ΥΓΕΙΑ

Γιατί οι γιατροί πρέπει να διαβάζουν μυθιστορήματα

από Επιμέλεια: Ειρήνη Βλασακάκη - Δημοσίευση 14 Αυγούστου 2018, 07:21 / Ανανεώθηκε 14 Αυγούστου 2018, 07:21
 Γιατί οι γιατροί πρέπει να διαβάζουν μυθιστορήματα
Facebook Twitter Whatsapp

Θα μπορούσε η απλή ανάγνωση μυθιστορημάτων να κάνει τους γιατρούς πιο «τρυφερούς»;

Η λογοτεχνία είναι γεμάτη με συγγραφείς που είχαν ασχοληθεί με την ιατρική: Άντον Τσέχωφ, Άρθουρ Κόναν Ντόυλ, Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς, Τζον Κητς, Ουίλιαμ Σόμερσετ Μομ, κά. Όντας γιατροί, είδαν τους ασθενείς ευάλωτους, και χάρη στις ιατρικές τους γνώσεις παρατηρούσαν τους ανθρώπους και έβρισκαν τι τους συγκινεί.

Εάν όμως η ιατρική βοηθάει τη λογοτεχνία, θα μπορούσε και η λογοτεχνία να βοηθάει την ιατρική; Σύμφωνα με μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Literature and Medicine, η απάντηση είναι ναι. Συγκεκριμένα, ορισμένες λογοτεχνικές ασκήσεις όπως η αναγραφή μικρών ιστοριών που περιέχουν ηθικά διλήμματα, μπορούν να διευρύνουν τις κοσμοθεωρίες των ιατρών και να τους φέρουν πιο κοντά στα διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι αληθινοί ασθενείς.

Ο υπεύθυνος της μελέτης, Woods Nash, που ασχολείται με ιατρικά και ανθρωπιστικά θέματα στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον, τονίζει ότι οι μελέτες ειδικών ηθικών περιπτώσεων έχουν ένα ξεχωριστό λογοτεχνικό στυλ. Τονίζουν τη δράση, με ελάχιστη ατμόσφαιρα. Είναι επίσης σύντομες, συνήθως μερικές εκατοντάδες λέξεις, που αφήνουν εκτός κάθε κίνητρο και αιτία για τις συγκεκριμένες συμπεριφορές των ατόμων. Η συντομία των λέξεων και η έλλειψη της ανάλυσης της συμπεριφοράς των ατόμων δεν είναι απλά λογοτεχνικά λάθη, αλλά ουσιαστικά μειώνουν τη χρησιμότητα των συγκεκριμένων μελετών, υποστηρίζει ο Nash.

Για να αναδείξει αυτές τις αδυναμίες, στρέφεται στο μυθιστόρημα. Στη μελέτη του ξεχωρίζει μια τυπική μελέτη ειδικής ηθικής περίπτωσης από μια σύντομη ιστορία με το όνομα «Φετίχ» του ιατρού και συγγραφέα Richard Selzer. Στην ιστορία, μια γυναίκα μεσήλικας, η Όντρεϋ, αντιμετωπίζει την υστερεκτομή. Λίγο πριν το χειρουργείο, ο αναισθησιολόγος της την πληροφορεί, μάλλον ωμά, ότι θα πρέπει να αφαιρέσει την τεχνητή οδοντοστοιχία της. Η Όντρεϋ δεν θέλει γιατί όταν την πήρε, πριν αρκετά χρόνια, ο άντρας της έλειπε και μέχρι τώρα δεν ξέρει ότι τη φοράει. Η Όντρεϋ αρνείται να την δει ο άντρας της χωρίς αυτή, είναι θέμα αξιοπρέπειας. Ο αναισθησιολόγος την ειρωνεύεται και τη διατάζει να την βγάλει για τη δική της ασφάλεια. Η Όντρεϋ τελικά αποκαλύπτει το μυστικό της σε έναν άλλο νεαρό ειδικευόμενο ιατρό με αναπηρία στο ένα άκρο, ο οποίος αναπτύσσει καλύτερη σχέση μαζί της και της υπόσχεται να της δώσει πίσω την οδοντοστοιχία πριν τη δει ο άντρας της.

Στη μελέτη του ο Nash μειώνει τη δεκασέλιδη ιστορία σε μια περίληψη 215 λέξεων και μετά την αναλύει χρησιμοποιώντας ένα τυπικό ιατρικό δεοντολογικό. Σημειώνει ότι πολλοί βιοηθικολόγοι θα κατέκριναν τον αναισθησιολόγο που δεν σεβάστηκε την ασθενή Όντρεϋ και την ελευθερία της. Όμως η ανάλυση θα παρέβλεπε άλλες δυναμικές. Δεν είναι μια ιστορία που μιλάει για την έλλειψη ελευθερίας τόσο όσο για μια γυναίκα της οποίας οι άντρες γιατροί (περιλαμβανομένου του οδοντίατρου που της επέβαλε αρχικά τη μασέλα) την υποτιμούν. Η περίληψη επίσης παραβλέπει πώς ο νεαρός ειδικευόμενος γιατρός κέρδισε την εμπιστοσύνη της.

Η Όντρεϋ πιστεύει πως οι γιατροί της συμπεριφέρονται υπεροπτικά, υποτιμητικά επειδή είναι γυναίκα, απολαμβάνοντας την εξουσία που της ασκούν. «Μέχρι να λυθούν αυτά τα βασικά ζητήματα, θα είναι ανούσιες οι συστάσεις για πιο ανοιχτή επικοινωνία με τους ασθενείς και σεβασμό στην ελευθερία τους», προσθέτει o Nash. «Αυτές οι συστάσεις δεν χτυπούν το πρόβλημα στη ρίζα του.»

Έτσι, ο Nash προτείνει μια απλή άσκηση, μια άσκηση που χρησιμοποιεί στις τάξεις τα τελευταία χρόνια. Κάθε φοιτητής διαβάζει μια ιστορία σαν το «Φετίχ» και γράφει μια περίληψη. Μετά οι φοιτητές διαβάζουν τις περιλήψεις  των άλλων φοιτητών και τις αναλύουν διαπιστώνοντας ότι δεν είναι ηθικά ουδέτερες.

Οι μυθιστοριογράφοι, όπως και οι γιατροί, έχουν τις δικές τους προκαταλήψεις.  Τουλάχιστον όμως ιστορίες σαν το «Φετίχ» προσπαθούν να δώσουν φως σε απόψεις που παραβλέπουνται.

«Στην πραγματικότητα, ο πραγματικός κόσμος είναι γεμάτος με μικρές ιστορίες ηθικής που μας διδάσκουν συχνά να καθαρίσουμε τη βρωμιά του κόσμου απλοποιώντας τον.» Και συνεχίζει, «όχι μόνο στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, αλλά και σε άλλους τομείς της ιατρικής, οι γιατροί αφιερώνουν πολύ λίγο χρόνο στο να ακούσουν τον ασθενή τους και να προσπαθήσουν να εκτιμήσουν τη ρίζα των προβλημάτων του ασθενούς.»

Ο Νash πιστεύει πως οι μικρές αλλά καλές ιστορίες μπορούν να διδάξουν τους φοιτητές ιατρικής και νοσηλευτικής να μάχονται ηθικά στο χάος και τη βρωμιά του κόσμου και να προσέχουν τις λεπτομέρειες μιας αφήγησης. Επίσης, συμπληρώνει ο Νash, διαβάζονται πολύ πιο εύκολα. «Γιατί συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε ειδικές περιπτώσεις ηθικής αν οι σύντομες ιστορίες αντανακλούν καλύτερα την πραγματικότητα, και είναι πιο ευχάριστες στην ανάγνωση και συζήτηση;» Θα το εκτιμούσαν ιδιαίτερα ο Τσέχωφ, ο Μομ, και οι υπόλοιποι που μάχονταν με τα ίδια προβλήματα στη ζωή και τη δουλειά.

Πηγή: The Atlantic / Sam Kean