Διεθνές Δίκαιο: Ελλάδα και Τουρκία το επικαλούνται – Εννοούν το ίδιο;

Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκαν κατά τη διάρκεια των δηλώσεων μετά τη συνάντησή τους στο Διεθνές Δίκαιο. Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε την πάγια θέση της ελληνικής διπλωματίας ότι όλες οι ενέργειες και οι θέσεις της Ελλάδας βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο, το Δίκαιο της Θάλασσας και τις αποφάσεις του ΟΗΕ. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανέφερε: «Εμείς υποστηρίζουμε ότι τα ζητήματα δεν είναι άλυτα στη βάση του διεθνούς δικαίου. Με ικανοποίηση διαπίστωσα ότι συμφωνούμε με τον φίλο μου Κυριάκο σε αυτό το θέμα».

Σε νομικούς κύκλους, όμως, η εικόνα περιγράφεται αλλιώς. Οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν την ίδια φράση για να στηρίξουν διαφορετικές νομικές και πολιτικές αναγνώσεις.

Η ελληνική ανάγνωση του Διεθνούς Δικαίου

Στην ελληνική προσέγγιση, το Διεθνές Δίκαιο αντιμετωπίζεται ως σύνολο κωδικοποιημένων κανόνων που υπηρετούν την προβλεψιμότητα και την ασφάλεια Δικαίου. Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια είναι δικαίωμα του παράκτιου κράτους, με τεχνικές προϋποθέσεις για τον τρόπο μέτρησης από τις γραμμές βάσης. Η βασική λογική είναι ότι ο κανόνας προηγείται της πολιτικής. Πρώτα αναγνωρίζεται το δικαίωμα και μετά αξιολογούνται οι συνέπειες και οι τρόποι διαχείρισής τους.

Η τουρκική ανάγνωση του Διεθνούς Δικαίου

Στην τουρκική επιχειρηματολογία, όπως την περιγράφουν νομικοί κύκλοι που παρακολουθούν τις θέσεις της Άγκυρας, το Διεθνές Δίκαιο εμφανίζεται περισσότερο ως πλαίσιο αρχών και λιγότερο ως κώδικας που εφαρμόζεται αυτομάτως. Η έμφαση πέφτει στη γεωγραφία του Αιγαίου, στην πυκνή νησιωτικότητα, στις μικρές αποστάσεις, στη ναυσιπλοΐα και στη στρατηγική πρόσβαση. Το Αιγαίο παρουσιάζεται ως ειδική περίπτωση όπου η εφαρμογή ενός γενικού κανόνα δεν είναι ουδέτερη πράξη, αλλά κίνηση που αλλάζει ισορροπίες. Έτσι, η επέκταση στα 12 μίλια μετατρέπεται σε θέμα πολιτικής συνεννόησης πριν από την εφαρμογή.

Η διαφορά

Η Ελλάδα μιλά από τη θέση κράτους που αντιμετωπίζει τη σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας ως βασικό πλαίσιο αναφοράς ενώ η Τουρκία, που δεν έχει προσχωρήσει, επιλέγει να μετακινεί τη συζήτηση από τη συνθήκη στο ευρύτερο πεδίο του «Διεθνούς Δικαίου», όπου υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο ερμηνείας μέσω εθιμικών κανόνων και γενικών αρχών.

Αυτό εξηγεί γιατί η Άγκυρα μπορεί να απορρίπτει τη σύμβαση ως συμβατική δέσμευση και ταυτόχρονα να εμφανίζεται ως υπερασπιστής του Διεθνούς Δικαίου. Δεν μιλά για το ίδιο πράγμα που εννοεί η Αθήνα όταν χρησιμοποιεί τον ίδιο όρο.

Νομικοί κύκλοι υπογραμμίζουν μια κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται στον δημόσιο διάλογο. Άλλο είναι η έκταση των χωρικών υδάτων ως γενική επιλογή και άλλο η οριοθέτηση όταν οι ακτές είναι απέναντι ή πολύ κοντά και εμφανίζεται επικάλυψη.

Η ελληνική επιχειρηματολογία επιδιώκει να κρατά διακριτά τα δύο επίπεδα, ώστε να μην ακυρώνεται το γενικό δικαίωμα από τις τεχνικές δυσκολίες σε επιμέρους σημεία. Η τουρκική επιχειρηματολογία τείνει να τα ενώνει στο δημόσιο αφήγημα, ώστε το συμπέρασμα να είναι ότι η άσκηση του δικαιώματος συνιστά αυτομάτως διαφορά που απαιτεί διαπραγμάτευση. Εκεί γεννιέται η σύγκρουση πλαισίου. Για την Αθήνα, κανόνας πρώτα. Για την Άγκυρα, πολιτική συνεννόηση πριν από την εφαρμογή.

Η Ελλάδα τείνει να δίνει βάρος στην ασφάλεια Δικαίου, στη γενικότητα των κανόνων και στην ίση εφαρμογή τους. Η Τουρκία προβάλλει περισσότερο την ιδέα του «δίκαιου αποτελέσματος» που εξαρτάται από τη γεωγραφία και από τις συνέπειες στην ισορροπία ισχύος.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Γι’ αυτό και οι δύο μπορούν να επικαλούνται το Διεθνές Δίκαιο και να εννοούν κάτι διαφορετικό. Η Ελλάδα το χρησιμοποιεί ως συνώνυμο τυποποίησης, προβλεψιμότητας και γενικής εφαρμογής. Η Τουρκία το χρησιμοποιεί ως συνώνυμο εξαίρεσης, ειδικής περίπτωσης και αξιολόγησης συνεπειών πριν από την εφαρμογή.

• διεθνές δίκαιο
• Ελληνοτουρκικά
• Κυριάκος Μητσοτάκης
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
• χωρικά ύδατα