Ευρώπη: Η ψυχική υγεία των νέων σε κατάρρευση – Πρώτη αιτία θανάτου η αυτοκτονία, ξεπέρασε και τα τροχαία δυστυχήματα

Η ψυχική υγεία των νέων στην Ευρώπη εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές κρίσεις της εποχής. Τα τελευταία επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτυπώνουν μια βαθιά ανησυχητική πραγματικότητα: η αυτοκτονία αποτελεί πλέον την κύρια αιτία θανάτου για τους νέους ηλικίας 15 έως 29 ετών, ξεπερνώντας ακόμη και τα τροχαία δυστυχήματα, που επί δεκαετίες βρίσκονταν στην πρώτη θέση.

Η μεταβολή αυτή δεν αποτελεί απλώς μια στατιστική αλλαγή. Αντανακλά τη συσσωρευμένη πίεση που βιώνουν οι νεότερες γενιές, σε μια περίοδο όπου η αβεβαιότητα, η μοναξιά, η ψυχολογική εξουθένωση και η κοινωνική απομόνωση φαίνεται να εντείνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ποια είναι πλέον η βασική αιτία θανάτου των νέων στην Ευρώπη;

Σύμφωνα με έκθεση της Eurofound που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, η αυτοκτονία ευθυνόταν για το 18,9% των θανάτων στις ηλικίες 15–29 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια στιγμή, τα τροχαία δυστυχήματα αντιστοιχούσαν στο 16,5%.

Πρόκειται για μια ιστορική ανατροπή στα ευρωπαϊκά δεδομένα. Για δεκαετίες, οι θάνατοι από αυτοκτονία εμφάνιζαν σταδιακή αποκλιμάκωση, ωστόσο η τάση αυτή φαίνεται πλέον να έχει «παγώσει», με τους ειδικούς να προειδοποιούν ότι η επιδείνωση της ψυχικής υγείας στους νέους λαμβάνει πλέον διαστάσεις σιωπηλής πανδημίας.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για το 2022 καταγράφουν 5.017 θανάτους νέων ηλικίας 15–29 ετών από αυτοκτονία στην Ε.Ε. Ο αριθμός αυτός σημαίνει ότι περισσότεροι από 1 στους 6 θανάτους σε αυτή την ηλικιακή ομάδα σχετίζονται με αυτοκτονία, όταν στο σύνολο του πληθυσμού η αντίστοιχη αναλογία είναι περίπου 1 στους 100.

Εφηβικές αυτοκτονίες και μιμητισμός: Το φαινόμενο Werther – Τα προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται

Ποιες ηλικίες εμφανίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο;

Τα στοιχεία δείχνουν ότι όσο αυξάνεται η ηλικία μέσα στη νεανική ομάδα, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος αυτοκτονίας.

Στους νέους ηλικίας 25–29 ετών, ο ακατέργαστος δείκτης θανάτου έφτασε τις 8,3 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους. Για την ηλικιακή ομάδα 20–24 ετών ο δείκτης ήταν 7,7 ανά 100.000, ενώ για τους εφήβους 15–19 ετών καταγράφηκαν 4,4 θάνατοι ανά 100.000.

Ιδιαίτερα έντονη παραμένει και η διαφοροποίηση μεταξύ ανδρών και γυναικών. Οι άνδρες στην Ευρώπη εμφανίζονται 3,7 φορές πιο πιθανό να χάσουν τη ζωή τους από αυτοκτονία σε σχέση με τις γυναίκες, παρά το γεγονός ότι οι γυναίκες δηλώνουν συχνότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και ψυχολογικής επιβάρυνσης.

Πώς εξελίσσεται η κατάσταση τα τελευταία χρόνια;

Παρά τη σημερινή ανησυχία, η συνολική εικόνα της τελευταίας δεκαετίας δείχνει ότι υπήρξε σημαντική μείωση των αυτοκτονιών νέων στην Ευρώπη. Σε σχέση με το 2011, οι θάνατοι από αυτοκτονία στην ηλικιακή ομάδα 15–29 ετών μειώθηκαν κατά περίπου 20%, δηλαδή κατά 1.248 περιστατικά λιγότερα.

Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα τελευταία χρόνια η αποκλιμάκωση έχει επιβραδυνθεί αισθητά. Η Eurofound καταγράφει μάλιστα αυξητικές τάσεις σε δύο ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες: στις γυναίκες κάτω των 20 ετών και στους άνδρες άνω των 85 ετών.

Το συνολικό αποτύπωμα της κρίσης αποτυπώνεται και στους γενικούς αριθμούς. Το 2022 καταγράφηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση 49.042 αυτοκτονίες σε όλες τις ηλικίες, αριθμός αυξημένος κατά 1.696 θανάτους σε σχέση με το 2021.

Ποια είναι η εικόνα στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, τα επίσημα στοιχεία δείχνουν χαμηλότερα ποσοστά σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα είναι περιορισμένο.

Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, το 2024 καταγράφηκαν 469 περιστατικά αυτοκτονίας στη χώρα. Οι ειδικοί ωστόσο εκτιμούν ότι οι πραγματικοί αριθμοί είναι μεγαλύτεροι, καθώς υπάρχει υποκαταγραφή που ενδέχεται να φτάνει το 15% έως 20%.

Η δυσκολία ακριβούς καταγραφής σχετίζεται κυρίως με περιπτώσεις όπου ο θάνατος αποδίδεται σε άλλη αιτία, όπως πτώση από ύψος ή δυστύχημα, χωρίς να τεκμηριώνεται επίσημα η πρόθεση αυτοχειρίας.

Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι πίσω από κάθε ολοκληρωμένη αυτοκτονία αντιστοιχούν 20 έως 30 απόπειρες, πολλές από τις οποίες δεν καταγράφονται ποτέ σε εθνικό επίπεδο. Η Ελλάδα εξακολουθεί να μην διαθέτει ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης των απόπειρων αυτοκτονίας που καταλήγουν σε νοσοκομεία.

Ποιες ομάδες νέων στην Ελλάδα θεωρούνται πιο ευάλωτες;

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η ηλικιακή ομάδα 20–24 ετών συγκεντρώνει περίπου το 8,3% των ετήσιων αυτοκτονιών στη χώρα.

Παράλληλα, το Κέντρο για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας επισημαίνει ότι περίπου 12% έως 16% των εφήβων ηλικίας 14–19 ετών εμφανίζουν αυτοτραυματικές συμπεριφορές, στοιχείο που θεωρείται ισχυρός παράγοντας κινδύνου για μελλοντικές απόπειρες αυτοκτονίας.

Η εικόνα ανά φύλο παραμένει ιδιαίτερα άνιση. Οι άνδρες αντιστοιχούν στο 86% των θανάτων από αυτοκτονία στην Ελλάδα, ενώ οι γυναίκες στο 14%.

Σε γεωγραφικό επίπεδο, η Κρήτη εμφανίζει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά, συγκεντρώνοντας περίπου το 17% των συνολικών περιστατικών που καταγράφονται στη χώρα.

Πώς συγκρίνεται η Ελλάδα με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε.;

Παρά την ανησυχητική εικόνα, η Ελλάδα παραμένει μία από τις χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το 2022, ο ελληνικός δείκτης βρισκόταν 6,6 μονάδες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος διαμορφωνόταν στις 11,2 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους.

Η χώρα κατατάσσεται στη δεύτερη χαμηλότερη θέση στην Ε.Ε., με μόνο την Κύπρος να εμφανίζει χαμηλότερο ποσοστό.

Στον αντίποδα, οι υψηλότεροι δείκτες καταγράφηκαν στη Σλοβενία με 19,8 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους, στη Λιθουανία με 19,5 και στην Ουγγαρία με 15,7.

Παρά τα σχετικά χαμηλότερα ποσοστά, οι ειδικοί τονίζουν ότι η ψυχική υγεία των νέων στην Ελλάδα παραμένει μια «αόρατη κρίση» που συχνά δεν συζητείται ανοιχτά, ενώ η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικά κενά, ιδιαίτερα στην περιφέρεια και στις μικρότερες ηλικίες.

• αυτοκτονία
• Ευρώπη
• νέοι