Οι καθοριστικοί παράγοντες κατανομής των 250 αναλογικών εδρών

Οι καθοριστικοί παράγοντες κατανομής των 250 αναλογικών εδρών

Γράφει ο Ιωάννης Μαρτέλος

Στις εκλογές του 1996 το εκλογικό όριο για την κοινοβουλευτική αυτοδυναµία σύµφωνα µε τον εκλογικό νόµο Κούβελα ήταν το 21,6%, το οποίο αυξήθηκε στο 41,8% µε τον Νόµο Σκανδαλίδη που ίσχυσε για τις εκλογές του 2004 και του 2007.

Με τον Νόµο Παυλόπουλου που ισχύει από τον Φεβρουάριο του 2008 και εφαρμόστηκε πρώτη φορά στις εκλογές του 2009, το ποσοστό για την εξασφάλιση 151 εδρών από το πρώτο σε ψήφους κόµµα υποχωρεί στο 40,4% και µπορεί να υποχωρήσει πολύ περισσότερο αν συντρέξουν κι άλλες προϋποθέσεις, όπως για παράδειγµα η συγκέντρωση µεγάλου αριθµού ψήφων από κόµµατα που δεν θα κατορθώσουν να συγκεντρώσουν το όριο του 3% και θα µείνουν εκτός Κοινοβουλίου. 

Σύμφωνα με ειδικούς αναλυτές και εκλογολόγους, το απαιτούµενο ποσοστό αυτοδυναµίας θα υποχωρεί κατά 0,4% – από το 40,4% που θεωρείται ως αρχικό όριο – για κάθε 1% επιπλέον ψήφους που θα συγκεντρώνουν κόµµατα τα οποία δεν θα κατορθώσουν να µπουν στη Βουλή. Έτσι, στην περίπτωση που φτάσουµε σε ποσοστά ψήφων συνολικά χωρίς αντιπροσώπευση πάνω από 10% θεωρείται ότι ένα κόµµα µπορεί να κατακτήσει την αυτοδυναµία και µε ποσοστό που δεν θα υπερβαίνει το 36%.

Αναμφίβολα, η αυτοδυναμία του 1ου κόμματος  εξασφαλίζεται με το πριμ των 50 εδρών. Σύμφωνα με τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, όποιο κόμμα προηγείται, έστω και με μια ψήφο διαφορά, κερδίζει 50 έδρες παραπάνω από το δεύτερο κόμμα. Έτσι, οι έδρες που κατανέμονται με βάση το ποσοστό των κομμάτων είναι 250 αντί για 260, και άρα το θεωρητικό ελάχιστο ποσοστό για να πετύχει κάποιο κόμμα βέβαιη αυτοδυναμία από 42.7% (111/260) των εγκύρων μετατρέπεται σε 40.4% (101/250).

Το μείζον ερώτημα κάθε εκλογικής αναμέτρησης γίνεται, πλέον, το ποιο κόμμα προηγείται, απλώς, και όχι με πόση διαφορά. Πρέπει όμως να έχουμε κατά νου ότι μια βασική παράμετρος που καθορίζει την αυτοδυναμία του 1ου κόμματος, εκτός φυσικά από το δικό του ποσοστό, είναι το άθροισμα των κομμάτων που θα μείνουν εκτός Βουλής.

Αυτό σημαίνει πρακτικά, ότι η αύξηση, κατά 1%, του ποσοστού των κομμάτων που μένουν εκτός Βουλής, μειώνει, κατά 0,5%, εκείνο το ποσοστό, που εξασφαλίζει στο 1ο κόμμα την αυτοδυναμία. Το 42,5% είναι το ποσοστό που εξασφαλίζει την αυτοδυναμία ακόμα και στις πιο οριακές συνθήκες.

Άρα, ο καθοριστικός παράγοντας που καθορίζει την αυτοδυναμία του 1ου κόμματος είναι η εκτίμηση της αθροιστικής επιρροής των μικρότερων κομμάτων (των λεγόμενων «λοιπών»), που δεν υπερβαίνουν το εκλογικό «κατώφλι» του 3%.

Ο εκλογικός νόμος Σκανδαλίδη που ισχύει (με εξαίρεση την αύξηση του μπόνους από τις 40 έδρες στις 50 με την τροπολογία Παυλόπουλου το 2008) εξασφαλίζει μεν αυτοδυναμία (έστω και οριακή) στο 1ο κόμμα, ακόμα και με σχετικά μικρά ποσοστά εκλογικής επιρροής, ενδέχεται, ωστόσο, να αποδυναμώνει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία του 1ου κόμματος.

Τι γίνεται όμως με το 2ο κόμμα; Η αποδυνάμωσή του γίνεται σήμερα με τη μεγαλύτερη αναλογικότητα και, κυρίως, με το πριμ των 50 εδρών που λαμβάνει το 1ο κόμμα, σε αντίθεση με τον προηγούμενο νόμο, που αποδυνάμωνε το 2ο κόμμα, μέσω του μηχανισμού της εξομάλυνσης. Η αποδυνάμωση είναι τώρα αριθμητικά μεγαλύτερη: το 2ο κόμμα έχει σήμερα πάντα λιγότερες έδρες από ό,τι προηγουμένως. Το σημαντικότερο όμως είναι, ότι ο νόμος αποδυναμώνει, πολιτικά, το ρυθμιστικό ρόλο του 2ου κόμματος, καθώς δεν μπορεί ουσιαστικά ποτέ να αποκτήσει τον κρίσιμο αριθμό των 121 εδρών. Συνεπώς, δεν μπορεί να προκαλέσει εκλογές, στη διάρκεια ενός εκλογικού κύκλου, με αφορμή, π.χ. την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας.

Επίσης, ο υφιστάμενος εκλογικός νόμος περιέχει μια εγγενή αντίφαση που πλήττει το 2ο κόμμα. Το δεύτερο κόμμα, στην προσπάθειά του να ενισχύσει τις δυνάμεις του και να συμπιέσει τα μικρότερα κόμματα, υπέρ του, στην ουσία ωφελεί το πρώτο κόμμα!

Πώς κατανέµονται οι έδρες

Σύµφωνα µε τον εκλογικό νόµο, η κατανοµή των βουλευτικών εδρών πραγµατοποιείται ως εξής: Το σύνολο των ψήφων που συγκέντρωσε κάθε κόµµα στην επικράτεια πολλαπλασιάζεται µε τον αριθµό 250. Το γινόµενο που προκύπτει διαιρείται µε το άθροισµα των εγκύρων ψηφοδελτίων που συγκέντρωσαν στην επικράτεια όσοι σχηµατισµοί συµµετέχουν στην κατανοµή των εδρών. Οι έδρες που δικαιούται κάθε σχηµατισµός στην επικράτεια είναι το ακέραιο µέρος του πηλίκου της διαίρεσης.

Αν το άθροισµα των ως άνω ακέραιων µερών των πηλίκων υπολείπεται του αριθµού 250, τότε παραχωρείται κατά σειρά ανά µία έδρα και ως τη συµπλήρωση αυτού του αριθµού στους σχηµατισµούς των οποίων τα πηλίκα εµφανίζουν τα µεγαλύτερα δεκαδικά υπόλοιπα. Στο αυτοτελές κόµµα που συγκέντρωσε τον µεγαλύτερο αριθµό εγκύρων ψηφοδελτίων στο σύνολο της επικράτειας, παραχωρούνται, επιπλέον των εδρών που λαµβάνει, πενήντα (50) ακόµη έδρες, οι οποίες προέρχονται από εκλογικές περιφέρειες στις οποίες έχουν παραµείνει αδιάθετες έδρες µετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας που προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 8 (πρώτη κατανοµή).

Καθοριστικοί παράγοντες κατανομής των 250 αναλογικών εδρών

Δύο είναι οι καθοριστικοί παράγοντες που επηρεάζουν την διανομή των 250 εδρών, στα κόμματα που συμμετέχουν στην αναλογική τους κατανομή:

1. Πρώτος παράγοντας είναι φυσικά το ποσοστό που θα συγκεντρώσει το κάθε κόμμα

2. Δεύτερος καθοριστικός παράγοντας είναι το ποσοστό που θα λάβουν όλα τα μικρά κόμματα, που δεν θα λάβουν το εκλογικό ποσοστό του 3% και, επομένως, δεν θα μπουν στη Βουλή.

Γιατί; Όσο πιο πολλά είναι τα μικρά κόμματα που δεν θα μπουν στη Βουλή και όσο πιο μεγάλο το συνολικό ποσοστό τους, τόσο πιο πολλές είναι οι έδρες που τους αναλογούν, αλλά θα τις μοιραστούν τα κόμματα που μπαίνουν στη Βουλή.

*. Εάν το ποσοστό των μικρών κομμάτων που δεν θα μπουν τελικά στη Βουλή ανέρχεται συνολικά στο 5%, τότε: 250 έδρες επί 5% ίσον 12 οι έδρες, που θα μοιραστούν αναλογικά τα κόμματα που θα εισέλθουν στη Βουλή. 

*. Εάν το ποσοστό των μικρών κομμάτων που δεν θα μπουν τελικά στη Βουλή ανέρχεται συνολικά στο 10%, τότε: 250 έδρες επί 10% ίσον 25 οι έδρες, που θα μοιραστούν αναλογικά τα κόμματα που θα εισέλθουν στη Βουλή.

Αυτό σημαίνει ότι το ποσοστό της αυτοδυναμίας είναι κυμαινόμενο.

Παραδείγματα αυτοδυναμίας

1. Το πρώτο κόμμα επιτυγχάνει αυτοδυναμία με ποσοστό 38,5%, εάν το συνολικό ποσοστό των μικρών κομμάτων εκτός Βουλής είναι 5%.

2. Το πρώτο κόμμα επιτυγχάνει αυτοδυναμία με ποσοστό 37,5%, εάν το συνολικό ποσοστό των μικρών κομμάτων εκτός Βουλής είναι 7%.

3. Το πρώτο κόμμα επιτυγχάνει αυτοδυναμία με ποσοστό 36,5%, εάν το συνολικό ποσοστό των μικρών κομμάτων εκτός Βουλής είναι 10%.

Βουλή με 7 κόμματα

Αν το 3% ξεπερνούν 7 κόμματα και τα υπόλοιπα που μένουν εκτός Βουλής έχουν αθροιστικά 12%, οι έδρες μοιράζονται με βάση των 88% των εγκύρων ψηφοδελτίων. Τότε το πρώτο κόμμα χρειάζεται ποσοστό 36% για να καταλάβει 102 έδρες. Με την προσθήκη του bonus των 50 εδρών, φτάνει συνολικά τις 152 έδρες (± 1). Τα άλλα 6 κόμματα μοιράζονται αναλόγως του ποσοστού τους τις υπόλοιπες 148 έδρες.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο