Φωτιά στη Χαλκιδική: Το πολύτιμο δάσος της Ελάνης και η επόμενη μέρα του πύρινου εφιάλτη

Το πολύτιμο δάσος της Ελάνης, μία από τις πυκνότερες και πιο εντυπωσιακές δασικές περιοχές της Κασσάνδρας, βρέθηκε στο επίκεντρο της αγωνίας κατά τη διάρκεια της μεγάλης πυρκαγιάς στη Σίβηρη.

Το κρίσιμο στοίχημα για τις πυροσβεστικές δυνάμεις ήταν να περιοριστεί το μέτωπο μέσα στη λεκάνη απορροής της Σίβηρης και να μην περάσει τις κορυφογραμμές προς την Ελάνη. Εκεί η πυκνή βλάστηση συναντά εκατοντάδες κατοικίες και τουριστικές εγκαταστάσεις, δημιουργώντας μία ιδιαίτερα επικίνδυνη ζώνη μίξης δάσους και οικισμών.

«Αν ξεφύγει η φωτιά και πάει στην Ελάνη, θα είναι πιο δύσκολο να σταματήσει από ό,τι στη Σίβηρη», είχε προειδοποιήσει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο καθηγητής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ Φίλιππος Αραβανόπουλος.

Ένα δάσος με ιστορία χιλιάδων ετών

Στη Σίβηρη και την Ελάνη κυριαρχεί η χαλέπιος πεύκη, χαρακτηριστικό δέντρο των παραθαλάσσιων περιοχών της Ελλάδας. Στην Κασσάνδρα έχουν αναπτυχθεί ιδιαίτερα αξιόλογοι πληθυσμοί, με μεγάλα, ψηλά και ευθυτενή δέντρα που σχηματίζουν ένα επιβλητικό δασικό τοπίο.

Οι αναφορές περί «αρχέγονου δάσους» με δέντρα ηλικίας 500 ετών είναι, σύμφωνα με τον καθηγητή, υπερβολικές. Τα περισσότερα από τα δέντρα που επηρεάστηκαν από τη φωτιά εκτιμάται ότι έχουν ηλικία περίπου 50 έως 60 ετών, καθώς η περιοχή έχει καεί και στο παρελθόν.

Αυτό, ωστόσο, δεν μειώνει την οικολογική αξία του δάσους. Άλλο είναι η ηλικία των σημερινών δέντρων και άλλο η ιστορική παρουσία του οικοσυστήματος. Όπως εξηγεί ο κ. Αραβανόπουλος, τα δάση χαλεπίου πεύκης εγκαταστάθηκαν στις συγκεκριμένες ζώνες μετά το τέλος των παγετώνων και υπάρχουν εκεί εδώ και 12.000 έως 15.000 χρόνια.

Πώς το δάσος μπορεί να ξαναγεννηθεί

Η χαλέπιος πεύκη είναι ένα είδος προσαρμοσμένο στις μεσογειακές πυρκαγιές και διαθέτει έναν εντυπωσιακό μηχανισμό φυσικής αναγέννησης. Η υψηλή θερμοκρασία ανοίγει τα κλειστά κουκουνάρια, απελευθερώνοντας τους σπόρους που μεταφέρονται στο έδαφος.

Οι σπόροι μπορούν να διασπαρούν σε απόσταση περίπου 20 μέτρων και, με τη βοήθεια του ανέμου, ακόμη και έως 100 μέτρα. Με τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές μπορεί να αρχίσει η δημιουργία της νέας βλάστησης.

Εφόσον η περιοχή προστατευθεί, σε 15 έως 20 χρόνια μπορεί να έχει σχηματιστεί ξανά ένα νεαρό δάσος, με δέντρα ύψους δύο έως τεσσάρων μέτρων. Για να επανέλθει, όμως, στη σημερινή πυκνή και επιβλητική μορφή του θα απαιτηθούν πολλές ακόμη δεκαετίες.

Η επόμενη μεγάλη μάχη

Η κατάσβεση της πυρκαγιάς αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Η επόμενη μεγάλη μάχη θα δοθεί για την προστασία των καμένων εκτάσεων από τη βόσκηση, τη διάβρωση, τις πλημμύρες και τις αλλαγές χρήσης γης.

Ιδιαίτερα κρίσιμη θεωρείται η άμεση κατασκευή αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων. Οι έντονες βροχοπτώσεις μπορούν να παρασύρουν το χώμα και μαζί τους σπόρους από τους οποίους θα ξεκινήσει η φυσική αναγέννηση.

Το δάσος της Κασσάνδρας διαθέτει την ικανότητα να επουλώσει μόνο του τις πληγές του. Για να τα καταφέρει, όμως, θα πρέπει οι καμένες εκτάσεις να παραμείνουν δασικές και να προστατευθούν από κάθε νέα ανθρώπινη πίεση.

• πυρκαγιά
• Σίβηρη
• φωτιά
• Χαλκιδική