Ιράν – Ανάλυση Reuters: Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ και το αδιέξοδο με τις ΗΠΑ – Γιατί δεν υπάρχει εύκολη έξοδος

Τρεις μήνες μετά την κοινή επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει σε πλήρες αδιέξοδο. Ο αμερικανικός αποκλεισμός και ο έλεγχος που ασκεί η Τεχεράνη στο Στενό του Ορμούζ έχουν δημιουργήσει μια εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία, με καμία πλευρά να μην εμφανίζεται διατεθειμένη να υποχωρήσει.

Διπλωματικοί και στρατηγικοί αναλυτές εκφράζουν πλέον έντονη ανησυχία όχι μόνο για το αν μπορεί να υπάρξει συμφωνία, αλλά κυρίως για το πόσο μπορεί να αντέξει αυτή η ένταση χωρίς ένα λάθος υπολογισμό από την Ουάσινγκτον ή την Τεχεράνη που θα οδηγήσει σε νέα πολεμική σύγκρουση.

Την ίδια ώρα, στις ΗΠΑ και το Ισραήλ ενισχύονται οι φωνές που ζητούν νέα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν, με το επιχείρημα ότι η επιπλέον πίεση θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη διαπραγματευτική θέση της Τεχεράνης και να την αναγκάσει να επιστρέψει στις συνομιλίες.

Τραμπ κατά αμερικανικών ΜΜΕ: «Ακόμη κι αν το Ιράν παραδοθεί, θα γράψουν ότι νίκησε»

Ωστόσο, ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ανώτερος ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ και πρώην επικεφαλής του ιρανικού τμήματος στις ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών, εκτιμά ότι αυτή η στρατηγική έχει ήδη αποτύχει.

«Έχουμε ήδη δοκιμάσει επανειλημμένα αυτή τη θεωρία και το Ιράν δεν υπέκυψε», σημείωσε, προειδοποιώντας ότι η περιοχή βρίσκεται πλέον σε έναν πόλεμο φθοράς, όπου η πιθανότητα νέας αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης αυξάνεται καθημερινά.

Ιρανοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι το πυραυλικό πρόγραμμα, οι πυρηνικές δυνατότητες και ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ δεν αποτελούν απλώς διαπραγματευτικά χαρτιά, αλλά βασικούς πυλώνες επιβίωσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Όπως υποστηρίζουν, η εγκατάλειψή τους δεν θα ισοδυναμούσε με συμβιβασμό, αλλά με παράδοση.

Παρά τις έμμεσες συνομιλίες που διεξάγονται με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, ουσιαστική πρόοδος δεν έχει καταγραφεί. Οι διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένουν τεράστιες, τόσο για το πυρηνικό πρόγραμμα όσο και για το καθεστώς του Ορμούζ.

Οι ΗΠΑ ζητούν από το Ιράν να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου για 20 χρόνια και να μεταφέρει τα αποθέματά του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη απαιτεί τον τερματισμό των επιθέσεων, εγγυήσεις ασφαλείας, πολεμικές αποζημιώσεις και αναγνώριση της κυριαρχίας της στα Στενά του Ορμούζ — όρους που η Ουάσινγκτον απορρίπτει.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει προειδοποιήσει ότι «ο χρόνος τελειώνει» για την Τεχεράνη, αφήνοντας να εννοηθεί ότι, αν δεν υπάρξει συμφωνία, το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπο με «πολύ δύσκολες συνέπειες».

Ο Αλί Βαέζ από το International Crisis Group εκτιμά ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν είναι διατεθειμένη να κάνει τις «επώδυνες παραχωρήσεις» που απαιτούνται για μια συμφωνία, καθώς τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη θεωρούν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς στον κόσμο. Πριν από την κρίση, από εκεί διερχόταν περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Η σχεδόν πλήρης διακοπή της κυκλοφορίας στο Στενό προκαλεί ήδη σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, στις τιμές της ενέργειας και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Το ζήτημα, πλέον, δεν αφορά μόνο την ασφάλεια της περιοχής, αλλά και τη σταθερότητα των διεθνών αγορών.

Παρά τη σκληρή δημόσια στάση της Τεχεράνης, πηγές κοντά στο ιρανικό καθεστώς παραδέχονται ότι η χώρα δεν επιθυμεί μια παρατεταμένη κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης». Η οικονομική κρίση βαθαίνει, ο πληθωρισμός αυξάνεται και η ανεργία επιδεινώνεται.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Ιράν επιδιώκει μια προσωρινή συμφωνία που θα οδηγούσε στο άνοιγμα των Στενών υπό ιρανική επιτήρηση, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού. Τα δυσκολότερα ζητήματα, όπως οι κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα, θα μπορούσαν να μεταφερθούν σε μεταγενέστερη φάση διαπραγματεύσεων.

Η Τεχεράνη εμφανίζεται επίσης διατεθειμένη να μειώσει ή να μεταφέρει μέρος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, κατά προτίμηση στη Ρωσία, ώστε να μπορεί να τα ανακτήσει σε περίπτωση παραβίασης μιας συμφωνίας από τις ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον, ωστόσο, απορρίπτει μέχρι στιγμής αυτή την πρόταση.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δύσκολα μπορεί να λυθεί στρατιωτικά χωρίς τεράστιο κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής στη Μέση Ανατολή, θεωρεί ότι η έκβαση της κρίσης θα αποτελέσει καθοριστικό τεστ για την εξωτερική πολιτική του Τραμπ.

Ο Αλί Βαέζ υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει ρεαλιστική στρατιωτική λύση για τον έλεγχο των Στενών χωρίς μακροχρόνια και εξαιρετικά δαπανηρή αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο ιρανικό έδαφος. Αυτό, όπως εκτιμά, καθιστά τις διαπραγματεύσεις τη μοναδική βιώσιμη επιλογή.

Παρά τα επιχειρησιακά κέρδη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν επετεύχθη στρατηγικό πλήγμα ικανό να αλλάξει ουσιαστικά τη στάση του Ιράν.

«Δεν ανατρέψαμε το καθεστώς. Αντίθετα, έχουμε πλέον απέναντί μας ένα πιο ριζοσπαστικοποιημένο Ιράν, που εξακολουθεί να διαθέτει πυραυλικές δυνατότητες και εμπλουτισμένο ουράνιο», υπογράμμισε ο Σιτρινόβιτς.

Η βασική ανησυχία είναι ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να υποτιμήσει την αντοχή της Τεχεράνης και να οδηγηθεί σε μια νέα σύγκρουση, με την εσφαλμένη εκτίμηση ότι η πίεση θα καταλήξει τελικά σε συνθηκολόγηση.

Το αδιέξοδο στο Ορμούζ δείχνει ότι η κρίση δεν έχει εύκολη έξοδο. Η διπλωματία παραμένει η μόνη ρεαλιστική οδός, αλλά όσο καμία πλευρά δεν είναι έτοιμη να πληρώσει το πολιτικό κόστος ενός συμβιβασμού, η περιοχή θα κινείται ανάμεσα στην παράλυση, την οικονομική ασφυξία και τον κίνδυνο μιας νέας ανάφλεξης.

• ΗΠΑ
• Ιράν
• Μέση Ανατολή
• Ντόναλντ Τραμπ
• Στενό του Ορμούζ