Δάγκωμα από οχιά: Από τον Μαραθώνα μέχρι το σπίτι μας – Τι πρέπει να κάνουμε άμεσα – Τα λάθη που πρέπει να αποφεύγουμε

Το περιστατικό στον Μαραθώνα, όπου οχιά δάγκωσε ένα αγοράκι μόλις 18 μηνών και στη συνέχεια τον 14χρονο αδελφό του που έσπευσε να το προστατεύσει, επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι πρέπει να κάνουμε εάν μας δαγκώσει φίδι;

Στην Ελλάδα, η συνάντηση με ένα φίδι δεν είναι ασυνήθιστη κατά τους θερμούς μήνες, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, σε κήπους και αυλές κοντά σε περιοχές με βλάστηση. Ένα δάγκωμα από φίδι που ενδέχεται να είναι δηλητηριώδες πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επείγον περιστατικό και να αξιολογείται από γιατρό.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι μετά από πιθανό δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού, προτεραιότητα αποτελεί η ακινητοποίηση του ανθρώπου και η μεταφορά του σε κατάλληλη υγειονομική μονάδα το συντομότερο δυνατό.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε

Το άτομο που έχει δεχθεί το δάγκωμα πρέπει αρχικά να απομακρυνθεί με ασφάλεια από το φίδι, χωρίς να επιχειρήσει να το πιάσει ή να το σκοτώσει και χωρίς να εκτεθούν άλλοι άνθρωποι σε κίνδυνο.

Αμέσως μετά πρέπει να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η κίνηση. Ο άνθρωπος που έχει δεχθεί το δάγκωμα δεν πρέπει να αρχίσει να περπατά ή να τρέχει αναζητώντας βοήθεια, εφόσον υπάρχει τρόπος να μεταφερθεί.

Το προσβεβλημένο άκρο πρέπει επίσης να παραμένει ακίνητο, ενώ δαχτυλίδια, βραχιόλια, ρολόγια ή άλλα στενά αντικείμενα πρέπει να αφαιρούνται εγκαίρως, καθώς στην περιοχή μπορεί να εμφανιστεί σημαντικό οίδημα.

Στη συνέχεια απαιτείται άμεση επικοινωνία με τις υπηρεσίες επείγουσας βοήθειας και μεταφορά σε νοσοκομείο. Δεν περιμένουμε να εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα για να ζητήσουμε ιατρική βοήθεια.

Τα λάθη που μπορεί να κάνουν μεγαλύτερη ζημιά

Γύρω από τα δαγκώματα των φιδιών εξακολουθούν να κυκλοφορούν πρακτικές που περισσότερο θυμίζουν κινηματογραφικές ταινίες παρά σύγχρονες πρώτες βοήθειες.

Η προσπάθεια να ρουφήξει κάποιος το δηλητήριο με το στόμα δεν συνιστάται. Το ίδιο ισχύει για την προσπάθεια να ανοίξει κανείς το τραύμα με μαχαίρι ή άλλο αιχμηρό αντικείμενο.

Ο ΠΟΥ είναι σαφής: πρέπει να αποφεύγονται η τομή ή εκτομή του τραύματος, η αναρρόφηση του δηλητηρίου και άλλες παραδοσιακές ή μη αποδεδειγμένες μέθοδοι αντιμετώπισης.

Ιδιαίτερα επικίνδυνη μπορεί να είναι και η χρήση ενός πολύ σφιχτού τουρνικέ πάνω από το σημείο του δαγκώματος. Ένα σφιχτό αρτηριακό τουρνικέ μπορεί να διακόψει την αιμάτωση του άκρου και δεν αποτελεί τη συνιστώμενη αντιμετώπιση ενός δαγκώματος από φίδι.

Ο ΠΟΥ προειδοποιεί επίσης ότι πολλές παλιές πρακτικές πρώτων βοηθειών όχι μόνο δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές, αλλά μπορούν να προκαλέσουν βλάβη ή να καθυστερήσουν την πρόσβαση στην πραγματική θεραπεία.

Πρέπει να προσπαθήσουμε να πιάσουμε το φίδι;

Όχι.

Η προσπάθεια σύλληψης ή θανάτωσης του φιδιού μπορεί να οδηγήσει σε δεύτερο δάγκωμα, όπως δείχνει και πόσο εύκολα μπορεί να εκτεθεί σε κίνδυνο ένας δεύτερος άνθρωπος όταν προσπαθεί να επέμβει.

Εάν είναι δυνατό να γίνει χωρίς να πλησιάσει κανείς το ερπετό, μια φωτογραφία από ασφαλή απόσταση μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη. Δεν υπάρχει όμως κανένας λόγος να διακινδυνεύσει κάποιος νέο δάγκωμα προκειμένου να μεταφέρει το φίδι στο νοσοκομείο.

Το σημαντικότερο είναι η ασφαλής απομάκρυνση από το σημείο και η γρήγορη πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει το δηλητήριο

Η εικόνα μετά από ένα δάγκωμα μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος του φιδιού, την ποσότητα του δηλητηρίου που έχει εισέλθει στον οργανισμό, το σημείο του σώματος και τον ίδιο τον ασθενή.

Μπορεί να εμφανιστούν πόνος και πρήξιμο στην περιοχή, ενώ σε σοβαρότερη δηλητηρίαση ενδέχεται να υπάρξουν συστηματικές επιπλοκές.

Τα δηλητήρια διαφορετικών φιδιών μπορούν να προκαλέσουν μεταξύ άλλων διαταραχές της πήξης, αιμορραγίες, βλάβες στους ιστούς, νευρολογικά προβλήματα ή ακόμη και αναπνευστική δυσχέρεια. Για αυτό η απουσία εντυπωσιακών συμπτωμάτων αμέσως μετά το δάγκωμα δεν αποτελεί λόγο για να αποφευχθεί η ιατρική αξιολόγηση.

Πότε χορηγείται αντιοφικός ορός

Ο αντιοφικός ορός δεν είναι μια ένεση που πρέπει να κάνει κάποιος μόνος του προληπτικά μετά από κάθε δάγκωμα φιδιού.

Η χορήγησή του αποτελεί ιατρική απόφαση και πραγματοποιείται σε κατάλληλο υγειονομικό περιβάλλον όταν υπάρχουν ενδείξεις δηλητηρίασης που δικαιολογούν τη χρήση του.

Ο ΠΟΥ χαρακτηρίζει τα αντιοφικά ως τη μοναδική ειδική θεραπεία που μπορεί να αποτρέψει ή να αναστρέψει τις περισσότερες σοβαρές επιδράσεις της δηλητηρίασης από δάγκωμα φιδιού. Η έγκαιρη χορήγηση κατάλληλου αντιοφικού σε ασθενείς με σημεία δηλητηρίασης μπορεί να είναι καθοριστική.

Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να χάνεται χρόνος με αυτοσχέδιες θεραπείες στο σημείο του περιστατικού.

Γιατί τα παιδιά χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή

Τα δαγκώματα από δηλητηριώδη φίδια είναι ιδιαίτερα σοβαρά όταν αφορούν μικρά παιδιά.

Ο λόγος σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με το μικρότερο σωματικό τους βάρος. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι τα παιδιά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρών επιπτώσεων από το δηλητήριο λόγω της μικρότερης σωματικής μάζας τους σε σχέση με έναν ενήλικα.

Για τον λόγο αυτό ένα ύποπτο δάγκωμα φιδιού σε παιδί απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση, ακόμη και εάν αρχικά το παιδί φαίνεται καλά.

Στην περίπτωση του Μαραθώνα, το αγοράκι των 18 μηνών μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, όπου του χορηγήθηκε αντίδοτο και εισήχθη σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, η ζωή του δεν διατρέχει κίνδυνο.

Πώς περιορίζουμε τον κίνδυνο γύρω από το σπίτι

Τα φίδια αναζητούν σημεία όπου μπορούν να βρουν καταφύγιο και τροφή. Γι’ αυτό η κατάσταση μιας αυλής ή ενός οικοπέδου μπορεί να επηρεάσει την πιθανότητα εμφάνισής τους.

Ο ΠΟΥ συστήνει να διατηρούνται χαμηλά τα χόρτα κοντά στις κατοικίες, στα μονοπάτια και ιδιαίτερα στα σημεία όπου παίζουν παιδιά. Σωροί από παλιά υλικά, σκουπίδια και αντικείμενα μπορούν να δημιουργήσουν κατάλληλες κρυψώνες για φίδια, ενώ η παρουσία τρωκτικών αποτελεί επίσης παράγοντα που τα προσελκύει.

Σε περιοχές όπου υπάρχει πιθανότητα παρουσίας φιδιών, χρειάζεται επίσης προσοχή όταν μετακινούμε πέτρες, ξύλα ή αντικείμενα που έχουν παραμείνει για μεγάλο διάστημα στο έδαφος.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, μετά από ένα πραγματικό δάγκωμα είναι να μην χαθεί πολύτιμος χρόνος. Ακινητοποιούμε τον άνθρωπο, αποφεύγουμε αυτοσχέδιες παρεμβάσεις και αναζητούμε άμεσα ιατρική βοήθεια.

Το κόψιμο του τραύματος, το ρούφηγμα του δηλητηρίου και το σφιχτό δέσιμο του άκρου δεν αποτελούν λύσεις. Σε ένα πιθανό δάγκωμα οχιάς, η σωστή αντιμετώπιση βρίσκεται στο νοσοκομείο.

• Μαραθώνας
• οχιά
• φίδι