρόλο.  Στον ρόλο τον οποίο  σας εμπιστεύθηκαν και σας κάλεσαν να διαδραματίσετε: να προσφέρετε καλές υπηρεσίες αποκλειστικά για το καλό του τόπου.

Δεν επιτρέπονται ούτε πολιτικές ούτε προσωπικές φιλίες εδώ.  Και βεβαίως δεν επιτρέπονται ούτε προχειρότητες ούτε λάθη!

Αυτή την ώρα - με μεγάλη αγωνία - οι έλληνες πολίτες περιμένουν να δουν πραγματικές λύσεις από όλους εσάς.  Μην παίζετε με την αγωνία τους.  Ούτε εσείς, ούτε και οι πολιτικοί σας ταγοί.

*Δρ. Ενεργειακής Οικονομίας Πανεπιστημίου Οξφόρδης

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο