Ευρωσκεπτικισμός σε δημοσκόπηση

Ευρωσκεπτικισμός σε δημοσκόπηση

του Θεμιστοκλή Ι. Σοφού* 

Μετά την υπογραφή της Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης της Λισσαβώνας, την 13.12.2007, που άρχισε να ισχύει την 1.1.2009, καλείται την 25.5.2014, ο ψηφοφόρος των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποφασίσει για τη σύνθεση ενός εκ των θεσμικών οργάνων, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η ψηφοφορία για την εκλογή των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου φαίνεται να διεξάγεται σε ένα περιβάλλον έντονου σκεπτικισμού ως προς την αναγκαιότητα ή την ωφέλεια που προκύπτει από την Ένωση των κρατών μελών, με κύριο ζητούμενο τρεις ημέρες προ των Ευρωεκλογών, κατά πόσον το ευρωπαϊκό σχέδιο είναι πλέον πλειοψηφικό, ενώ γίνεται λόγος για το χρονικό μιας προαναγγελθείσης καταστροφής, μια ψηφοφορία γεμάτη εκπλήξεις. 

(“Européennes: chronique d’un désastre annoncé», Les élections européennes, qui se déroulent au scrutin proportionnel à un tour, réservent souvent des surprises. C'est heureux car ce que si profile à la lecture des sondages est proprement catastrophique“, από τη Le Monde, http://fressoz.blog.lemonde.fr/2014/05/20/europeennes-chronique-dun-desastre-annonce/ , ενώ διαβάζει κανείς στη Frankfurter Allgemeine Zeitung  http://www.faz.net/aktuell/politik/europawahl/welche-partei-passt-zu-mir-bei-der-europawahl-2014-12916699.html „die Skepsis der Bürger gegenüber den Institutionen in Brüssel und Straßburg ist groß, europafeindliche Parteien haben in den vergangenen Wochen starken Zulauf erhalten“)  

Τα ερωτήματα που τίθενται από Ινστιτούτο ερευνών, που διενήργησε σχετική δημοσκόπηση στη Γαλλία (βλ. Καθημερινή, 21.5.2014, σελ. 7) περιορίζονται σε υπεραπλουστευμένες σκέψεις, όπως π.χ. αν η συμμετοχή στην Ένωση είναι «καλό πράγμα», όπου το 22% των ερωτηθέντων τη θεωρεί ως «κακό», ενώ το 63% των Γάλλων απαντά ότι η Ε.Ε. αντιπροσωπεύει την «άσκοπη σπατάλη χρημάτων των φορολογουμένων», το 54% απαντά ότι «το ευρώ έχει περισσότερα μειονεκτήματα παρά πλεονεκτήματα» και το 43% ότι η Ένωση «απειλεί την εθνική ταυτότητα». 

Η αποτυχία των δημοσκοπήσεων, κατά την εκλογική αναμέτρηση της προηγουμένης Κυριακής, επιβεβαιώνει ότι κατά την αξιολόγηση του αποτελέσματος συγχέονται δύο μεγέθη, αφενός μεν η απάντηση σε μία δημοσκόπηση, αφετέρου δε η ψήφος στις εκλογές. Τα δύο αυτά μεγέθη συντίθενται εννοιολογικά από τόσο διαφορετικά ποιοτικά στοιχεία, όσο η απάντηση μιας νοικοκυράς στον πωλητή του super market και η τελική αγορά που θα πραγματοποιήσει στο ταμείο.

Η αποτυχία των exit polls επιβεβαιώνει όχι μόνον την καχυποψία των πολιτών αλλά και την ύπαρξη περαιτέρω κινήτρων, όχι κατ΄ ανάγκην ιδιοτελούς χαρακτήρα, που οδηγούν σε αξιολογήσεις με εσφαλμένη βάση. Τα ερωτήματα διατυπώνονται από πρόσωπα, που ενδεχομένως μπορεί να κατέχουν τις αρχές της πολιτικής επικοινωνίας και στατιστικής αξιολόγησης και να «διαβάζουν καλά τους αριθμούς», πλην όμως ουδεμία σχέση έχουν με την αμιγώς νομική έννοια των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις αρχές που διέπουν αυτούς τους θεσμούς και τους σκοπούς που έχουν τεθεί για να υπηρετήσουν τους λαούς των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα ερωτήματα αυτά απευθύνονται δε σε πρόσωπα, που ενδεχομένως δεν γνωρίζουν καν τις αρμοδιότητες και τη θεσμική λειτουργία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μη εξαιρουμένων των υποψηφίων Ευρωβουλευτών.  

Ερωτάται, πώς είναι δυνατόν να διαμορφώνεται δημοσκοπική «άποψη», και μάλιστα απειλητική για τις ίδιες τις δομές και την υπόσταση ενός τέτοιου θεσμού, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, ενός θεσμού που χρειάσθηκε δεκαετίες συλλογικής επεξεργασίας από μεγαθήρια – υποστηρικτές βασικών δημοκρατικών αρχών με κύριο στόχο την ωρίμανση ενός ενωσιακού πολιτικού και οικονομικού περιβάλλοντος, και να συγκρίνεται αυτή η δημοσκοπική άποψη με τη ψήφο του πολίτη, η οποία συνοδεύεται από εντελώς διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά στοιχεία. Συμπεράσματα που προκύπτουν από δημοσκοπήσεις έχουν μάλλον θεωρητικό ενδιαφέρον για τους φοιτητές της στατιστικής και τις εταιρείες δημοσκοπήσεων, αλλά δεν είναι πρόσφορα να θέτουν υπό αμφισβήτηση βαθειά ριζωμένες αρχές του δημοκρατικού πολιτεύματος.  

Άξιο λόγου είναι ότι οι ίδιοι οι Ευρωσκεπτικιστές επιχειρηματολογούν με κύριο γνώμονα τις ίδιες τις αρχές, που έχουν υιοθετηθεί από τη Συνθήκη της Ε.Ε. Μερικές από τις κύριες κατευθυντήριες γραμμές των ίδιων προσώπων που θέτουν υπό αμφισβήτηση τη σκοπιμότητα και την ωφέλεια της Συνθήκης της Ε.Ε. για τα κράτη μέλη, είναι οι θεμελιώδεις αρχές σχετικά με την άσκηση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (αρχές επικουρικότητας και αναλογικότητας), που καθορίζονται, καθώς και το καθεστώς του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και η διαδικασία για την προσχώρηση της Ένωσης στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (με την εξαίρεση από την εφαρμογή του Χάρτη του Ηνωμένου Βασιλείου και της Πολωνίας)∙ οι διατάξεις σχετικά με τη δημοκρατική ισότητα, την αντιπροσωπευτική και τη συμμετοχική δημοκρατία, την πρωτοβουλία των πολιτών∙ οι διατάξεις για το ρόλο των εθνικών κοινοβουλίων, η αναλογική, κατά φθίνουσα τάξη, εκπροσώπηση των 751 (πλέον) μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με ελάχιστο όριο έξι μέλη και ανώτατο όριο τα 96 μέλη ανά κράτος∙ οι ρυθμίσεις για την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (Άρθρο 39 της Συνθήκης για την Ε.Ε.), ρυθμίσεις σχετικά με τις κοινές αποστολές∙ οι αρχές της διαφάνειας κατά τη λειτουργία των Οργάνων της Ε.Ε., όχι μόνον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου ή της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στα έγγραφά τους. 

Ο τομέας Δικαιοσύνη και Εσωτερικές Υποθέσεις μετατρέπεται με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας και σε συνέχεια του Συντάγματος, σε ένα πραγματικό χώρο Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης, με την κατάργηση του «τρίτου πυλώνα» με εφαρμογή στις σχετικές διατάξεις περί δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, με την Επιτροπή να διαδραματίζει πλήρως το ρόλο της ως θεματοφύλακος των Συνθηκών, με δικαίωμα να ασκεί προσφυγή λόγω παράβασης ενώπιον του ΔΕΚ.  Σημειώνεται ότι με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας θεσπίζεται μία γενική νομική βάση που επιτρέπει τη θέσπιση μέτρων για τη δημιουργία ενός κοινού συστήματος ασύλου και μίας κοινής πολιτικής για τους πρόσφυγες και τα εκτοπισμένα άτομα, καθώς περιλαμβάνεται επίσης και μία ειδική πρόβλεψη, ώστε με ταυτόχρονη αναγνώριση των ευθυνών των κρατών μελών, να διαφυλαχθεί ρητά η αρχή της αλληλεγγύης και της δίκαιης κατανομής της ευθύνης μεταξύ των κρατών μελών, περιλαμβανομένων και των οικονομικών επιπτώσεών της, ως γενική αρχή που εφαρμόζεται στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους τομείς του ασύλου, της μετανάστευσης και των ελέγχων στα σύνορα. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Οι αξίες είναι κοινές στα κράτη μέλη εντός κοινωνίας που χαρακτηρίζεται από τον πλουραλισμό, την απαγόρευση των διακρίσεων, την ανοχή, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών (άρθρο 2 ΣυνθΕΕ). Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σκοπό να προάγει την ειρήνη, τις αξίες της και την ευημερία των λαών της (άρθρο 3 ΣυνθΕΕ), παρέχει δε στους πολίτες της χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, χωρίς εσωτερικά σύνορα, μέσα στον οποίον (χώρο) εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, ενώ προάγει την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών και σέβεται τον πλούτο της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας και μεριμνά για την προστασία και ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Θεσπίζεται ιθαγένεια της Ένωσης και Πολίτης της Ένωσης είναι κάθε πρόσωπο που έχει την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους, ενώ η ιθαγένεια της Ένωσης προστίθεται και δεν αντικαθιστά την εθνική ιθαγένεια.  

Μεταξύ των αρχών της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνονται η ρύθμιση της εσωτερικής αγοράς, της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, η τελωνειακή ένωση και συνεργασία, η απαγόρευση ποσοτικών περιορισμών μεταξύ των κρατών μελών, τόσο επί των εισαγωγών όσο και των εξαγωγών, καθώς και όλων των μέτρων ισοδυνάμου αποτελέσματος, η κοινή πολιτική γεωργίας και αλιείας, με στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας και την εξασφάλιση ενός δίκαιου βιοτικού επιπέδου στο γεωργικό πληθυσμό, με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία. 

Σε αντίθεση με όσα ακούγονται κατά καιρούς από ευρωσκεπτικιστές αδαείς περί την ορθή λειτουργία του νομικού συστήματος της γεωργικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Συνθήκης, με σαφή τρόπο, οι διατάξεις του κεφαλαίου σχετικά με τους κανόνες του ανταγωνισμού δεν εφαρμόζονται στην παραγωγή και το εμπόριο των γεωργικών προϊόντων, παρά μόνον στο μέτρο που ορίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Όταν σε κράτος μέλος ένα προϊόν αποτελεί αντικείμενο εθνικής οργανώσεως αγοράς ή εσωτερικής ρυθμίσεως ισοδυνάμου αποτελέσματος που επηρεάζει την ανταγωνιστική θέση ομοειδούς παραγωγής σε άλλο κράτος μέλος, τα κράτη μέλη επιβάλλουν εξισωτική εισφορά στο προϊόν αυτό κατά την εισαγωγή του από το κράτος μέλος, όπου υπάρχει η οργάνωση ή η ρύθμιση, εκτός αν το κράτος αυτό επιβάλλει εξισωτική εισφορά κατά την εξαγωγή. 

Ανακύπτει από τα παραπάνω το ζήτημα, εάν μία δημοσκόπηση παράγει ερωτήματα, απλώς για να λειτουργεί ένα καλά ριζωμένο σύστημα marketing και προώθησης του προϊόντος ενός προγνωστικού αποτελέσματος, κάτι σαν το στοίχημα φερ΄ειπείν, ή εάν τελικώς τα πολιτικά πρόσωπα και οι πολιτικοί αναλυτές και παρατηρητές ευθύνονται για την άκριτη υιοθέτηση ή υπερεκτίμηση τέτοιων «προγνωστικών» που υπηρετούν την προαγωγή απόψεων, που πόρρω απέχουν από τη νομική πραγματικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των θεσμικών της οργάνων. Δεν είναι ευθύνη των εταιρειών δημοσκοπήσεων, αυτές κάνουν μία δουλειά, με συγκεκριμένες διαστάσεις και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και περιορισμούς. Γι΄ αυτές «καλό» θα ήταν να ξεκινήσουν να συντάσσουν ένα ερωτηματολόγιο, που θα ενημέρωνε τους πολίτες κατά πόσον είναι διαφωτισμένοι οι υποψήφιοι Ευρωβουλευτές, πρωτίστως, και οι ψηφοφόροι, δευτερευόντως, ως προς τις θεμελιώδεις αρχές της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ευθύνη, όμως, των πολιτικών και των κάθε λογής παρατηρητών είναι να εντάσσουν τέτοια δημοσκοπικής φύσεως συμπεράσματα στο χώρο που τους ανήκει. Διότι, μάλλον από άγνοια, με την υιοθέτησή τους καταργούν, και άθελά τους ίσως, θεμελιώδεις έννοιες και αξιακές αρχές ενός ευρωπαϊκού εποικοδομήματος, που συνιστά το λόγο εξασφάλισης της ελευθερίας τους.

*ο κ. Θέμης Σοφός είναι Διδάκτωρ Νομικής Πανεπιστημίου Βόννης
Δικηγόρος παρ΄Αρείω Πάγω

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο