Ανάλυση: Το τέλος Νετανιάχου ή η χώρα αλλάζει… ταυτότητα – Τα τέσσερα μέτωπα των εκλογών στο Ισραήλ

Οι εκλογές που αναμένονται το φθινόπωρο του 2026 στο Ισραήλ δεν θα είναι μια συνηθισμένη αναμέτρηση εναλλαγής εξουσίας. Είτε οι πολίτες οδηγηθούν στις κάλπες τον Σεπτέμβριο είτε τον Οκτώβριο, το διακύβευμα ξεπερνά το ερώτημα ποιος θα κυβερνήσει. Στην πραγματικότητα, η ψηφοφορία θα κρίνει εάν το Ισραήλ θα συνεχίσει στην πολιτική τροχιά των τελευταίων ετών ή αν θα επιχειρήσει μια βαθιά αλλαγή στην ηγεσία, στους θεσμούς και στις εθνικές του προτεραιότητες.

Όπως αναλύει σε άρθρο της η  Jerusalem Report, για δεκαετίες, οι ισραηλινές εκλογές καθορίζονταν κυρίως από το Παλαιστινιακό, την ασφάλεια και το ζήτημα των συνόρων. Αυτά τα θέματα δεν έχουν εξαφανιστεί. Ωστόσο, η σημασία τους έχει μετατοπιστεί. Η βασική σύγκρουση δεν είναι πλέον μόνο ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά για το μέλλον των εδαφών ή της ειρηνευτικής διαδικασίας. Είναι όλο και περισσότερο μια εσωτερική αντιπαράθεση για το τι είδους κράτος θέλει να είναι το Ισραήλ:

1. φιλελεύθερη δημοκρατία με ισχυρούς θεσμικούς ελέγχους ή
2. κράτος όπου η εκλεγμένη πλειοψηφία θα έχει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία να αναδιαμορφώνει τους θεσμούς.

Η σκιά της 7ης Οκτωβρίου

Το πρώτο μεγάλο ζήτημα που θα κυριαρχήσει στην προεκλογική περίοδο είναι η ευθύνη για την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου και για τον πόλεμο που ακολούθησε. Αν και το θέμα δεν έχει την ίδια εκρηκτικότητα που είχε τους πρώτους μήνες μετά την επίθεση, παραμένει βαθιά χαραγμένο στη συλλογική μνήμη της ισραηλινής κοινωνίας.

Οι υποστηρικτές του σημερινού κυβερνητικού συνασπισμού θεωρούν ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου απέτρεψε μια ακόμη μεγαλύτερη εθνική καταστροφή. Κατά την άποψή τους, οι ευθύνες για την αποτυχία εντοπίζονται κυρίως στο κατεστημένο ασφαλείας, το οποίο δεν ενημέρωσε εγκαίρως την πολιτική ηγεσία, αλλά και στην προηγούμενη κυβέρνηση Μπένετ-Λάπιντ, την οποία παρουσιάζουν ως μέρος του προβλήματος.

Η αντιπολίτευση, αντίθετα, βλέπει την άρνηση του Νετανιάχου να αναλάβει ευθύνη ως κεντρικό σύμβολο πολιτικής και ηθικής υπεκφυγής. Η αντίστασή του στη σύσταση κρατικής επιτροπής έρευνας για τις αποτυχίες της 7ης Οκτωβρίου τροφοδοτεί την αίσθηση ότι η ηγεσία επιδιώκει να αποφύγει τον πλήρη απολογισμό. Σε αυτό το περιβάλλον εντάσσονται και οι διαμάχες για την «Επιχείρηση Βρυχώμενο Λιοντάρι» του 2026 κατά του Ιράν, την οποία οι επικριτές αντιμετωπίζουν με καχυποψία, θεωρώντας ότι είχε και πολιτική στόχευση: να δημιουργήσει στρατηγικά επιτεύγματα που θα επισκίαζαν την τραγωδία της 7ης Οκτωβρίου.

Η μάχη για τους θεσμούς

Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο αφορά τη σύγκρουση γύρω από τους θεσμούς και την εξουσία. Για μεγάλο μέρος της ισραηλινής Δεξιάς, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος κερδίζει τις εκλογές, αλλά ποιος πραγματικά ελέγχει το κράτος. Η πεποίθηση ότι ένα «βαθύ κράτος» κυριαρχεί στη Δικαιοσύνη, στα πανεπιστήμια, στα μέσα ενημέρωσης, στην οικονομία και σε τμήματα του μηχανισμού ασφαλείας παραμένει ισχυρή.

Από αυτή την οπτική, οι εκλογικές νίκες της Δεξιάς δεν έχουν οδηγήσει σε πραγματική μεταβίβαση ισχύος. Η επόμενη αναμέτρηση, επομένως, αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία για βαθύτερη αλλαγή στους θεσμούς.

Για την αντιπολίτευση, όμως, αυτό ακριβώς αποτελεί τον μεγάλο κίνδυνο. Οι αντίπαλοι του Νετανιάχου μιλούν για χρόνια δημοκρατικής διάβρωσης και υποστηρίζουν ότι μια νέα κυβέρνηση θα πρέπει να αποκαταστήσει τους θεσμικούς ελέγχους, να ανατρέψει ανελεύθερους κανόνες και να αντικαταστήσει πρόσωπα που θεωρούνται πολιτικά εξαρτημένα από τον σημερινό συνασπισμό.

Οι Άραβες πολίτες και το πρόβλημα της νομιμοποίησης

Το τρίτο κρίσιμο ζήτημα είναι η θέση των Αράβων πολιτών του Ισραήλ στο πολιτικό σύστημα. Η συμμετοχή αραβικών κομμάτων σε κυβερνητικούς συνασπισμούς παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα θέματα της ισραηλινής πολιτικής.

Η δήλωση του Μπεζαλέλ Σμότριτς ότι «μια κυβέρνηση με τον Μανσούρ Αμπάς είναι χειρότερη από τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου» αποτυπώνει, με ακραίο τρόπο, τη βαθιά αντίθεση μεγάλου τμήματος της Δεξιάς στη συμμετοχή Αράβων σε κυβερνητική πλειοψηφία. Μετά την 7η Οκτωβρίου, αυτή η δυσπιστία έχει ενισχυθεί σε τμήματα του εβραϊκού κοινού.

Ωστόσο, η αριθμητική της Κνεσέτ είναι αμείλικτη. Χωρίς τουλάχιστον ένα αραβικό κόμμα, το αντι-Νετανιάχου μπλοκ ενδέχεται να μην μπορεί να σχηματίσει πλειοψηφία. Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα για την αντιπολίτευση: χρειάζεται την αραβική πολιτική συμμετοχή, αλλά γνωρίζει ότι αυτή μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις σε κεντρώους και μετριοπαθείς δεξιούς ψηφοφόρους.

Την ίδια στιγμή, τα ίδια τα αραβικά κόμματα αντιμετωπίζουν το ερώτημα αν πρέπει να κατέβουν ενωμένα. Μια κοινή λίστα θα μπορούσε να αυξήσει τη συμμετοχή και να μειώσει τον κίνδυνο χαμένων ψήφων, αλλά ενδέχεται να δυσκολέψει τις διαπραγματεύσεις με σιωνιστικά κόμματα μετά τις εκλογές.

Οι υπερορθόδοξοι και το μέλλον του κράτους

Το τέταρτο ζήτημα αφορά τον ρόλο των υπερορθόδοξων, των Haredi, στο μέλλον του Ισραήλ. Τα κόμματά τους απέκτησαν ιδιαίτερα αυξημένη επιρροή στον σημερινό συνασπισμό, καθώς ο Νετανιάχου εξαρτήθηκε από αυτά για την κυβερνητική επιβίωση.

Το σημείο σύγκρουσης είναι κυρίως η εξαίρεση των φοιτητών των yeshiva από τη στρατιωτική θητεία. Η αντίθεση σε αυτές τις εξαιρέσεις δεν περιορίζεται στην αντιπολίτευση. Πολλοί δεξιοί ψηφοφόροι θεωρούν ότι το βάρος της άμυνας δεν μπορεί να πέφτει διαρκώς στους ίδιους, ενώ οι υπερορθόδοξες κοινότητες διεκδικούν όλο και περισσότερα προνόμια.

Παράλληλα, η αυξανόμενη επιρροή τους στη δημόσια σφαίρα, από τον διαχωρισμό φύλων έως την απουσία εικόνων γυναικών από δημόσιους χώρους, προκαλεί ανησυχία σε κοσμικά και φιλελεύθερα στρώματα της κοινωνίας.

Ωστόσο, και εδώ τα πολιτικά μαθηματικά περιπλέκουν την εικόνα. Ακόμη και μια νέα «κυβέρνηση αλλαγής» μπορεί να χρειαστεί τη στήριξη ενός υπερορθόδοξου κόμματος, εάν δεν υπάρχουν άλλοι αριθμητικά εφικτοί συνδυασμοί.

Μια εκλογή για την ταυτότητα του Ισραήλ

Οι εκλογές του 2026 διαμορφώνονται, έτσι, ως δημοψήφισμα για την ίδια την ταυτότητα του Ισραήλ. Η ασφάλεια παραμένει κεντρική, αλλά δεν είναι πλέον το μοναδικό πεδίο σύγκρουσης. Στο επίκεντρο βρίσκονται η δημοκρατία, οι θεσμοί, η σχέση θρησκείας και κράτους, η θέση των Αράβων πολιτών και η δυνατότητα αποκατάστασης μιας φιλελεύθερης πολιτικής συναίνεσης.

Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις δημοσκοπήσεις ή τις συμμαχίες, αλλά και από το ποια πλευρά θα καταφέρει να κινητοποιήσει πιο αποτελεσματικά τους ψηφοφόρους της. Για τον Νετανιάχου, το ζητούμενο είναι να πείσει ότι παραμένει ο μόνος ικανός να προστατεύσει τη χώρα. Για την αντιπολίτευση, το στοίχημα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να φέρει αλλαγή χωρίς χάος.

Το φθινόπωρο του 2026, οι Ισραηλινοί δεν θα επιλέξουν απλώς κυβέρνηση. Θα αποφασίσουν ποια κατεύθυνση θα πάρει το κράτος τους σε μια από τις πιο πολωμένες και καθοριστικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας του.

• Εκλογές στο Ισραήλ
• Ισραήλ
• Μπενιαμίν Νετανιάχου
• Παλαιστίνιοι
• Σφαγή 7ης Οκτωβρίου
• Χαμάς