Ελλάδα - Δανία 1940

Ελλάδα - Δανία 1940

«Μετά τους Αμπελόκηπους, μπαίνοντας στην Αθήνα, αντικρίζω την πρώτη πολεμική εικόνα και αισθάνομαι την πρώτη συγκίνηση της ημέρας. Μια στρατιωτική μονάδα φεύγει από τα ΠαραπήγματαΟι στρατιώτες είναι άοπλοι. Είναι πολύ νέοι και καλά ντυμένοι. Γελούν, τραγουδούν, κάνουν σαν παιδιά, που ξεκινούν και πορεύονται σε μια ευχάριστη εκδρομή.

Μες το λεωφορείο μια γυναίκα ξαφνικά αρχίζει να κλαίει με λυγμούς, μια άλλη κλαίει κρυφά, στρέφει το πρόσωπό της προς τα έξω, για να μην τη δουν.

………

Πλήθη νέων έχουν χυθεί στους κεντρικούς δρόμους με λάβαρα, σημαίες, δάφνες, μουσικές. Ο κόσμος συμμετέχει σ’ αυτές τις εκδηλώσεις, χειροκροτεί, ζητωκραυγάζει. Είχα πολλά, πάρα πολλά χρόνια, να δω τέτοιον ενθουσιασμό στην Αθήνα».

Ο Γιώργος Θεοτοκάς γράφει για την 28η Οκτωβρίου 1940 (από τα Τετράδια Ημερολογίου 1939-1953).

Στις 9 Απριλίου 1940 οι Ναζί εισέβαλαν στη Δανία. Μετά από μάχες δύο ωρών, στις οποίες σκοτώθηκαν 16 Δανοί στρατιώτες, η κυβέρνηση συνθηκολογεί. Προς έκπληξη πολλών, τόσο ο βασιλιάς όσο και η προπολεμική σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση παραμένουν στις θέσεις τους «για να αποφευχθούν τα χειρότερα». Πολύ σύντομα ο πρωθυπουργός Τόρβαλντ Στόνιγκ (εμβληματική μορφή της σοσιαλδημοκρατίας και «πατέρας του δανικού κράτους πρόνοιας») παίρνει την πρωτοβουλία για τη συγκρότηση κυβέρνησης εθνικής ενότητας, με στόχο την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προστασία του λαού, δεδομένης της Κατοχής. Όλες οι πολιτικές δυνάμεις έκριναν ότι η συνεργασία με τους κατακτητές ήταν αναπόφευκτη. Το ζητούμενο, στη δεδομένη συγκυρία, ήταν η υπεράσπιση ορισμένων «κόκκινων γραμμών», όπως το να μην εμπλακούν δανικά στρατεύματα στον πόλεμο καθώς και η μη ψήφιση αντισημιτικών νόμων.

Σε γενικές γραμμές, η επιλογή της συνεργασίας «πέτυχε» τους σκοπούς της. Η Κατοχή της Δανίας μάλλον ήταν η πιο ήπια στην Ευρώπη, οι απώλειες ανθρώπινων ζωών ήταν ελάχιστες, η χώρα δεν καταστράφηκε, η πλειοψηφία των Δανών Εβραίων διασώθηκε. Ωστόσο, η κυβέρνηση ενέταξε τη βιομηχανική παραγωγή της στις υπηρεσίες του Άξονα, υπέγραψε το Σύμφωνο Αντι-Κομιτέρ εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, συνέλαβε αντιστασιακούς και κομμουνιστές, επέτρεψε τη δημιουργία δανικού σώματος WaffenSS, και, πάνω απ’ όλα, δεν προξένησε καμία ζημιά στους ναζί την ώρα ακριβώς που απειλούσαν να «βυθίσουν την Ευρώπη σε έναν νέο Μεσαίωνα», κατά τα λόγια του Ουίλσον Τσόρτσιλ.

 Έξι μήνες μετά τη Δανία, ο Άξονας χτύπησε την Ελλάδα. Ο δικτάτορας Μεταξάς αρνήθηκε το τελεσίγραφο του ομοϊδεάτη του Μουσολίνι. Το βασικό, όμως, είναι ότι το απέρριψε πανηγυρικά ο ίδιος ο λαός -μάλλον προς έκπληξη και του ίδιου του Μεταξά. Οι χαμογελαστοί νέοι, για τους οποίους έγραψε ο Θεοτοκάς, σταμάτησαν τους Ιταλούς στα βουνά της Ηπείρου, πέτυχαν την πρώτη μεγάλη νίκη εναντίον του Άξονα και ανάγκασαν τον Χίτλερ να επέμβει, δίνοντας πολύτιμες ανάσες στους Συμμάχους. Η χώρα κατελήφθη και η κυβέρνηση την εγκατέλειψε, αλλά αυτοί συνέχισαν να πολεμούν. Ξαναέδωσαν ανάσες στους Συμμάχους όταν το καλοκαίρι του ’43 ο ΕΛΑΣ εξαπέλυσε κύμα επιθέσεων για να παραπλανήσει του Γερμανούς από την επερχόμενη απόβαση στη Σικελία. Με τη δράση τους, ανάγκασαν τις δυνάμεις Κατοχής να κρατήσουν απασχολημένους στην Ελλάδα 346.000 στρατιώτες.

Το τίμημα της ελληνικής αντίστασης ήταν τεράστιο. Εκατοντάδες χιλιάδες οι νεκροί, οι υποδομές ολοκληρωτικά κατεστραμμένες, η χώρα σε πλήρη διάλυση. Και όμως! Σήμερα, 75 χρόνια μετά, γιορτάζουμε την απόφαση του λαού μας να μην κάνει τη «σώφρονα» επιλογή! Να μη συμβιβαστεί με το «συσχετισμό δυνάμεων» και να μην αναζητήσει την «αποφυγή των χειρότερων». Σήμερα εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας για όσους και όσες από τα βουνά της Αλβανίας έως το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, απέδειξαν με τον πλέον αδιαμφισβήτητο τρόπο ότι η αξιοπρέπεια αποτελεί το ύψιστο αγαθό.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε πρώτοι για τα τελευταία νέα, αποκλειστικά ρεπορταζ και ειδήσεις απο όλο τον κόσμο