Η συζήτηση για την «ιερή» συμφωνία Τσίπρα Ιερώνυμου καλά κρατεί. Οι αντιδράσεις είναι ποικίλες και αυτή τη στιγμή δεν είναι βέβαιο αν η κατά τον κ. Ιερώνυμο «πρόθεση συμφωνίας θα «περάσει» εντέλει από την Ιερά Σύνοδο. Μολονότι η μισθοδοσία των κληρικών και το υπό δημιουργία «άγιου» υπερταμείου δεν αποτελούν θέματα του συντάγματος, εντούτοις, το deal Τσίπρα-Ιερώνυμου συνδέεται ευθέως με την πρόταση αναθεώρησης του συντάγματος που έχει καταθέσει ο ΣΥΡΙΖΑ.

Η πρόταση αναθεώρησης

Το ζήτημα των σχέσεων κράτους-εκκλησίας κατέχει κεντρική θέση στην πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης του ΣΥΡΙΖΑ. Η πρόταση του προέδρου και της ΚΟ του κυβερνώντος κόμματος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Έχει έρθει λοιπόν ο καιρός, ώστε να κατοχυρωθεί ρητά στο σύνταγμα η θρησκευτική ουδετερότητα του ελληνικού κράτους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται κανονιστικά και πρακτικά. Και αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα για τον εκσυγχρονισμό και τη φιλελευθεροποίηση του συντάγματός μας».

Ωστόσο, η πρόταση του ΣΥΡΖΑ δεν θίγει ούτε το προοίμιο του συντάγματος («Εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος») ούτε την πρόβλεψη του άρθρου 3 περί επικρατούσας θρησκείας. Το άρθρο 3 αναφέρει συγκεκριμένα: «Eπικρατούσα θρησκεία στην Eλλάδα είναι η θρησκεία της Aνατολικής Oρθόδοξης Eκκλησίας του Xριστού».

Οι αντιδράσεις

Τι ακριβώς σημαίνει πρακτικά η συνύπαρξη της «θρησκευτικής ουδετερότητας» με την «επικρατούσα θρησκεία»; Την απορία εξέφρασε ο ίδιος ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος σε δηλώσεις του: «Το θέμα είναι να καταλήξουμε τι εννοούμε θρησκευτικά ουδέτερος. Ο πρωθυπουργός δεν ξέρω τι εννοεί, θα μας πει τι εννοεί».

Σύμφωνα με πληροφορίες, πολλοί μητροπολίτες «βλέπουν» στη θρησκευτική ουδετερότητα τον συγκαλυμμένο διαχωρισμό κράτους εκκλησία. Οι συγκεκριμένοι μητροπολίτες μάλιστα ζητούν δυναμική αντίδραση στη συνταγματική αναθεώρηση από την Εκκλησία της Ελλάδος.

Οι απόψεις αυτού του μέρους της Ιεραρχίας είχαν απήχηση και στον πολιτικό κόσμο, με τον Μάκη Βορίδη να δηλώνει στην εκπομπή του Γιώργου Αυτιά στον ΣΚΑΪ ότι θρησκευτική ουδετερότητα σημαίνει τα εξής: «Η εικόνα του Χριστού δεν θα υπάρχει ούτε στα σχολεία ούτε στα δικαστήρια. Δεν θα μπορούμε να γιορτάζουμε σε δημόσιους χώρους τα Χριστούγεννα, δεν θα μπορούμε να βάζουμε καν φάτνες»

Το εκκλησιαστικό υπερταμείο

Στο σημείο 9 του «κοινού ανακοινωθέντος Πολιτείας-Εκκλησίας» που δημοσιοποιήθηκε μετά τη συνάντηση Τσίπρα-Ιερώνυμου, αναφέρεται ότι: «Το Ελληνικό Δημόσιο και η Εκκλησία της Ελλάδος αποφασίζουν τη δημιουργία Ταμείου Αξιοποίησης Εκκλησιαστικής Περιουσίας.» Το εκκλησιαστικό υπερταμείο θα αναλάβει τη διαχείριση και αξιοποίηση των από το 1952 και μέχρι σήμερα ήδη αμφισβητούμενων μεταξύ Δημοσίου και Εκκλησίας της Ελλάδος περιουσιακών στοιχείων. Στο υπερταμείο θα ενσωματωθεί η Εταιρεία Αξιοποίησης Ακίνητης Εκκλησιαστικής Περιουσίας μεταξύ Ελληνικού Δημοσίου και Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών που είχε ιδρυθεί επί κυβέρνησης Σαμαρά.

Το deal

Η αξιοποίηση διαφιλονικούμενων εκτάσεων και ακινήτων αποτελούσε διαχρονικό αίτημα της εκκλησίας. Με το κοινό ανακοινωθέν, η Πολιτεία για πρώτη φορά αναγνωρίζει (κάποια) ιδιοκτησιακά δικαιώματα της εκκλησίας σε περιουσιακά στοιχεία που μέχρι τώρα το Δημόσιο θεωρούσε αποκλειστικά δικά του. Επιπλέον, η συμμετοχή κατά 50% του Δημοσίου στο υπερταμείο ενισχύει τη θέση της εκκλησίας στις όποιες δικαστικές διαμάχες για τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία.

Ασφαλώς το εκκλησιαστικό υπερταμείο αποτελεί διαπραγματευτική επιτυχία του κ. Ιερώνυμου. Πολλοί μάλιστα διείδαν στους χαμηλούς τόνους που κρατάει ο αρχιεπίσκοπος στο ζήτημα της «θρησκευτικής ουδετερότητας», το αντάλλαγμα για το υπερταμείο. Στο ίδιο μήκος κύματος με τους χαμηλούς τόνους ήταν και τα θερμά λόγια του κ. Ιερώνμυμου για τον πρωθυπουργό στην κοινή συνέντευξη Τύπου Η όλη στάση του αρχιεπισκόπου δεν ενθουσίασε τη Νέα Δημοκρατία, κάτι που φαίνεται άλλωστε και σε δημοσιεύματα του φιλικού Τύπου της.

Θα βρεθούν οι 180;

Υπάρχει όμως μια «λεπτομέρεια» στην όλη ιστορία που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη. Για να αναθεωρηθεί ένα άρθρο του συντάγματος πρέπει να πάρει 180 ψήφους είτε σε αυτήν τη βουλή είτε στην επόμενη. Αν πάρει σε αυτήν 151, χρειάζεται 180 στην επόμενη και το αντίστροφο. Αυτή τη στιγμή μοιάζει δύσκολο να βρεθούν 180 ψήφοι σε αυτή τη βουλή και ακόμα πιο δύσκολο να βρεθούν 151 στην επόμενη όπου όλα δείχνουν ότι θα κυριαρχεί η ΝΔ.

Κατά συνέπεια, ο κ. Ιερώνυμος πήρε κάτι απτό (το εκκλησιαστικό υπερταμείο), δεχόμενος να μην κάνει πολύ θόρυβο για την αναθεώρηση ενός άρθρου που κατά πάσα πιθανότητα δεν θα εγκριθεί στη βουλή. Αν ισχύει αυτό, πρόκειται για λαμπρό στρατήγημα του αρχιεπισκόπου.