Η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα δοκιμάζει τη Σένγκεν: Έκτακτη σύνοδος της ΕΕ και συνοριακοί έλεγχοι σε Ιταλία και Γαλλία

Σε μείζονα ανθρωπιστική, πολιτική και διπλωματική κρίση για την Ισπανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εξελιχθεί η πρωτοφανής μαζική είσοδος δεκάδων χιλιάδων παράνομων μεταναστών στη Θέουτα από το Μαρόκο, με τον μέχρι στιγμής απολογισμό να ανέρχεται σε τουλάχιστον 57 νεκρούς.

Η ισπανική κυβέρνηση υπολογίζει ότι περίπου 50.000 άνθρωποι πέρασαν παράτυπα στον ισπανικό θύλακα μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο, ενώ ο πρόεδρος της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, ανεβάζει τον αριθμό κοντά στις 60.000. Η διαφορά στις εκτιμήσεις παραμένει, ωστόσο και τα δύο μεγέθη καταδεικνύουν την πρωτοφανή κλίμακα του γεγονότος για μια πόλη περίπου 85.000 κατοίκων.

Πολλοί επιχείρησαν να περάσουν κολυμπώντας γύρω από τον συνοριακό κυματοθραύστη του Ταραχάλ, ενώ άλλοι κινήθηκαν μέσα από τα χερσαία περάσματα και τους φράχτες. Οι περισσότεροι νεκροί πνίγηκαν στη θάλασσα, ενώ υπάρχουν αναφορές και για ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους μέσα στον συνωστισμό κοντά στα σύνορα. Έρευνες συνεχίζονται στα νερά γύρω από τη Θέουτα, γεγονός που δεν αποκλείει νέα μεταβολή του απολογισμού.

Επέστρεψαν στο Μαρόκο περισσότεροι από 48.000

Η νεότερη εικόνα δείχνει ότι η συντριπτική πλειονότητα όσων πέρασαν στη Θέουτα έχει ήδη επιστρέψει στο Μαρόκο. Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών, περίπου 48.300 άνθρωποι είχαν επιστρέψει έως το βράδυ της Παρασκευής, με λιγότερους από 2.000 να εκτιμάται ότι εξακολουθούν να βρίσκονται στον θύλακα.

Πολλοί επέστρεψαν οικειοθελώς, όταν διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν να μετακινηθούν ελεύθερα προς την ηπειρωτική Ισπανία. Η έλλειψη στέγης, τροφίμων και βασικών υπηρεσιών, καθώς και η ένταση στους δρόμους, φέρεται επίσης να συνέβαλαν στη μαζική επιστροφή.

Η Θέουτα και η Μελίγια υπάγονται σε ειδικό καθεστώς βάσει του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν. Όποιος βρίσκεται στους δύο ισπανικούς θύλακες δεν μπορεί να ταξιδέψει προς την ηπειρωτική Ισπανία ή άλλη ευρωπαϊκή χώρα χωρίς νέο έλεγχο ταυτότητας και ταξιδιωτικών εγγράφων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι δεν έχει καταγραφεί μετακίνηση μεταναστών από τη Θέουτα προς την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό αποτελεί κρίσιμο στοιχείο, καθώς περιορίζει τον άμεσο κίνδυνο δευτερογενών μετακινήσεων προς άλλες χώρες, χωρίς όμως να μειώνει τη σοβαρότητα της κρίσης στα εξωτερικά σύνορα.

Έκτακτες συνεδριάσεις στις Βρυξέλλες

Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενεργοποίησε τον μηχανισμό Integrated Political Crisis Response, γνωστό ως IPCR, μέσω του οποίου συντονίζεται η ευρωπαϊκή αντίδραση σε μεγάλες και σύνθετες κρίσεις.

Εκπρόσωποι και ειδικοί των κρατών-μελών συνεδριάζουν το Σάββατο, προκειμένου να εξετάσουν:

• Τον αριθμό των ανθρώπων που πέρασαν στη Θέουτα.
• Τις επιστροφές προς το Μαρόκο.
• Τη βοήθεια που παρέχεται στην Ισπανία.
• Την κατάσταση στα εξωτερικά ευρωπαϊκά σύνορα.
• Τις διπλωματικές επαφές με το Ραμπάτ.

Τη Δευτέρα έχει προγραμματιστεί έκτακτη συνεδρίαση των πρέσβεων των 27 κρατών-μελών στις Βρυξέλλες. Την ίδια ημέρα αναμένεται επαφή του πρέσβη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Ραμπάτ με το μαροκινό υπουργείο Εξωτερικών.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε «απαράδεκτες» τις εικόνες από τη Θέουτα και τόνισε ότι η είσοδος στην Ένωση πρέπει να γίνεται με την τήρηση των ευρωπαϊκών κανόνων. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα εξέφρασε αλληλεγγύη προς την Ισπανία, επισημαίνοντας την ανάγκη καταπολέμησης των κυκλωμάτων διακίνησης.

Τι πραγματικά αποφάσισε η Ιταλία για τη Σένγκεν

Η Ιταλία ανακοίνωσε την προσωρινή επαναφορά ελέγχων στις αεροπορικές και θαλάσσιες συνδέσεις με την Ισπανία, για χρονικό διάστημα ενός μήνα. Οι έλεγχοι επικεντρώνονται σε υπηκόους τρίτων χωρών που φτάνουν από την Ισπανία.

Η απόφαση παρουσιάστηκε πολιτικά ως «αναστολή της Σένγκεν» με την Ισπανία, δεν σημαίνει όμως ότι η Ισπανία αποβάλλεται από τη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας ούτε ότι κλείνουν πλήρως τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών. Πρόκειται για προσωρινή επαναφορά εσωτερικών ελέγχων, δυνατότητα που προβλέπεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία όταν ένα κράτος επικαλείται σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια.

Η Μαδρίτη αντέδρασε έντονα, υποστηρίζοντας ότι η ακεραιότητα της Σένγκεν παραμένει απολύτως εγγυημένη. Ο υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες κατηγόρησε τη Ρώμη ότι προκαλεί σύγχυση, υπενθυμίζοντας ότι σχεδόν όλοι όσοι πέρασαν στη Θέουτα έχουν επιστρέψει στο Μαρόκο.

Η Γαλλία ενίσχυσε επίσης την επιτήρηση στα σύνορα με την Ισπανία, κινητοποιώντας πρόσθετες μονάδες και drones. Η Πορτογαλία ανακοίνωσε ότι παραμένει σε συνεχή επικοινωνία με τις ισπανικές και μαροκινές αρχές, με την Εθνική Ρεπουμπλικανική Φρουρά και τη Ναυτική Αστυνομία να συντονίζονται με τις αντίστοιχες ισπανικές υπηρεσίες.

Συλλήψεις στο Μαρόκο και πίεση στη Μελίγια

Οι μαροκινές αρχές προχώρησαν στη σύλληψη τουλάχιστον 70 ανθρώπων, οι οποίοι φέρονται να εμπλέκονται σε βίαια επεισόδια κατά τη διάρκεια της κρίσης. Παράλληλα, ισχυρές δυνάμεις αναπτύχθηκαν στη μαροκινή πλευρά, απομακρύνοντας συγκεντρωμένους από τις περιοχές κοντά στα σύνορα.

Η πίεση επεκτάθηκε και στη Μελίγια. Περίπου 130 άνθρωποι κατάφεραν να περάσουν στον δεύτερο ισπανικό θύλακα, μεταξύ των οποίων 84 ανήλικοι, ενώ οι αρχές έκλεισαν το μοναδικό ενεργό συνοριακό πέρασμα. Καταγράφηκαν ταυτόχρονες απόπειρες εισόδου σε διαφορετικά σημεία, καθώς και συγκρούσεις στη μαροκινή πλευρά.

Το σχέδιο της Ισπανίας και τα αναπάντητα ερωτήματα

Ο Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε τη μαζική είσοδο «παραβίαση και επίθεση στην εδαφική ακεραιότητα της Ισπανίας», ανακοινώνοντας ότι θα χρησιμοποιηθούν όλοι οι διαθέσιμοι κρατικοί πόροι για την αποκατάσταση της ασφάλειας.

Ο σχεδιασμός της Μαδρίτης περιλαμβάνει τη δημιουργία προσωρινού κέντρου υποδοχής για την καταγραφή και τον έλεγχο όσων παραμένουν στη Θέουτα, καθώς και την τοποθέτηση εμφανών πλωτών σημαντήρων κοντά στον κυματοθραύστη του Ταραχάλ, ώστε να αποτυπώνεται σαφέστερα το θαλάσσιο σύνορο.

Η ισπανική κυβέρνηση και το Μαρόκο αποδίδουν επισήμως τη μαζική κινητοποίηση σε εγκληματικά δίκτυα και παραπλανητικά μηνύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μετανάστες φέρονται να πίστεψαν ότι πρόσφατη απόφαση του ισπανικού Ανωτάτου Δικαστηρίου εμπόδιζε την άμεση επιστροφή όσων έφταναν κολυμπώντας.

Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι η δικαστική απόφαση ή η πολιτική νομιμοποίησης μεταναστών της ισπανικής κυβέρνησης προκάλεσαν από μόνες τους την πρωτοφανή κινητοποίηση. Παραμένουν επίσης αναπάντητα ερωτήματα για το πώς δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι κατάφεραν να κινηθούν προς τα σύνορα χωρίς να ανακοπούν έγκαιρα και για το κατά πόσο οι μαροκινές αρχές χαλάρωσαν προσωρινά τους ελέγχους.

Η κρίση μπορεί να δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης στο πεδίο, όμως οι πολιτικές και διπλωματικές συνέπειές της μόλις αρχίζουν. Η έκτακτη συνεδρίαση στις Βρυξέλλες θα κρίνει εάν η Ευρώπη θα διαμορφώσει κοινή απάντηση ή εάν η Θέουτα θα αποτελέσει την αφετηρία ενός νέου κύκλου μονομερών συνοριακών μέτρων και αντιπαράθεσης γύρω από το μέλλον της Σένγκεν.

• Ζώνη Σέγκεν
• Θέουτα
• Ισπανία
• Ιταλία
• Μαρόκο
• μετανάστες
• μετανάστευση
• μεταναστευτικές ροές