Κλιματική αλλαγή και Ελ Νίνιο: Τι φέρνει το ισχυρό φαινόμενο του 2026 – Οι επιπτώσεις που περιμένουν οι επιστήμονες

Ένα ιδιαίτερα ισχυρό Ελ Νίνιο αναπτύσσεται στον Ειρηνικό και αναμένεται να αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που θα επηρεάσουν το παγκόσμιο κλίμα τους επόμενους μήνες, σε μια περίοδο κατά την οποία η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έχει ήδη ανεβάσει σημαντικά τη θερμοκρασία του πλανήτη.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός επιβεβαίωσε στα τέλη Ιουλίου ότι ένα ισχυρό Ελ Νίνιο βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη και αναμένεται να ενισχυθεί κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου. Οι τελευταίες προβλέψεις του WMO δείχνουν ότι η θερμοκρασιακή απόκλιση στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό μπορεί να φτάσει περίπου τους 2,9 βαθμούς Κελσίου κατά μέσο όρο την περίοδο Αυγούστου–Οκτωβρίου, με την κορύφωση του φαινομένου να αναμένεται κοντά στον Νοέμβριο.

Το βρετανικό Met Office πηγαίνει ακόμη παραπέρα, χαρακτηρίζοντας τις ενδείξεις για το φετινό Ελ Νίνιο εξαιρετικά ασυνήθιστες. Ορισμένα προγνωστικά μοντέλα εμφανίζουν θερμοκρασιακές αποκλίσεις άνω των 3 βαθμών στον Ειρηνικό, επίπεδα που, εφόσον επιβεβαιωθούν, θα μπορούσαν να το κατατάξουν ανάμεσα στα ισχυρότερα επεισόδια που έχουν καταγραφεί.

Τι είναι το Ελ Νίνιο

Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση του φυσικού κλιματικού κύκλου ENSO και χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη άνοδο της θερμοκρασίας των επιφανειακών νερών στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό.

Η αλλαγή αυτή δεν περιορίζεται στον ωκεανό. Επηρεάζει την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας και μπορεί να μεταβάλει τις βροχοπτώσεις, τις θερμοκρασίες, τις τροχιές καταιγίδων και τη συχνότητα ακραίων φαινομένων χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τον Ειρηνικό.

Κάθε Ελ Νίνιο, ωστόσο, είναι διαφορετικό και η εμφάνισή του δεν σημαίνει ότι συγκεκριμένες περιοχές θα βιώσουν υποχρεωτικά πλημμύρες, ξηρασίες ή καύσωνες. Το φαινόμενο μεταβάλλει κυρίως τις πιθανότητες εμφάνισης συγκεκριμένων καιρικών προτύπων.

Περισσότερη θερμότητα σε έναν ήδη θερμότερο κόσμο

Η μεγάλη ανησυχία για το 2026 και κυρίως για το 2027 αφορά τον συνδυασμό του φυσικού φαινομένου με τη μακροχρόνια υπερθέρμανση που προκαλείται από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Ένα τυπικό Ελ Νίνιο μπορεί να προσθέσει προσωρινά περίπου 0,2 βαθμούς Κελσίου στη μέση παγκόσμια θερμοκρασία, χωρίς όμως να αποτελεί την αιτία της μακροχρόνιας κλιματικής αλλαγής. Η επίδρασή του λειτουργεί σαν μια πρόσθετη, προσωρινή ώθηση πάνω σε μια ήδη αυξανόμενη θερμοκρασιακή βάση.

Το Met Office εκτιμά μάλιστα ότι, λόγω της ισχύος του φαινομένου, το 2027 έχει σημαντικές πιθανότητες να ξεπεράσει το 2024 και να εξελιχθεί σε νέο θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων.

Πού περιμένουμε ξηρασίες και πού περισσότερες βροχές

Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι το ισχυρό Ελ Νίνιο θα προκαλέσει έντονες γεωγραφικές διαφοροποιήσεις.

Αυξημένος κίνδυνος ξηρασίας αναμένεται σε περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Αυστραλίας, της νότιας Αφρικής, της Κεντρικής Αμερικής και της τροπικής Νότιας Αμερικής.

Σε άλλες περιοχές, αντίθετα, αυξάνονται οι πιθανότητες για βροχοπτώσεις πάνω από τα συνηθισμένα επίπεδα και, κατά συνέπεια, για πλημμυρικά φαινόμενα.

Ο WMO προειδοποιεί ότι το αποτύπωμα του Ελ Νίνιο στις βροχοπτώσεις αναμένεται να γίνει περισσότερο εμφανές όσο το φαινόμενο ενισχύεται μέσα στο φθινόπωρο.

Καύσωνες, πυρκαγιές και γεωργία

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη θερμοκρασία.

Παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας μπορούν να επιβαρύνουν τη γεωργική παραγωγή, να μειώσουν τα αποθέματα νερού και να δημιουργήσουν ευνοϊκότερες συνθήκες για την εκδήλωση και εξάπλωση δασικών πυρκαγιών.

Σε άλλες περιοχές, οι πολύ ισχυρές βροχοπτώσεις αυξάνουν τους κινδύνους πλημμυρών, κατολισθήσεων και καταστροφών σε υποδομές.

Οι επιπτώσεις ενός ισχυρού Ελ Νίνιο μπορούν επομένως να περάσουν γρήγορα από τη μετεωρολογία στην πραγματική οικονομία, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων, τις τιμές αγροτικών προϊόντων, την ενέργεια και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων.

Τι σημαίνει για την Ευρώπη

Η σχέση του Ελ Νίνιο με τον καιρό στην Ευρώπη είναι πολύ λιγότερο άμεση από ό,τι στις περιοχές γύρω από τον Ειρηνικό.

Το Met Office επισημαίνει ότι καθώς το φαινόμενο ενισχύεται αυξάνονται οι πιθανότητες για περισσότερο υγρές και θυελλώδεις συνθήκες στη βορειοδυτική Ευρώπη κατά το φθινόπωρο και τις αρχές του χειμώνα. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί συγκεκριμένη πρόγνωση για το σύνολο της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Στην Ευρώπη οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο αλληλεπιδρούν με πολλούς άλλους παράγοντες της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, γεγονός που καθιστά πολύ δυσκολότερη την απευθείας σύνδεση ενός συγκεκριμένου καιρικού επεισοδίου με το ENSO.

Και τι μπορεί να σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι το Ελ Νίνιο θα προκαλέσει αυτομάτως έναν θερμότερο χειμώνα, περισσότερες πλημμύρες ή μεγαλύτερη ξηρασία.

Υπάρχει, ωστόσο, ένας σημαντικός παράγοντας που αλλάζει το πλαίσιο: η Ελλάδα βρίσκεται στη Μεσόγειο, μία από τις περιοχές που θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή.

Η IPCC έχει καταγράψει ήδη για τη Μεσόγειο ισχυρότερες και συχνότερες περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, αυξημένη ένταση των ξηρασιών και μεγαλύτερο κίνδυνο πυρκαγιών, ενώ μακροπρόθεσμα αναμένεται περαιτέρω μείωση των βροχοπτώσεων και επιδείνωση της λειψυδρίας.

Παράλληλα, η Ευρώπη θερμαίνεται περισσότερο από δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ το 2025 καταγράφηκαν εκτεταμένοι καύσωνες, ρεκόρ θερμοκρασιών στη θάλασσα και εξαιρετικά μεγάλη έκταση καμένων εκτάσεων.

Αυτό σημαίνει ότι ένα ισχυρό παγκόσμιο θερμό επεισόδιο όπως το Ελ Νίνιο του 2026 έρχεται να λειτουργήσει μέσα σε ένα ήδη επιβαρυμένο κλιματικό περιβάλλον.

Το Ελ Νίνιο δεν είναι η κλιματική αλλαγή

Η διάκριση είναι κρίσιμη.

Το Ελ Νίνιο είναι ένας φυσικός κλιματικός κύκλος που εμφανίζεται εδώ και αιώνες. Η σημερινή μακροχρόνια άνοδος της θερμοκρασίας, αντίθετα, οφείλεται κυρίως στην αύξηση των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Το πρόβλημα βρίσκεται στον συνδυασμό τους.

Ένα ισχυρό Ελ Νίνιο σήμερα εκδηλώνεται σε έναν κόσμο πολύ θερμότερο από εκείνον προηγούμενων δεκαετιών. Έτσι, ακόμη και μια φυσική διακύμανση του κλίματος μπορεί να οδηγήσει τη θερμοκρασία και ορισμένα ακραία φαινόμενα σε επίπεδα που παλαιότερα ήταν πολύ δυσκολότερο να καταγραφούν.

Οι επόμενοι μήνες και κυρίως το 2027 θα δείξουν πόσο ισχυρό θα αποδειχθεί τελικά το νέο επεισόδιο. Αυτό που ήδη θεωρείται πολύ πιθανό είναι ότι το Ελ Νίνιο θα αποτελέσει έναν επιπλέον επιταχυντή της παγκόσμιας θερμότητας, σε μια χρονική περίοδο κατά την οποία οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη ορατές σε κάθε ήπειρο.

• καύσωνες
• κλιμα
• κλιματική αλλαγή
• ξηρασία
• υπερθέρμανση