Το «κρυμμένο» χημικό οπλοστάσιο των ναζί έγινε ωρολογιακή βόμβα

Το «κρυμμένο» χημικό οπλοστάσιο των ναζί έγινε ωρολογιακή βόμβα

Γράφει ο Παναγιώτης Βελισσάρης - Λυμπερίδης 

Τους τελευταίους μήνες τα χημικά όπλα ήρθαν και πάλι στο προσκήνιο της διεθνούς ειδησεογραφίας. Ο αιματηρός εμφύλιος στη Συρία, η ανταλλαγή καταγγελιών μεταξύ του Μπασάρ Αλ Άσαντ και τον ανταρτών για το ποιος τα χρησιμοποίησε και κυρίως η φερόμενη (... και αμφιλεγόμενη) επίθεση από συριακό στρατό σε προάστια της Δαμασκού στις 24 Αυγούστου, οδήγησαν σε μία μεγάλης κλίμακας κινητοποίηση με σκοπό να πέσουν οι τόνοι και να καταστραφεί το χημικό οπλοστάσιο της χώρας.

Η δημοσιότητα που πήρε το θέμα ήταν τέτοια που το νόμπελ Ειρήνης απονεμήθηκε στον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW), ο οποίος συντονίζει και το σχέδιο του χημικού αφοπλισμού της Συρίας. Βέβαια ακόμη είναι άγνωστο το που ακριβώς θα καταστραφούν οι χιλιάδες τόνοι αερίων και άλλων χημικών ουσιών, αφού το ενδεχόμενο να πραγματοποιηθεί η συγκεκριμένη επιχείρηση στην Αλβανία έμεινε στα χαρτιά υπό το βάρος μαζικών αντιδράσεων που εκδηλώθηκαν.

Το μόνο σίγουρο όμως είναι ότι οι ιθύνοντες του όλου σχεδίου θα πρέπει να το επεξεργαστούν μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια σε τεχνικό επίπεδο αλλά και στην τοποθεσία που θα επιλεγεί, εάν δεν θέλουν να προκαλέσουν μία χημική καταστροφή άνευ προηγουμένου.

Οι ενδοιασμοί του Χίτλερ και το αέριο Σαρίν

Και η ιστορία είναι γεμάτη από τέτοιου είδους τραγωδίες. Τα χημικά όπλα δεν είναι εξάλλου κάτι καινούργιο στην ιστορία του πολέμου. Για την ακρίβεια είναι ένα από τα παλαιότερα όπλα μαζικής καταστροφής αφού η ιδέα έκανε την εμφάνισή της στα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στο πεδίο των μαχών στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αφήνοντας πίσω τους χιλιάδες νεκρούς.

Όσο και εάν φαίνεται παράξενο όπως στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, την πιο αιματηρή σύγκρουση που γνώρισε ποτέ ο πλανήτης χρήση χημικών δεν έγινε από καμία πλευρά. Ακόμη πιο  παράδοξο, είναι το ότι ο μεγαλύτερος μακελάρης της ιστορίας, ο Αδόλφος Χίτλερ είχε και  μεγάλους ενδοιασμούς ως προς τη χρήση αυτών των όπλων.

Πόσο μάλλον εάν σκεφτεί κανείς ότι το περίφημο Σαρίν, το οποίο χρησιμοποιήθηκε στις φερόμενες επιθέσεις του Αυγούστου στη Δαμασκό, για πρώτη φορά παράχθηκε στα  εργαστήρια της ναζιστικής Γερμανίας το 1938.

Παρά τους ενδοιασμούς η Βέρμαχτ στα οπλοστάσια της διατηρούσε περισσότερους από 65.000 τόνους χημικών, κάτι που εξελίχθηκε σε μέγα πονοκέφαλο για τους Δυτικούς και τη Σοβιετική Ένωση, έπειτα από την οριστική επικράτηση το Μάιο του 1945.

Λύση στο πρόβλημα του χημικού οπλοστασίου των ναζί κλήθηκε να δώσει η συνδιάσκεψη των συμμάχων στο Πότσδαμ, μετά τη νίκη επί του Χίτλερ, και η συμφωνία που υπογράφηκε προέβλεπε μία γιγαντιαία επιχείρηση καταστροφής, η οποία θα τελούνταν υπό την αιγίδα των Σοβιετικών και των Βρετανών.

Κατά τη διάρκεια της διετίας 1947-48 ρίχτηκαν στη Βαλτική θάλασσα χιλιάδες βαρέλια γεμάτα χημικά απόβλητα, ένα γεγονός το οποίο από τότε μέχρι και τις ημέρες μας γέννησε έντονες συζητήσεις και αποτέλεσε αντικείμενο έρευνας για πολλούς επιστήμονες. 

Τα μυστικά της Βαλτικής

Κάποιοι μάλιστα έφτασαν χαρακτηρίζουν τα χημικά στον βυθό της Βαλτικής ως μία «ορολογιακή βόμβα», και οι τελευταίες εξελίξεις φαίνεται πως τους δικαιώνουν: Η πρόσφατη μελέτη του Στρατιωτικού Πανεπιστημίου της Πολωνίας αναφέρει ότι εντοπίστηκαν ίχνη αερίου της μουστάρδας μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα από την ακτή στον κόλπο του Γκντανσκ.

Σύμφωνα με την έρευνα, λόγω της διάβρωσης των μεταλλικών βαρελιών, τα χημικά διαρρέουν στο υδάτινο περιβάλλον, από κει θα μπορούσαν να απορροφηθούν από τα ψάρια και έτσι να περάσουν στην τροφική αλυσίδα.

Άλλη μία σημαντική ανησυχία της ομάδας που πραγματοποίησε τη μελέτη είναι το γεγονός ότι κανείς δεν γνωρίζει από που προήλθε η μόλυνση. Και αυτό γιατί κανονικά δεν θα έπρεπε να  εντοπιστούν υπολείμματα χημικών ουσιών στο συγκεκριμένο σημείο καθώς ο Κόλπος του Γκντασκ δεν περιλαμβανόταν στις ζώνες εναπόθεσης των δοχείων.

Μία πιθανή εξήγηση που επικαλούνται οι επιστήμονες θα ήταν το ότι οι σοβιετικοί απλά έγραψαν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους το σχέδιο και απλά ξεφορτώθηκαν στην κυριολεξία όπου βρήκαν. Ο Γιάσεκ Μπελντόφσκι από το Πολωνικό Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας μιλώντας στο περιοδικό Economist, ισχυρίζεται πως ήταν μία συνηθισμένη πρακτική εκείνα τα χρόνια: Τα σοβιετικά πλοία μόλις έβγαιναν στα ανοιχτά, απλά ξεφορτωνόταν όσα βαρέλια μετέφεραν και έτσι, εκατοντάδες τόνοι χημικών όπλων βρίσκονται πρακτικά σε άγνωστες τοποθεσίες, ενδεχομένως σε παράκτιες περιοχές ή και σε μέρη ψαρέματος.

Μάλιστα ο Πολωνός επιστήμονας σημειώνει ότι εντοπίστηκε μεγάλος αριθμός ψαριών με γενετικές ανωμαλίες στις περιοχές που είναι γνωστό ότι ερρίφθησαν χημικά, ένα σημάδι, που σύμφωνα με τις ισχυρισμούς του, ενισχύει τις υποψίες ότι σημειώνεται διαρροή από τα δοχεία.

Ο Στάνισλαβ Πόπιελ, μέλος της ομάδας του Στρατιωτικού Πανεπιστημίου της Πολωνίας που έκανε στην έρευνα, εμφανίζεται ακόμη πιο σκεπτικός, αφού θεωρεί στο χειρότερο σενάριο μέσα στα επόμενα χρόνια τα χημικά όπλα θα μπορούσαν να προκαλέσουν μία περιβαλλοντική καταστροφή μεγέθους Τσέρνομπιλ.

Παρά τις υπαρκτές ανησυχίες, αρκετοί επιστήμονες εμφανίζονται καθησυχαστικοί λέγοντας ότι τα δοχεία θα παραμείνουν ερμητικά σφραγισμένα για πολλές δεκαετίες ακόμα αφού οι περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούν στο βυθό της Βαλτικής Θάλασσας θα μπορούσα να περιορίσουν τους κινδύνους: Οι χαμηλές θερμοκρασίες που επικρατούν έχουν μετατρέψει το αέριο της μουστάρδας σε στέρεη μορφή, κάνοντας με αυτό τον τρόπο δύσκολη την διαρροή προς την επιφάνεια.

Ήδη οι πολωνικές αρχές έχουν εντείνει τις έρευνες τους στην περιοχή, και διερευνούν τα σενάρια απομάκρυνσης ενός κομματιού των χημικών που έχουν εναποτεθεί στη συγκεκριμένη περιοχή. Μάλιστα η υπηρεσία Περιβάλλοντος της χώρας ζήτησαν και τη συνδρομή του ΝΑΤΟ, ωστόσο μία τέτοια επιχείρηση παρουσιάζει πολλούς επιχειρησιακούς κινδύνους.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι 68 χρόνια μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι συνέπειες είναι ακόμη ορατές, με τρόπους που λίγοι θα μπορούσαν να φανταστούν.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο